21/08/2026
په لاندې لسو آیتونو کې قرآن انسان ته په بېلابېلو الفاظو وايي چې عقل وکاروئ، فکر وکړئ، ژور تدبر وکړئ، وګورئ، پوښتنه وکړئ، علم ترلاسه کړئ او د خبرو ترمنځ غوره خبره وپېژنئ.
یعنې اسلام له انسان څخه بېفکره پیروي نه غواړي؛ بلکې انسان هڅوي چې د عقل، علم، فکر او تدبر له لارې حقیقت وپېژني
۱. سورة البقرة — ۲:۴۴
أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
پښتو معنا:
ایا تاسې خلکو ته د نېکۍ حکم کوئ او خپل ځانونه هېروئ، حال دا چې تاسې کتاب لولئ؟ ایا نو عقل نه کاروئ؟
۲. سورة البقرة — ۲:۱۶۴
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِن مَّاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
پښتو معنا:
بېشکه د اسمانونو او ځمکې په پیدایښت، د شپې او ورځې په بدلېدو، په هغو بېړیو کې چې په سمندر کې د خلکو د ګټې لپاره روانې دي، په هغو اوبو کې چې الله له اسمانه راکوزې کړې او په وسیله یې مړه ځمکه ژوندۍ کړه، په ځمکه کې یې هر ډول ژوي خپاره کړل، د بادونو په اړولو او د هغو وريځو په بدلېدو کې چې د اسمان او ځمکې ترمنځ تابع ګرځول شوې دي، د هغو خلکو لپاره ډېرې نښې دي چې عقل کاروي.
۳. سورة آل عمران — ۳:۱۹۰–۱۹۱
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ ١٩٠
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَٰذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ١٩١
پښتو معنا:
بېشکه د اسمانونو او ځمکې په پیدایښت او د شپې او ورځې په بدلېدو کې د عقل خاوندانو لپاره ډېرې نښې دي.
هغه کسان چې په ولاړه، ناسته او پر خپلو اړخونو الله یادوي او د اسمانونو او ځمکې په پیدایښت کې فکر کوي او وايي: «اې زموږ ربه! تا دا هر څه بېځایه نه دي پیدا کړي. ته پاک یې، نو موږ د اور له عذابه وساته.»
۴. سورة النساء — ۴:۸۲
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ ۚ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا
پښتو معنا:
ایا دوی په قرآن کې ژور فکر نه کوي؟ که دا د الله پرته د بل چا له لوري وای، نو په دې کې به یې ډېر اختلاف موندلی وای.
۵. سورة الأنعام — ۶:۵۰
قُل لَّا أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ ۚ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ
پښتو معنا:
ووایه: زه تاسې ته دا نه وایم چې زما سره د الله خزانې دي، او نه دا وایم چې زه په غیبو پوهېږم، او نه تاسې ته وایم چې زه یوه فرښته یم. زه یوازې د هغه څه پیروي کوم چې ماته وحی کېږي. ووایه: ایا ړوند او لیدونکی سره برابر دي؟ ایا نو تاسې فکر نه کوئ؟
۶. سورة يونس — ۱۰:۱۰۱
قُلِ انظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ وَمَا تُغْنِي الْآيَاتُ وَالنُّذُرُ عَن قَوْمٍ لَّا يُؤْمِنُونَ
پښتو معنا:
ووایه: وګورئ چې په اسمانونو او ځمکه کې څه دي. خو هغه نښې او خبرداریونه د هغو خلکو لپاره هېڅ ګټه نه کوي چې ایمان نه راوړي.
۷. سورة النحل — ۱۶:۴۳
وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِي إِلَيْهِمْ ۚ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
پښتو معنا:
او له تا څخه مخکې مو هم یوازې داسې سړي استولي وو چې موږ به هغوی ته وحی کوله. نو که تاسې نه پوهېږئ، د پوهې له خاوندانو څخه پوښتنه وکړئ.
۸. سورة الإسراء — ۱۷:۳۶
وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ۚ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا
پښتو معنا:
او د هغه څه پیروي مه کوه چې په اړه یې علم نه لرې. بېشکه غوږ، سترګه او زړه؛ له دې ټولو څخه به پوښتنه کېږي.
۹. سورة الزمر — ۳۹:۱۷–۱۸
فَبَشِّرْ عِبَادِ ١٧
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ۚ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ ١٨
پښتو معنا:
نو زما هغو بندګانو ته زېری ورکړه؛ هغه کسان چې خبرې اوري او بیا له هغې څخه د تر ټولو غوره خبرې پیروي کوي. همدا هغه کسان دي چې الله ورته هدایت کړی دی او همدا د عقل خاوندان دي.
۱۰. سورة محمد — ۴۷:۲۴
أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَىٰ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا
پښتو معنا:
ایا دوی په قرآن کې ژور فکر نه کوي، که د دوی پر زړونو قلفونه لګېدلي دي؟
