Abdikarin Mohamed Abdi

03/06/2026

Muddo dheer waxaa dunida Muslimka, gaar ahaan bulshada Soomaaliyeed, ku dhex jiray dacaayado diimeed oo si weyn looga soo agaasimay dibadda. Aragtida "Wahhabism-ka" ayaa si gaar ah u bartilmaameedsatay dalka Iran, iyadoo dad badan laga dhaadhiciyey in reer Iran ay ka baxsan yihiin Islaamka ama ay khatar ku yihiin diinta. Fikirkan oo inta badan laga soo minguuriyey culimada ku xiran dalalka Carabta, ayaa saameyn weyn ku yeeshay maskaxda dad badan oo wax ku soo bartay dalalkaas ama raaca warbaahintooda.

Si kastaba ha ahaatee, marka si cilmi iyo taariikh leh loo eego, Iran ma aha dal Islaamka ku cusub ama ka baxsan. Reer Iran waxay leeyihiin dhaxal aqooneed oo aan marna la inkiri karin; culimadii ugu waaweynayd ee tafsiirka, falsafadda, suugaanta, iyo sayniska Islaamka ee qarniyadii dahabiga ahaa waxay u badnaayeen dad ka soo jeeda deegaannadaas. Tani waxay caddeynaysaa in khilaafka maanta taagan uusan salka ku hayn khilaaf diimeed oo keliya, balse uu yahay loollan dhul iyo awood oo u dhexeeya dowladaha gobolka.

Dacaayadaha noocan ah looma faafiyo si iska bixi ah, balse waxaa loo adeegsadaa hanti iyo qalab warbaahineed oo aad u weyn. Khudbadaha masaajidda, buugaagta la qeybiyo, iyo barnaamijyada diimeed ee ka yimaada qaar ka mid ah dalalka Khaliijka, gaar ahaan Sacuudi Carabiya, ayaa loo adeegsaday in lagu marin-habaabiyo dadweynaha. Ujeeddada guud waxay tahay in dadka laga dhaadhiciyo in koox gaar ah ay tahay "Muslimka saxda ah," halka inta kalena la takoorayo si loo gaaro ujeeddooyin siyaasadeed.

Saamaynta loollanka u dhexeeya Sacuudiga iyo Iran ma ekaan oo keliya gobolka bariga dhexe, balse waxay soo gaartay geeska Afrika, gaar ahaan Soomaaliya. Sanadkii 2016-kii, dowladdii Soomaaliya waxay qaadatay go’aan lama filaan ah oo ay xiriirka ugu jartay dalka Iran. Go’aankaas oo lagu macneeyey "faragelin gudaha ah," wuxuu ku soo aaday xilli ay xulafo badan oo Sacuudiga taageersan ay xiriirka u jareen Tehran, taas oo muujisay in Soomaaliya ay qayb ka noqotay loollan aysan waxba ka khuseyn.

Waxa xusid mudan in isla maalintii ay Soomaaliya jartay xiriirka Iran, ay soo baxeen warbixinno sheegaya in Sacuudigu ballan-qaaday gargaar lacageed oo gaaraya $50 milyan oo doolar. In kasta oo mas'uuliyiinta dowladda ee xilligaas ay iska fogeeyeen in lacagtaas ay tahay "abaal-marin," haddana diblomaasiyiin badan iyo indha-indheeyayaal ayaa u arkay tani inay tahay tusaale cad oo muujinaya sida dalalka qaniga ah ay saameyn dhaqaale ugu yeeshaan go'aannada siyaasadeed ee waddamada daciifka ah.

Ugu dambeyntii, waxaa lagama maarmaan ah in bulshada Soomaaliyeed ay yeeshaan miyir iyo garaad ay ku kala saaraan diinta safiga ah iyo loollanka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladaha shisheeye. In Muslimiinta la kala qaybiyo laguna sumeeyo dacaayado diimeed oo u adeegaya dano qaran oo dalal kale leeyihiin, waxay wiiqaysaa wadajirka umadda. Waa inaan aqoonteenna iyo go'aannadeenna ku dhisnaa xaqiiqo, ee aynaan noqon aalad loo adeegsado dagaallada dadka kale.

03/03/2026

Sawirkani waa xabaal-wadareedyada loo diyaariyey 165 hablood oo arday ahaa, kuwaas oo lagu laayey duqeyn bahalnimo ah oo lala beegsaday dugsiga hoose ee Shahare Tayyebeh, magaalada Minab ee koonfurta Iiraan. Hablahan yar-yar oo da'doodu u dhaxaysay 7-12 sano jir, waxay nolosha ku waayeen subaxnimadii Sabtida, 28-kii Febraayo, iyaga oo aan garanayn dambiga ay u dhinteen.

Weerarkan dhiigga badan ku daatay waxaa fuliyey isbahaysiga Maraykanka iyo Israi|, iyadoo ujeedkoodu yahay in argagax iyo cabsi lagu dhex abuuro shacabka Iiraan. Waa ficil ka baxsan bini-aadanimada oo si badheedh ah loogu beegsaday goob waxbarasho, si loo gumaado ubaxii mustaqbalka ee dalka Iran, iyadoo la adeegsanayo habka gumeystaha ee lagu cabsiiyo shacabka rayidka ah.

Inkasta oo masiibadani ay tahay mid naxdin leh, haddana warbaahinta reer galbeedka iyo hay’adaha xuquuqda aadamaha ayaa ka aamusay. Sababta aamusnaantoodu waa mid cad: maadaama ay falkan geysteen isla iyagii (Maraykanka iyo Israi|l), ma rabaan in dunidu ogaato xaqiiqada dhabta ah iyo xasuuqa ay gacantooda ku fuliyeen.

03/03/2026

Duuliyihii diyaaraddii shalay ku burburtay dalka Kuwait ayaa laga helay warqad layaab leh oo ku qorneyd shan luuqadood oo kala ah; Turki, Carabi, Ingriisi, Kurdi iyo Faarisi. Duuliyaha ayaa fariintiisa ku codsaday inaan la waxyeelleyn maadaama uusan ku hadlin luuqadaha deegaanka, isagoo weydiistay dadka helay inay siiyaan cunto, biyo, dhar, iyo gabbaad ammaan ah, isla markaana laga caawiyo sidii uu ku gaari lahaa dalka Mareykanka ama dalalka xulafada la ah.

Fariinta ayaa sidoo kale xambaarsaneyd ballanqaad dhaqaale, iyadoo duuliyuhu xusay in qofkii magaciisa iyo nambarkiisa gaarsiiya dowladda Mareykanka uu heli doono abaalgud weyn.

Tallaabadan ayaa muujinaysa diyaargarowga gaarka ah ee duuliyeyaasha Mareykanka loogu tababaro xaaladaha degdegga ah iyo burburka diyaaradaha ee ka dhaca dhulalka shisheeye, si ay u badbaadiyaan naftooda inta ay ka helayaan gargaar rasmi ah.

Adig hadaad qaban lahayd maxaad ku samayn lahayd?

03/02/2026

03/02/2026

Cali Larijani, oo ah ninka hadda loo saadaalinayo hoggaanka ugu sarreeya Golaha Kacaanka Iiraan, waa shakhsiyad aqooneed oo layaab leh. Isagoo haysta shahaadada koowaad ee Computer Science iyo Mathematics, ayuu haddana PhD ku qaatay Falsafada reer Galbeedka, isagoo ku takhasusay falsafadii adkayd ee Emmanuel Kant. Buugaagta uu qoray ee ku saabsan xiriirka ka dhexeeya Xisaabta iyo Falsafada (Mathematical Method in Kant's Philosophy) waxay muujinayaan garaadkiisa qotada dheer ee culuumta casriga ah.

Dhinaca kale, Larijani waa nin ka soo jeeda qoys diineed oo saamayn weyn ku leh Iiraan, isagoo dhalay Muftigii weynaa ee Grand Ayatollah Mirza Hashim Amoli. Isku-darka aqoonta maaddiga ah, falsafada Jarmalka, iyo asalkiisa diineed ee qotada dheer ayaa ka dhigaya mid ka mid ah siyaasiyiinta ugu miisaanka culus Bariga Dhexe. Waa nin xiriir saaxiibtinimo oo aad u dhow la leh quwadaha waaweyn ee Shiinaha iyo Ruushka, isagoo door weyn ka ciyaara siyaasadda caalamiga ah.

Ugu dambeyntii, shakhsiyadda Cali Larijani waxay tusaale u tahay hoggaanka Iiraan oo isku dhex milay tignoolajiyada, falsafada adduunka, iyo mabaadi’da diinta. In ninka ugu awoodda badan dalkaas uu yahay khabiir ku takhasusay Kant, isla markaana ah aqoonyahan dhanka Sayniska iyo Computer-ka ah, waa xog cajiib ah oo muujinaysa loolanka aqooneed ee ka dambeeya awoodda gobolka.

03/02/2026

Faraantiga uu xiran jiray Cali Khamenei ee xambaarsan aayadda quraanka ah "إِنَّ مَعِيَ رَبِّي" (Runtii, Rabbigay baa ila jira), ma ahayn oo kaliya qurxin, balse wuxuu ahaa astaan u taagan iimaanka khaaliska ah iyo ku tiirsanaan buuxda oo xagga Alle ah. Erayadan oo laga soo xigtay Suuradda Ash-Shu'ara, xilli uu Nabi Muuse (CS) wajahayay dhibaato adag, waxay ka turjumayaan in qofka rumeysan Rabbigiis uusan marnaba dareemin cidlo, xitaa marka ay duufaanadu hareereeyaan.

Qoraalkan kooban ee faraantiga ku xardhan wuxuu fariin cad u ahaa dunida, isagoo muujinaya adkeysiga iyo geesinimada looga baahan yahay hoggaamiyaha xilliyada tijaabada ah. Waxay ahayd xusuus joogto ah oo tilmaamaysa in gargaarka Alle uu u dhow yahay kuwa isku halleeya, taas oo Cali Khamenei ka dhigtay mid aan marnaba ka guran mowqifkiisa, isagoo aaminsan in xoogga weyn uu yahay kan xagga sare ka imaanaya.

Ugu dambayn, Ayyatullahi Cali Khamenei wuxuu dunida ka tagay isagoo ka tagay dhaxal ku sifoobay mayal-adayg iyo oofinta ballantii uu la galay Rabbigiis iyo shacabkiisaba. Wuxuu tusaale u noqday hoggaamiye ku adkaysta mabda'iisa ilaa daqiiqada ugu dambaysa, isagoo iimaankii uu faraantiga ku xidhan jiray u beddelay ficil iyo geesinimo lagu xasuusan doono taariikhda.

03/01/2026

Sannadkan 2026 wuxuu noqday mid taariikhda geli doona, ka dib markii Mareykanku uu qaaday tallaabooyin militari iyo sirdoon oo ruxay caalamka. Waxaa ugu horreeyay hawlgalkii "Operation Absolute Resolve" oo lagu soo qabtay Madaxweynihii Venezuela, Nicolás Maduro, kaas oo loo qaaday gudaha Mareykanka si maxkamad loogu soo taago. Tallaabadan ayaa muujisay go’aanka Mareykanka ee ku aaddan hoggaamiyeyaasha uu u arko inay khatar ku yihiin amniga gobolka iyo sharciga caalamiga ah.

Dhinaca kale, dagaalka ka dhanka ah daroogada ayaa gaaray meeshii ugu sarreysay ka dib markii la dilay Nemesio Oseguera Cervantes "El Mencho", oo ahaa ninkii ugu doonista badnaa ee hoggaaminayay kartelka Jalisco New Generation. Geeridiisa, oo ka dhalatay iskaashi dhex maray Mexico iyo sirdoonka Mareykanka, waxay dhalisay rabshado waaweyn laakiin waxay wiiqday awooddii ururrada dambiyada abaabulan. Tani waxay calaamad u tahay weji cusub oo lagula dagaallamayo kooxaha daroogada ee xuduudaha ka gudba.

Sidoo kale, dhacdadii ugu naxdinta badneyd waxay ahayd weerarkii ka dhacay Tehran ee lagu dilay hoggaamiyaha sare ee Iran, Ayatollah Khamenei. Weerarkan ay fuliyeen Mareykanka iyo Israel ayaa beddelay gebi ahaanba loolanka siyaasadeed ee Bariga Dhexe, isagoo abuuray jawi cabsi iyo hubanti la’aan ah oo ku aaddan mustaqbalka gobolka. Tani waxay dhalisay carqalad ballaaran iyo walaac laga qabo dagaal weyn oo ka qarxa gobolkaas xasaasiga ah.

Ugu dambayn, su'aasha ugu weyn ee hadda lays weydiinayo ayaa ah: Yaa xiga? Indhaha caalamka ayaa hadda u soo jeestay dhanka Turkiga, iyadoo ay jiraan warar sheegaya in bartilmaameedka xiga uu noqon karo Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan iyo ridida nidaamka hadda ka jira Ankara. Haddii Mareykanku u weeciyo culayskiisa dhanka Turkiga, waxay taasi ka dhigan tahay isbeddel weyn oo ku yimaada isgaanshaha NATO iyo mustaqbalka xiriirka u dhexeeya reer Galbeedka iyo dunida Islaamka.

Miyaynu markhaati ka noqon doonaa dhicitaanka nidaamka Erdoğan?

02/27/2026

In kasta oo ay jiraan burbur baahsan iyo dhismooyin ku hoos jira burburka, dadka reer Gaza ma aysan deynin gudashada salaadda Taraawiixda, iyagoo ku tukanaya masaajidda dumay agtooda iyo bannaanka.

Tani waxay muujineysaa iimaan adag iyo go'aan bir ah, iyadoo salaaddu u tahay il ay ka helaan deganaansho iyo rajo xilli ay ku jiraan xaalado bini'aadanimo oo aad u adag.

02/23/2026

Warda Sagal “Waxa iisoo baxay damaca gurracan ee Ragga qaarkood ay kula kacaan hablaha shaqo doonka ah. Nin aan is garanaynay ayaa iisoo bandhigay fursad shaqo oo $900 ah, balse nasiib-darro wuxuu shuruud ka dhigay inaan habeen la seexdo si uu "abaal-gud" uga dhigto dadaalkii uu shaqada iigu raadiyay. Wuxuu isku dayay inuu iga dhaadhiciyo in dalku ehel iyo xiniinyo un shaqo ku bixiyo, balse marnaba ma fileyn inaan sharafkayga ka dooranayo gaajo iyo dulinimo.”

Inkasta oo shaqo la’aan i haysay, haddana waxaan si bareer ah ugu sheegay inaanan ahayn qof jidhkiisa ka ganacsanaysa. Waxaan u caddeeyey in reerkaygu si sharaf leh iigu soo dadaaleen, shaqo kasta oo damac raqiis ah ku xidhan tahayna aanan u baahnayn.

Ninkii shaqadii wuu iga kansalay markuu dantiisii iga waayay, aniguna waxaan ilaa maanta la noolahay dareen xanuun leh laakiin aan ku faanayo; inaanan waligay u tanaasulin xumaanta.

02/21/2026

Khalid Turaani, oo ah agaasimaha fulinta ee ururka CAIR ee gobolka Ohio, ayaa hadal naxdin leh ka hor sheegay xili uu khudbad u jeedinayey guddiga garsoorka ee Aqalka Senate-ka Mareykanka. Wuxuu shaaca ka qaaday in |sra!l ay leedahay bangiga maqaarka aadanaha ee ugu weyn dunida, isagoo isweydiiyey sidee bay dal yar oo caynkaas ah ku heshay maqaar ka badan dalalka Shiinaha iyo Hindiya oo balaayiin dad ahi ku nool yihiin?

Turaani wuxuu si cad u sheegay in maqaarkaas laga siibo walaalaheen Fa|ast!in ee ay dilaan ciidamada gumeysiga. Waa fal ka baxsan bini'aadantinimada oo muujinaya in xubnaha jidhkooda xitaa aan looga harin inta ay nool yihiin iyo marka ay dhintaanba, si loogu adeegsado danaha maamulkaas wuxuushnimada ku caan baxay.

Ururka CAIR oo u dooda xuquuqda Muslimiinta Mareykanka ayaa markhaati ka ah dhibaatadan, taas oo tusaale u ah heerka ay gaarsiisan tahay quudhsiga iyo xasuuqa lagu hayo dadka Fa|ast!in. Waa in dunidu ogaataa runta halkan ku qarsoon iyo dhiigga iyo maqaarka lagu dhisayo waxa ay ugu yeeraan horumarka caafimaad ee ay ku faanaan.