Comərd Qaya

Comərd Qaya Musiqi, incəsənət, ədəbiyyat, kino, idman, siyasət və tarix mövzusunda araşdırmalar, məqalələr və rəqəmsal məzmunlar

Albert Asadullin - “Doroqa bez kontsa”"Quş kimi cəh-cəh vur və mükafat gözləmə.Dünyada sakitlik yoxdur,Ancaq simin naləs...
26/08/2026

Albert Asadullin - “Doroqa bez kontsa”

"Quş kimi cəh-cəh vur və mükafat gözləmə.
Dünyada sakitlik yoxdur,
Ancaq simin naləsi var,
Yalnız əbədiyyət bəxş edir səsləri,
Bir də sinəndəki o amansız alov,
Sənin yeganə alovun.

Ruhuna bu musiqini kim pıçıldadı?
Ancaq məhəbbət, ancaq məhəbbət.
Sözlərini pıçıltılı səslə kim təkrar edər?
Ancaq məhəbbət, ancaq məhəbbət.

Sonsuz yol.
Və sonu olmayan musiqi,
Onlar səni heç vaxt aldatmayacaq.
Birdən soruşsalar ki,
Sevdiyin və dostun haradadır,
Cavab əvəzinə gülümsəyib sus,
Qoy heç kim görməsin
Ayrılıqlardan qocalmış ürəyini."

Кто породнил нашу жизньС дорогой без конца?Только любовь,Только ...

Mən səni həmişə sevəcəyəm (I Will Always Love You)1992-ci ildə ekranlara indi artıq əfsanəyə çevrilmiş “Cangüdən” (The B...
26/08/2026

Mən səni həmişə sevəcəyəm (I Will Always Love You)

1992-ci ildə ekranlara indi artıq əfsanəyə çevrilmiş “Cangüdən” (The Bodyguard) filmi çıxır. Rejissor Mik Ceksonun unudulmaz filmində Reyçel Merron obrazını oynayan müğənni Uitni Hyustonun ifasında səslənən “I will always love you” mahnısı bütün dövrlərin ən çox dinlənilən saundtreklərindən birinə çevrilir.

Bu mahnı 1992-ci ildən sonra Uitni Hyustonun vizit kartına çevrilən mahnıdır desəm, yəqin ki, şişirtmiş olmaram. Dünyanın müxtəlif ölkələrində xanım Hyuston bu mahnı ilə xatırlanır, Uitni Hyuston deyəndə bu mahnı yada düşür.

Amma bu mahnının ilk ifaçısı Uitni Hyuston deyildi.

Dolli Parton 1946-cı ilin 19 yanvarında ABŞ-ın Tennesi ştatında doğulub. Onu ABŞ-da “Kantri musiqisinin kraliçası” (Queen of Country) adlandırırlar. Müğənni, bəstəkar, həm də iş insanı olan Dolli saysız mükafatlara layiq görülən, bəzilərinə də namizəd göstərilən sənətkardır. Televiziya ekranlarına ilk dəfə 10 yaşında çıxan Dolli Parton bir neçə ildən sonra artıq peşəkar musiqiçi kimi tanınmağa başlayır.

Onun başqa müğənnilər üçün yazdığı mahnılar hitə çevrilirdi.

1973-cü ildə Dolli “I will always love you” mahnısını yazır və ifa edir. Klassik kantri üslubunda oxuduğu bu mahnı 1974-cü ildə Partona böyük şöhrət qazandırır.
İllər sonra “Cangüdən” filmi çəkilərkən Uitni Hyuston mahnını pop-ballada janrında ifa edir və...

Mahnı ikinci və daha böyük uğurunu yaşayır, dünyanın hər yerində ən sevilən ifalardan birinə çevrilir. Mahnının dünyada necə böyük bir uğur qazanması haqda, məncə, yazmağa ehtiyac yoxdur. Kino saundtrekləri arasında bu mahnı ölməzlik statusu qazanıb.

Bəylər, əgər bir xanım bir gün bu mahnını sizin üçün ifa etməyə cəhd etsə, necə alınmağından asılı olmayaraq, o xanımı sevin. Həm də çox sevin. :)

Dolli Parton həm də xeyriyyəçilik fəaliyyəti ilə tanınırdı. O, xüsusilə uşaqların savadlanmasına və kitabla böyüməsinə yönələn nəhəng fəaliyyət göstərirdi. 1995-ci ildə o, “Xəyali kitabxana” proqramı yaratmışdı. Amma siz adına baxmayın. Proqram real işlərlə məşğul idi, uşaqlara pulsuz kitablar göndərirdi.
İllər ərzində bu təşəbbüs dünyanın müxtəlif ölkələrinə yayılaraq yüz milyonlarla kitabın uşaqlara çatdırılmasını təmin etdi. Bu, sadəcə xeyriyyəçilik yox, dünyada uşaq savadlılığına xidmət edən ən böyük təşəbbüslərdən birinə çevrilən real fəaliyyət idi.

Dünən, 25 avqust 2026-cı ildə, biz bu unudulmaz qadını 80 yaşında itirdik. Dolli Parton qısa müddət davam edən xərçəng xəstəliyindən sonra vəfat etdi.

Ruhu şad olsun.

Dolli bir də canlı oxumayacaq, amma:

Biz onu həmişə dinləyəcəyik!

– Biz evlənməliyik.– Səncə, məndən yaxşı keçmiş arvad olar?– Mən ciddiyəm."Dəli adamlar" (Mad men) serialındanTeleviziya...
25/08/2026

– Biz evlənməliyik.
– Səncə, məndən yaxşı keçmiş arvad olar?
– Mən ciddiyəm.

"Dəli adamlar" (Mad men) serialından

Televiziya tarixində yazılmış ən güclü dialoqlara sahib seriallardan biridir "Mad Men"

Dəyərlilərimizi sevərək“Hər millətin Yezidinin düşməniyəm”(“Qurdlar vadisi” serialından)Bütün mübarizə aparanlar dəyərli...
24/08/2026

Dəyərlilərimizi sevərək

“Hər millətin Yezidinin düşməniyəm”
(“Qurdlar vadisi” serialından)

Bütün mübarizə aparanlar dəyərli deyil və mənim də bütün mübarizə aparanlara hörmətim yoxdur. Mübarizə aparanların arasında elələri var ki, bu yola məcburiyyətdən, şəxsi səbəblərdən qoşulublar; işləri düzəlsin, qaydaya düşsün, çıxıb gedəcəklər. Bəziləri də var, mənəvi dəyərləri iki qəpikdən ucuz, bir qəpikdən bahadır. Adları məşhurdur sadəcə, çoxları da elə bilir onlar şəxsiyyətdir. Tanısalar...

Bir də mübariz insanlar var. Mübariz!
Bütün varlığı ilə, bütün ruhuyla!
Onlar üçün xoşbəxtlik mübarizədədir, mübarizənin özüdür. Bu insanları daima haqsızlıqla cəng-cidalda, vuruşda görərsən. Dayanmaq nədir bilməzlər, yorulmaq nədir bilməzlər. Haqsızlığa qarşı durmaqdan zövq almazlar, zövq almaq nədir? Haqsızlığa, zalımlara qarşı durmaq, məzlumun yanında olmaq, lazım gəlsə canını sipər etmək onların sadəcə seçimi deyil, aşiq olduqları həyat tərzidir.
Aşiqdirlər! Aşiq!

Əlbəttə, ona görə də bir çoxu, xüsusən şəxsi mənfəət üçün mübarizəyə qoşulanlar, mübarizədən getmək istəyib, amma adı “mübariz adam” kimi tanınıb deyə gedə bilməyənlər bu aşiqləri anlamazlar, onları dəli hesab edərlər.
Sadə, çox sadə bir səhnədir, təsəvvür etmək çətin deyil:
Bu dünyada yeri, göyü zülmü ilə inlədən zalımlar varmı? Var! Olub, indi də var. Hə..., bir də bu zülmü ilə yer-göy ağladanlara qarşı, onların bunca zülmündən qorxmayıb duranlar necə, varmı? Var! Belələri kəfənlərini əvvəlcədən geyinənlərdir.

Sahib Rüstəmli kimi!

Deyirlər, Əli əleyhissalamın sözüdür: “Məzlumun zalımı olma, zalımın zalımı ol.”

Böyük sözdür, çox böyük sözdür.

Sahib bəy öz ömrünə baxanda yazır ki, ağlı söz kəsəndən güclünün deyil, zəifin yanında olub, məktəb illərindən, tələbəlikdən, sonrakı həyatından bəri xırda bir ədalətsizliyə belə susa bilməyib və Xalq hərəkatı başlayana qədər bu mübarizəni tək aparıb. Sonra özü üçün belə bir qənaətə gəlib: “Xaliqə ibadət məxluqa xidmətdir.” Və bu xidmətin ən mühüm tərəflərindən birini də məxluqa zülm edənlərlə mübarizədə görüb. Mənim tanıdığım Sahib Rüstəmlinin əqidəsindən güc aldığı, öyrəndiyi bir Əli əleyhissalam var, bir də əqidə dostu olduğu, özünə lider bildiyi Əli Kərimli.

Mənəviyyat insanıdır Sahib bəy. Şəhidlik zirvəsinə yetişmək ən böyük istəklərindən, arzularından biri olub. “Eşq səfəri” Kərbəlaya payi-piyada gedib, şəhidlik məktəbini öyrəndiyi Ustadı İmam Hüseynin (ə.) ziyarətinə.
Məncə, ruhən şəhid olub qayıdıb.
Qarabağda döyüşüb, döyüşə gedəndə şəhid olmaq istəyib. Özünün təbirincə desək, bu zirvəyə yetişə bilməyib. Sonuncu Qarabağ savaşında iştirakına da icazə verilməyib. Rusiya Ukraynaya hücum edəndə isə “hər millətin Yezidinə düşmən olan” Sahib bəy Ukrayna uğrunda döyüşlərə yollanmaq istəyib, amma bu da mümkün olmayıb.

Sahib bəy özü yazır ki, üç dəfə şəhid olmaq niyyəti ilə evdən çıxıb, amma Allah nəsib etməyib. Bax, mən də məhz burada onunla qəti razı deyiləm. Sahib bəy şəhiddir.
Bu ölkədə hər səhər yerindən qalxan, ilk işi gözlərini açan kimi yenidən haqsızlığa qarşı durmaq olan mübariz insan əslində kəfənini də elə həmin an əyninə geyinir. Bu ölkədə mübariz insan hara gedir-getsin, kəfəni əynində olmalıdır. Mənim tanıdığım Sahib Rüstəmli də mən onu tanımadığım vaxtlardan belə edib həmişə.

Belə edib, belə edir və belə də edəcək.

Sahib bəy 70 illik ömrünə baxıb deyir ki, iki arzusu qalıb. Biri Azad Azərbaycanı görməkdir ki, bir ömür apardığı mübarizənin nəticəsini görsün. O biri isə şəhid olmaqdır.
Birinci arzunda mən də səninləyəm, əzizim. İkinci arzun barədə isə fikrimi yazdım. Məncə, sən o kəfəni çoxdan geyinmisən.

Səni çox istəyirəm, lap çox. Sən artıq 70-i tamamlayıb səkkizinci onilliyinə qədəm qoymusan, amma insan sənə baxanda yaşdan çox içindəki o tükənməyən mübarizə eşqini görür. Mən istəyirəm ki, Allah sənə möhkəm can sağlığı, uzun ömür versin, o çox arzuladığın Azad Azərbaycanı öz gözlərinlə görəsən və bir gün geriyə baxıb deyəsən ki, bu qədər təzyiqə, təqibə, məhrumiyyətə, ağrıya baxmayaraq, bu yolun hər addımına dəyib, hər addımına.

Bu yazdığım da, əslində, ad günü təbriki deyil. İlk başda yazdığım kimi, “Dəyərlilərimizi sevərək” yazdığım sözlərdir, vəssalam.

Sahib bəy, 70-in mübarək.

Səni həmişə Həzrəti Peyğəmbərimizin (s.ə.s.) əmisi Həmzəyə bənzətmişəm.

70-in mübarək, Səhra Aslanı!

Comii - Mənə həsr olunan mahnı :)1977-ci ildə Avropa radiolarında səslənən bir mahnı tez bir zamanda həm gözəl musiqisin...
22/08/2026

Comii - Mənə həsr olunan mahnı :)

1977-ci ildə Avropa radiolarında səslənən bir mahnı tez bir zamanda həm gözəl musiqisinə, həm də açıq sözlərinə görə diqqət çəkməyə başlayır. Mahnı avstriyalı müğənni Qilla (Gisela Wuchinger) tərəfindən ifa edilən “Johnny” mahnısı idi.

“Comi (oh, hə), məni ilk andan valeh etdin.
Comi (oh, hə), bu gün nə baş verəcəyini sən dəqiq bilirsən,
Mən tamam sənin əllərindəyəm.”

Qilla (Gilla) mahnını əvvəlcə alman, sonra isə ingilis dilində oxumuşdu:

“Comi (oh, hə),
Sən hər şeyi düşünüb-daşınmısan.
Comi (oh, hə),
Necə davranmalı olduğunu yaxşı bilirsən.
Gülümsəyirsən və yenə soyuqqanlılığını qoruyursan.”

Mahnının sevilməyinə səbəb təkcə onun intim sözləri deyildi. Gözəl və fərqli musiqisi mahnının sevilməsində daha çox rol oynamışdı. Belə gözəl musiqinin də bəstəkarı kim ola bilərdi?

Əlbəttə ki, Toto Kutunyo (Toto Cutugno)!

Amma bu mahnının ilk ifaçısı Qilla deyildi. Mahnını 1977-ci ildə ilk olaraq italyan müğənnisi Mita Mediçi ifa etmişdi.

“Sevişmək çox gözəldir
Və sevişəndə özümü tamamilə sənə buraxıram.”

Əlbəttə, Mita Mediçinin ifasında bu mahnı gözəl idi, söz yox. Qillanın ifasında isə mahnı bir başqa cür gözəlləşmiş, gül kimi pardaxlanmışdı. Qillanın ifasında “Johnny” daha həzin və daha qaynar, daha ehtiraslıydı.

Toto Cutugno musiqisinin ecazkarlığı bu mahnıda da özünü göstərmişdi.

Sevimli Totonun hələ mən doğulmamışdan bəstələdiyi bu gözəl mahnını Toto Cutugnonun ən dərin heyranı olaraq həm də “mənə həsr edib” deməkdə müəyyən qədər haqqım var:

“Comi (oh, hə),
Sənin öz davranış tərzin və üslubun var.
Comi (oh, hə),
Deyərdim, hətta bir az həddini də aşırsan...
Aydın görünür ki, səni heç kim asanlıqla aldada bilməz.”

Bu gün, 22 avqust, əfsanəvi Toto Cutugnonun vəfat etdiyi gündür. Həmişə sevəcək, həmişə dinləyəcəyik.

Allah rəhmət eləsin.

Bu gün dostum, şair, yazıçı Bəxtiyar Hidayətin ad günüdür.Təmiz insandır Bəxtiyar. Duru insandır. Vicdanlı qələm sahibid...
21/08/2026

Bu gün dostum, şair, yazıçı Bəxtiyar Hidayətin ad günüdür.

Təmiz insandır Bəxtiyar. Duru insandır. Vicdanlı qələm sahibidir.

Az olur belə insanlar. Doğrudan da az olur.

Qazaxın kəndində yaşayır, müəllimlik edir, uşaqlara dərs deyir, bir tərəfdən də yazır, yaradır. Özünü gözə soxmur, hay-küy salmır, kiminsə qapısında dayanıb “məni görün” demir.
Deməyəcək də.
Onlar da heç vaxt görməyəcək.
Amma biz Bəxtiyarı görürük.

Özü də təkcə Azərbaycanda yox.

Bəxtiyarın şerləri dünyanın müxtəlif medialarında çap olunur. Xaricdə onun yazdıqlarına diqqət göstərilir, oxunur, dərc edilir. Maraqlıdır ki, bizdə bu haqda demək olar, heç kim yazmır.

Niyə?
Bilirəm.

Bizim qəribə bir xüsusiyyətimiz var, axı. Yanımızdakı dəyəri görməkdə həmişə gecikirik. Uzaqdakılar görür, qiymətləndirir, sonra biz də başlayırıq həmin insanı “kəşf etməyə”.

Bəxtiyarı sonradan kəşf etməyə ehtiyac yoxdur. İndi görmək lazımdır. İndi oxumaq lazımdır. İndi təbliğ etmək lazımdır.

Yaradıcılığı ayrı bir dünyadır onun. Sakit görünən, amma içində çox şey danışan və daşıyan bir dünya.
Bəxtiyarın yazılarında onun özünə oxşayan bir təmizlik, saflıq var.

Mən bunları dostluğa görə yazmıram. Dostluq öz yerində.
Amma təmiz insanı, vicdanlı qələm sahibini dəyərləndirmək də lazımdır, axı.

İstedadlı adam çoxdur. Amma istedadlı olub vicdanlı qalmaq, sözünü ucuzlaşdırmamaq, özünü satmamaq, insanlığını qorumaq başqa şeydir.

Bəxtiyar BUNU bacaranlardandır.

Belə insanları qoruyaq. İtirməyək.
Oxuyaq, oxutduraq. Haqqında yazaq, danışaq.

Çünki bir ölkənin sərvəti yalnız böyük binaları, yolları, pulları deyil. Onun vicdanlı müəllimi, yaxşı yazıçısı, təmiz insanı da sərvətidir.
Özü də ən əsas və qalıcı sərvət!
Daimi sərvət!

Əziz Bəxtiyar, səni ürəkdən təbrik edirəm.
Sənə möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yaradıcılıq enerjisi diləyirəm.

Yaz.
Çox yaz.

Bir gün bu ölkədə çox şey yaxşı olacaq.

Səni indi olduğun kimi, o vaxt da çıraqla axtarılan insanlardan biri olacaqsan.

Ad günün mübarək, əziz dost.

“Sürüklənən bəşəriyyət qadınla yüksələcək.”Dünən, avqust ayının 18-də fransalı astronavt Sofi Adeno (Sophie Adenot) açıq...
18/08/2026

“Sürüklənən bəşəriyyət qadınla yüksələcək.”

Dünən, avqust ayının 18-də fransalı astronavt Sofi Adeno (Sophie Adenot) açıq kosmosa çıxan ilk fransalı, ikinci avropalı qadın oldu.

44 yaşlı xanım Adeno Beynəlxalq Kosmik Stansiya ilə Yer arasındakı rabitəni təmin edən antenanı dəyişdirmək məqsədilə stansiyadan kənara çıxdı.

NASA-nın məlumatına görə, missiya altı saat yarım davam edib.

Gözəl Sofi təvazökar xanımdır. O, bu uğuruna belə təvazökar yanaşır. Açıq kosmosa çıxmağa hazırlaşdığı ərəfədə o, bildirmişdi ki:

“Açıq kosmosa çıxanlar diqqət mərkəzində olsalar da, kosmos gəmisindən kənar fəaliyyətlər əslində tam mənada komanda işidir və ekipajı daxildən dəstəkləmək həmişə böyük imtiyazdır.”

Sofi Adenonun bu uğuru münasibətilə həm onu, həm də dost və qardaş Fransa xalqını ürəkdən təbrik edirəm.

Xatırladım ki, açıq kosmosa çıxan ilk avropalı qadın italiyan astronavt Samanta Kristoforetti (Samantha Cristoforetti) idi.

İtaliyan xanım daha geniş bir yazının mövzusudur.

Bizim yeniyetməlik dövrümüzün ən məşhur qadınlarından biri, sözsüz ki, Monika idi.1998-ci ildə baş verən məlum hadisə za...
17/08/2026

Bizim yeniyetməlik dövrümüzün ən məşhur qadınlarından biri, sözsüz ki, Monika idi.

1998-ci ildə baş verən məlum hadisə zamanı, daha doğrusu, hadisədən sonra Monika ictimaiyyət və media tərəfindən qurbanlığa çevrildi. Bəli, müəyyən mənada Klinton da bu hadisədən ziyan çəkdi, siyasi və ictimai zərbə aldı.
Amma Monikanın məruz qaldığı uzunmüddətli şəxsi alçaldılmanın miqyası tamam başqa idi.

Monika uzun müddət keçmişinin ucbatından normal həyat qura bilmədi.

Levinski onda ərli qadın deyildi. Klinton isə, əksinə, ailəli idi. Amma qınaq obyekti kimi daha çox Monika seçildi.
Nəinki vətəni ABŞ-da, eləcə də bütün dünyada alçaldılma və lağ obyekti oldu Monika, ciddi psixoloji böhran keçirdi. Sosial psixologiya üzrə magistr dərəcəsi alsa da, uzun müddət özünə iş tapa bilmədi. Keçmişinə görə onu işə götürməyə çəkindilər.

Dünyanın gözü qarşısında lağ, seksual alçaltma, təhqir və media linçi obyektinə çevrilən Monikanın adı illərlə bu qalmaqalla sinonim oldu.

Britaniyalı jurnalist, Şahzadə Diana haqda məşhur “Diana: Onun həqiqi hekayəsi” kitabının müəllifi Endryu Mortonun Monika haqda onun öz icazəsi ilə “Monikanın hekayəsi” adlı yazdığı kitab da var. Həmin illərin media vəhşiliyini, bir insanın qəddarlıqla necə linç edilməsini, hakimiyyət ədalətsizliyini və mövqe bərabərsizliyini əks etdirən yaxşı bioqrafiyalardandır.

Kitabı türk və rus dilində tapa bilərsiniz.
Oxumağa həvəsiniz olmasa, bu haqda “Amerika cinayət hekayəsi” serialına baxa bilərsiniz. Maraqlı və baxımlı serialdır. Serialın üçüncü mövsümü olan “İmpiçment: Amerika cinayət hekayəsi” məhz Monika Levinski hadisəsinə əsaslanır.

Özünü “dost”, “rəfiqə” adı ilə təqdim edən məxluqlardan zərbə görüb əziyyət çəkmisinizsə, serialdakı Linda Tripp obrazı sizə həmin xain “dost və rəfiqələrinizi” xatırladacaq.

Monika mövzusuna yenə qayıdacağam.
Bilmək olmaz, bəlkə bir gün qonağım elə Monikanın özü oldu və bu söhbəti Monikanın özü ilə davam etdirdik, kim bilir. 😉

Chris Norman-Hunters of the Night"Ürəyimə toxunduğunu bilirsən,Sonra isə qaçıb gizlənirsən.Bədənini yanımda hiss etmək i...
16/08/2026

Chris Norman-Hunters of the Night

"Ürəyimə toxunduğunu bilirsən,
Sonra isə qaçıb gizlənirsən.
Bədənini yanımda hiss etmək istəyirəm.

Səni qucaqlayıb özümə sıxmaq istəyirəm,
Amma sən yenə üz döndərirsən.
Deyəsən, artıq söyləyəcək
Heç bir sözüm qalmayıb.

Uydurduğun yalanlarla
Aldada biləcəyini bilirsən.

Bircə baxışın bəs edər ki, sənə toxunum."

Provided to YouTube by Kontor New Media GmbHHunters of the Night ...

Bu, tütün çubuğu deyilÇoxdandır bu mövzuda yazmaq istəyirəm, amma təxirə salmalı oluram.Şəkildə gördüyünüz tütün çubuğu ...
15/08/2026

Bu, tütün çubuğu deyil

Çoxdandır bu mövzuda yazmaq istəyirəm, amma təxirə salmalı oluram.
Şəkildə gördüyünüz tütün çubuğu əsərinin müəllifi belçikalı rəssam Rene Maqrittdir (René Magritte). O, bu əsəri 1929-cu ildə kətan üzərində yağlı boya ilə çəkib.

Rəsmin altında fransızca bu sözlər yazılıb:
“Ceci n'est pas une pipe” (Bu, tütün çubuğu deyil).

Bu rəsm əsəri “Təsvirlərin xəyanəti” (La Trahison des images) adlanır. Sürrealist Rene Maqrittin ən məşhur və fəlsəfi baxımdan ən maraqlı əsərlərindən biri olan bu əsər haqda rəssamın özü belə bir şərh vermişdi:
“Məşhur tütün çubuğu. İnsanlar buna görə məni necə də qınayırdılar! Amma mənim tütün çubuğumu tütünlə doldura bilərsinizmi? Xeyr, bu, sadəcə təsvirdir, elə deyilmi? Deməli, şəklimin üzərinə ‘Bu, tütün çubuğudur’ yazsaydım, yalan danışmış olardım!”

İlk baxışda bu şərh banal və absurd görünür. Bəli, gözlərimiz şəkildə tütün çubuğunu görür. Şəklin altındakı yazı isə bunun belə olmadığını deyir. Maqrit məhz burada bizi dil, təsvir və reallıq arasındakı fərq barədə düşünməyə sövq edir.

Normal həyatda necədir? Normalda beynimiz bunların arasındakı fərqi o qədər sürətli və dərhal silir ki, bu haqda heç düşünməyə də macalımız olmur və bu, bizim üçün adiləşir. Məsələn, şəkildə ağac görəndə “bu ağacdır” deyirik. Halbuki qarşımızda ağac yoxdur: müəyyən qaydada düzülmüş rəng və formalar var və şüurumuz onları ağac kimi oxuyur. Və biz bu haqda söhbət açmırıq. Kimsə açanda da “Özündən fəlsəfə çıxartma” deyib əngəl oluruq.

Maqrit isə sözügedən rəsm əsəri ilə bu əngəli pozmağa çalışmışdı.

Maqrit bizə deməyə çalışırdı ki, gözümüzün gördüyü əksər şeylər xəyanətdir. Əsərin adı da buradan gəlir: “Təsvirlərin xəyanəti”. Maqritin həmkarı və həmyerlisi Pol Nuje (Paul Nougé) bu əsəri görəndən sonra demişdi:
“Gözün ereksiyası olur. Göz cinsiyyət orqanından əvvəl və tez ereksiya olur.”

Və beləcə, “xəyanət” başlayır. Təsvir o qədər inandırıcı olur ki, özünü təmsil etdiyi obyekt kimi qəbul etdirməyə başlayır insana. Ya da insan özü onu həqiqi qəbul etməyə başlayır. Maqrit bu əsəri ilə insanları düşünməyə dəvət edirdi. Ki, düşünsünlər:
Biz reallığı nə dərəcədə görə bilirik, qavraya bilirik?
İşin əsli ilə saxtasını necə ayıra bilirik? Ya da ayıra bilirikmi?

Çünki biz insanlar dünyanı yalnız obyektlərlə deyil, obyektlər haqqında yaratdığı təsvirlərlə qavrayırıq. Hətta elə də olur ki, çoxumuz qurduğumuz, yaratdığımız təsəvvürlərə, təxəyyül dünyasına o qədər aludə oluruq ki, bir müddət sonra onu reallıq kimi qəbul etməyə başlayır, reallıqla təxəyyül arasındakı sərhədi itiririk.

Bu rəsm həm çəkildiyi vaxt, həm də sonralar çox geniş müzakirələrə səbəb olub. Təsadüfi deyil ki, fransız filosof Mişel Fuko 1973-cü ildə bu rəsm əsərini də şərh edən “Bu, tütün çubuğu deyil” adlı məşhur essesini yazıb.

Bu rəsm əsərinin başqa geniş yayılmış bir şərhi də var. Ki, mən onu da olduqca ciddi qəbul edirəm. Həmin şərh 18+ mövzusundadır deyə yox, yazı uzun alınır deyə bu haqda yazmıram, saxlayıram başqa vaxta.

Yeri gəlmişkən, bu gün, 15 avqust Rene Maqritin vəfat etdiyi günmüş.
Ruhu şad olsun.

Address

Lənkəran
Azərbaycan
AZ4233

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Comərd Qaya posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share