RiseUp Ethiopia

02/09/2026

30/08/2026

Activists, politicians, and analysts can spin the current Ethiopian civil war into whatever theory f their agenda, but the core truth is brutally simple this conflict erupted because the idea of Oromo sitting at the center of the Ethiopian empire's po structure triggered a national panic. Everything e is commentary, denial, or political theatre.

Some Oromo politicians still don't grasp this rea Instead of recognizing the structural backlash against Oromo political ascent, they point finger at Abiy as if he personally engineered their downfall. It's a convenient excuse - and a spectacular misunderstanding of the forces that have been grinding against Oromo empowermer for generations.

This war isn't ahout one man It's ahout a system

28/08/2026

https://www.facebook.com/reel/1435284911992170/?mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v

25/08/2026

https://missworld.1voting.com/en/candidate/EVENT_dNWcJ/ethiopia-Fczj

Miss World 2026 voting solution by Eventista

24/08/2026

https://curateoromia.com/fanos-territorial-claims-and-the-crisis-in-western-oromia/?fbclid=IwY2xjawT5E-JwZG9mA2V4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDzQwOTk2MjYyMzA4NTYwOQABHibtiCR5mNwj8WW8zyICIC8QEcLU6Ut02vAyasW1_2wrmquwUdyrhllgybsx_aem__sDyywftcT-JA7xVtIEZPQ

Fano attacks are part of a broader political project to establish the Amhara Special Zone in Oromia, at a minimum, or to integrate the areas into the Amhara region, at a maximum.

21/08/2026

Fano forces committed serious atrocities against civilians during the war in Tigray, including in Western Tigray, where approximately 500,000 civilians were killed according to reported estimates.

Fano forces are also currently killing and kidnapping civilians in parts of Western Oromia.

These actions should be recognized for what they are: serious violations against civilians that require accountability, regardless of political or ethnic affiliation.

BBC News Africa
Al Jazeera English

21/08/2026

Statement on Fano

Fano should not be described as a freedom-fighting organization. It is a Tier 2 registered terrorist organization that has been accused of serious atrocities against civilians.

During the war in Tigray, Fano-affiliated forces were accused of participating in atrocities in Western Tigray, where approximately 500,000 civilians were reportedly killed according to some estimates.

More recently, Fano forces have also been accused of killing and kidnapping civilians in parts of Western Oromia.

These allegations should be investigated independently, and those responsible for attacks against civilians should be held accountable, regardless of their political or ethnic affiliation.

13/08/2026

ilalii suuraa miira namaa tuqu kana akkamitti Kana osoo argituu itti gaafatamummaan umata kanaaf qabdu sitti dhaga'amuu dida? akkamitti dimlayiti qofaan of dhoksite callista ? gaafa gibira guurtan waan ummataaf yaadan fakkatani patroli takkan dhaqxanii torbee 1 teessani gibira keessan ummata rakkiniif duuti darare kanarraa guurratanii galtu gaafa ummanni kun akkasitti abbaan barbaade dhaqee lubbusatti taphatummo sobdanii akka nama hin agarre xiggii qabdanii ajandaa jijjiirtu akka nu salphistanitti salphadhaa teesson sin hin baatin ummanni kun kana isinirra hin egne. warra magala malee baadiyya keessa namni jira ittin fakkanne fakkeesitoota midia waaqni saba kanaaf haa dhaabatu

25/06/2026

የኢትዮጵያ የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) ተመላሾች ለምን ለመንግስት ወለድ አልባ ብድር እንደሆኑ ይሰማቸዋል?



በጌሜቺስ መኮንን | ሰኔ 13 ቀን 2018 ዓ.ም.
ስለ አዲሱ የተጨማሪ እሴት ታክስ (VAT) ተመላሽ መመሪያ ቁጥር 1132/2018 የሚሰጥ አስተያየት
የተጨማሪ እሴት ታክስ አዋጅ ዳግመኛ አወዛጋቢ መመሪያን ወልዷል፤ ይህም ጊዜው የተጨማሪ እሴት ታክስ ተመላሾችን ይመለከታል። የገቢዎች ሚኒስቴር ከዚህ ቀደም ባወጣው የተጨማሪ እሴት ታክስ ምዝገባ መመሪያ ምክንያት በሕግ ባለሙያዎች ዘንድ ተቃውሞ ገጥሞት የነበረ ሲሆን፣ አዲሱ የተመላሽ መመሪያም የራሱ የሆኑ ቅራኔዎች ያሉበት ይመስላል።
መመሪያው የተጨማሪ እሴት ታክስ ተመላሽ አገልግሎቶችን እንደየአደጋ ደረጃ (Risk levels) የመስጠትን አስፈላጊነት በመግለጽ ይጀምራል፤ ይህም ቀልጣፋ፣ ፍትሃዊ እና ከአለም አቀፍ ደረጃ ጋር የተጣጣመ አቀራረብ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። የተጨማሪ እሴት ታክስ ተመላሽ መመሪያ ቁጥር 1132/2018 ማጭበርበሮችን ለመከላከል እና ቅልጥፍናን ለመጨመር ያለመ፣ በአደጋ ላይ የተመሰረተ ይበልጥ የተጣራ ማዕቀፍ ያስተዋውቃል።
ሆኖም፣ ከቀድሞው የምዝገባ መመሪያ ጋር በተያያዘ ከተነሳው ውዝግብ ብዙም ሳይርቅ፣ መመሪያ ቁጥር 1132/2018 ሲፈተሽ የቅልጥፍና እና የፍትሃዊነት ግቦቹን ሊያዳክሙ የሚችሉ መዋቅራዊ ቅራኔዎችን እናያለን። ይህ መመሪያ ከቀድሞው መመሪያ ቁጥር 164/2013 ጋር ሲነጻጸር በቴክኒክ እድገት እና በልዩ የአደጋ ግምገማ የተሻለ ቢሆንም።
ይህ አጭር አስተያየት በመመሪያ ቁጥር 1132/2018 ውስጥ የሚገኙትን እና ዓላማውን ሊያዳክሙ የሚችሉትን ሶስት ዋና ዋና ቅራኔዎች ይፈትሻል፤ እንዲሁም የመፍትሄ ሃሳቦችን ይጠቁማል።
# # # 1. ለንግድ መስፋፋት ዋጋ በመንግስት ዘንድ የሚቀር ወለድ አልባ ብድር
መመሪያው የመንግስትን ገቢ ከማጭበርበር ለመከላከል ባለው መልካም አካሄድ፣ በአንቀጽ 4(4) እና 13(2) መሰረት ኩባንያዎች አዳዲስ ህንጻዎችን፣ ፋብሪካዎችን ወይም መጋዘኖችን በመገንባት ስራቸውን ለማስፋፋት የሚያወጡትን ከፍተኛ ወጪ ይገነዘባል። በመሆኑም መመሪያው እነዚህ ንግዶች በግንባታ ወቅት ያወጡትን የVAT ወጪ እንዲመለስላቸው ይፈቅዳል። ይህ ለንግድ መስፋፋት የሚደረግ ጉልህ ድጋፍ ይመስላል።
ነገር ግን፣ እነዚህ መብቶች ለንግድ ባለቤቶች በቀላሉ የሚገኙ አይደሉም። ይህ በመመሪያው ስር ከተነሱት የመጀመሪያው አያዎ (paradox) ነው። ምንም እንኳን ይህ ገደብ ሙሉ በሙሉ አዲስ ባይሆንም፣ በአዲሱ ማዕቀፍ ውስጥ መቀጠሉ አሁንም ትልቅ ችግር ነው።
የዚህ መብት እንቅፋት የሆነው፣ አንድ ኩባንያ እየተስፋፋ ባለበት ወቅት ስራ ላይ ቢሆንም፣ በአዲስ ግንባታ ላይ ያወጣውን VAT ነባር ስራዎቹን ወርሃዊ የግብር ሂሳብ ለመቀነስ መጠቀም አለመቻሉ ነው። አንቀጽ 13(3) ግንባታን እና የካፒታል ኢንቨስትመንትን የሚመለከቱ ተመላሾችን፣ ፕሮጀክቱ እስኪጠናቀቅ እና ስራ እስኪጀምር ድረስ የሚያቆይ የጊዜ ሁኔታ ያስተዋውቃል።
ይህ ቅደም ተከተል በኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴ እና በፊስካል ማገገሚያ መካከል ክፍተት ይፈጥራል። ንግዶች ነባር እንቅስቃሴዎቻቸው ላይ ግብር መክፈላቸውን ይቀጥላሉ፤ ነገር ግን ከማስፋፊያ ጋር የተያያዘው VAT ፕሮጀክቱ እስኪጠናቀቅ ድረስ ከገንዘብ ዝውውር ዑደታቸው ውጭ ይሆናል።
ይህ በተግባር መንግስት ተመላሹን በማዘግየት እና ፕሮጀክቱ እስኪጠናቀቅ ድረስ ለንግዱ መዋል የነበረበትን ጥሬ ገንዘብ በመቆለፍ ወለድ አልባ ብድር እንዲያገኝ ያደርገዋል።
# # # 2. በህግ የተደነገገ መብት ወደ አላስፈላጊ የፍርድ ቤት ክርክር መለወጥ
ከምዝገባ መመሪያው ጋር በሚመሳሰል መልኩ፣ የአዲሱ መመሪያ በጣም አወዛጋቢው ባህሪ የግብር ባለስልጣኑን ስልጣን ማስፋፋቱ ነው። የህግ ባለሙያዎች የተጨማሪ እሴት ታክስ ምዝገባ መመሪያ የግብር ባለስልጣኑን ስልጣን ከአዋጁ ውጪ በማስፋፋቱ ሕገ-መንግስታዊነትን መሞገታቸው ይታወሳል። ዋናው ክርክር፣ አንድ መመሪያ ከሁለት ሚሊዮን ብር በላይ ገቢ ሲኖር ብቻ መመዝገብ እንዳለበት በሚደነግገው አዋጅ ላይ በመጨመር፣ ጠበቆችን እና ሌሎች ባለሙያዎችን በግዴታ ማስመዝገብ እንደማይችል ነው።
በጠበቆች እና በግብር ባለስልጣኑ መካከል ያለው የግብር አለመግባባት እየቀጠለ ባለበት ሁኔታ፣ አስተዳደራዊ አካሉ ከዋናው ህግ (VAT አዋጅ) በላይ ስልጣኑን ለማስፋት ያለውን አቋም ይበልጥ እያጠነከረ የመጣ ይመስላል።
ይህንን በግልጽ ለማየት፣ የVAT አዋጅ አንቀጽ 50፣ የግብር ባለስልጣኑ በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ ተመላሽ ካላደረገ፣ ለንግዱ የተያዘውን የVAT ተመላሽ ወለድ መክፈል እንዳለበት በግልጽ ይደነግጋል። ይህ ድንጋጌ አስተዳደራዊ መዘግየቶችን ለመከላከል የታለመ ነው።
ነገር ግን፣ በአዲሱ የተመላሽ መመሪያ፣ ይህ በራሱ በህግ የተደነገገው የወለድ መብት በአንቀጽ 14(3) ስር በሚገቡ አዳዲስ መስፈርቶች ምክንያት ቅድመ ሁኔታዎች እንዲኖሩት ተደርጓል። መመሪያው የግብር ባለስልጣኑ ወለድ የሚከፍለው ንግዱ የፍርድ ቤት ውሳኔ ካገኘ እና ውሳኔው ከተሰጠበት ቀን ጀምሮ በስድስት ወራት ውስጥ ጥያቄውን ካቀረበ ብቻ እንደሆነ ይደነግጋል። ካልሆነ ግን መብቱ እንደተወገደ ይቆጠራል።
ይህ በዋናው አዋጅ ውስጥ በግልጽ ያልተቀመጠ የሂደት ማነቆ ይፈጥራል። ይህ ድንጋጌ በህግ የተደነገገውን መብት ወደ ፍርድ ቤት የሚወሰድ ክርክር በመቀየር፣ ሸክሙን በግብር ከፋዩ ላይ ይጭናል፤ ከዋናው ህግ የተገኙ መብቶችን ያጠበባል።
# # # 3. ለድርብ መስፈርት ማስፈጸሚያ መዘግየት
ማንም ሰው የሚገባውን ክፍያ ዘግይቶ መቀበል አይፈልግም፤ ነገር ግን የግብር ከፋዮችን መዘግየት ከመንግስት መዘግየት ጋር ማነጻጸር በግብር አስተዳደር ስርዓቱ ውስጥ ያለውን የአስተዳደራዊ ፍትህ አለመመጣጠን ያሳያል።
የግብር አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 983/2009 ዘግይተው የሚከፍሉ ግብር ከፋዮች ላይ የፍርድ ቤት ትዕዛዝ ሳያስፈልጋቸው ንብረት መውረስን እና የባንክ ሂሳቦችን ማገድን ጨምሮ ፈጣን እርምጃዎችን ይወስዳል። በአንጻሩ አዲሱ መመሪያ መንግስትን በህግ ክርክር ግድግዳ ጀርባ ይሰውረዋል፤ ንግዶች የራሳቸውን ህጋዊ ገንዘብ ለመመለስ የህግ ባለሙያ ክፍያ እንዲያወጡ ያስገድዳል።
ይህ የሚያሳየው መንግስት ግብር ከፋዮች ሲዘገዩ ስልጣኑን ተጠቅሞ በፍጥነት እንደሚንቀሳቀስ፣ ነገር ግን መንግስት ራሱ ሲዘገይ በንግዶች ላይ አላስፈላጊ የፍርድ ቤት ሸክም እንደሚጭን ነው። ግብር ከፋዮች ሲዘገዩ አስፈጻሚው እርምጃ ፈጣን እና አስተዳደራዊ ነው፤ መንግስት ሲዘገይ ግን መልሶ ማግኘቱ ቀርፋፋ፣ በሁኔታዎች የተገደበ እና በፍርድ ቤት የተመሰረተ ይሆናል። ይህ ድርብ መስፈርት በዘገየ ክፍያ ላይ ያለውን እኩል ያልሆነ የሃላፊነት ማዕቀፍ የሚፈጥር ሲሆን፣ ለንግዶች ያለውን አደጋ ችላ የሚል ነው።
# # # ማጠቃለያ
[6/25/2026 11:50 AM] Am: የተጨማሪ እሴት ታክስ ተመላሽ መመሪያ ቁጥር 1132/2018 አስተዋውቆ መውጣቱ የተሳሳቱ የይገባኛል ጥያቄዎችን ለመከላከል በአደጋ ላይ የተመሰረተ የግብር ተመላሽ ግምገማ ስርዓትን ለመገንባት እንደ በጎ እርምጃ ሊወሰድ ይችላል። መመሪያው ይበልጥ የተዋቀረ እና ለአደጋ ስሱ ወደሆነ የVAT ተመላሽ አስተዳደር የሚደረግ ሽግግርን ያሳያል።
ነገር ግን፣ ጥቅሙ በግንባታ ወቅት የተመላሽ መጠኖችን ፍትሃዊ ባልሆነ መንገድ ማቀዝቀዝ፣ ግብር ከፋዮች ለዘገየ ተመላሽ ወለድ ለመጠየቅ ወደ ፍርድ ቤት እንዲሄዱ መገደድ እና መመሪያው ከዋናው የVAT አዋጅ ወሰን በላይ መዘርጋትን ጨምሮ በውስጣዊ ቅራኔዎች የተገደበ ነው።
በተግባር፣ እነዚህ ቅራኔዎች የአስተዳደራዊ ውጤታማነት ማጣትን ጫና በግል ዘርፍ ላይ ይጥላሉ፤ ይህም የቀዘቀዘ የገንዘብ ፍሰት፣ የፍርድ ቤት ሸክም እና ለንግዶች ህጋዊ በሆነ መንገድ የሚገባውን ገንዘብ በማዘግየት ይገለጻል። ስለዚህ፣ ወደፊት የሚወሰዱ እርምጃዎች መመሪያውን ከዋናው የVAT አዋጅ ጋር ማጣጣም፣ ሕገ-መንግስታዊ አለመግባባቶችን ማስወገድ፣ አላስፈላጊ የፍርድ ቤት መስፈርቶችን መሰረዝ እና ለረጅም ጊዜ በሚቆይ የVAT ተመላሽ መዘግየት የንግድ ገንዘብ ፍሰትን የማይጎዳ ግልጽ የሆነ የተመላሽ ስርዓትን ማረጋገጥ አለበት።