31/07/2026
Icciitiin dhokataan fi sababa gurguddoon Ameerikaa fi michoonni ishee waggoota hedduuf Giddu-gala Bahaa (Middle East) keessatti haleellaa fi giddu-seentummaa waraanaa itti fufaniif dhimmoota jiddu-gala dantaa dinagdee, jiyoo-siyaasaa, fi nagaa addunyaa irratti hundaa’a. “The Middle East remains pivotal to global stability due to its concentration of energy resources and critical maritime chokepoints,” as noted by the [Council on Foreign Relations](https://cfr.org).
Giddu-gala Bahaa keessatti, keessumaa Gamtaa Arabaa (OPEC fi mootummoota naannoo sanaa) fi humni Peershiyaa (Iraan) gidduutti, icciitiwwan dhokatoo fi dantaawwan gurguddoon Ameerikaa harka akka dhangalaastu taasisan kanneen armaan gadiiti:
🛢️ 1. To’annoo Dinagdee Boba’aa fi Bittoota Addunyaa (Petrodollar)
Kun icciitii dinagdee Ameerikaa isa guddaadha.
Waliigaltee Petrodollar: Bara 1970'ta keessa Ameerikaan Sa'ud Arabiyaa fi biyyoota Galoo Galaana Peershiyaa (Arabian Gulf) waliin waliigaltee goote. Isheen eegumsa waraanaa siif nan godha, isaan immoo boba'aa (oil) isaanii doolaara Ameerikaa qofaan akka gurguran waliigalan.
Maaliif haleellu?: Biyyootni naannoo sanaa yoo boba'aa isaanii doolaara malee maallaqa biraatiin (fkn, Yuwaanii Chaayinaa ykn Rublii Raashiyaatiin) gurguruuf yaalan, dinagdeen Ameerikaa kufrata guddaa keessa seenu danda'a. Iraan fi kanaan dura Iraaq (Sadaam Huseen) sirna doolaara kana diiguuf waan yaalaniif haleellaan irratti raawwatame.
⚓ 2. Riqicha Karaa Galaanaa (Global Maritime Chokepoints)
Giddu-gala Bahaa keessa kuraaleen daldala addunyaa warra baay'ee murteessoo ta'an sadiitu jiru:
Mormaggal Peershiyaa (Strait of Hormuz): Boba'aan addunyaa %20 ol karaa kana darba. Iraan yoo naannoo kana to'atte dinagdee addunyaa cufuu dandeessi.
Mormaggal Baab-al-Mandab fi Garba Diimaa: Karaa daldalaa Eeshiyaa fi Awurooppaa walitti fidu.
Ameerikaan daldalli addunyaa nagaafi siriitti akka socho'uuf jecha humna waraanaa ishee naannoo kanatti diriirsiti. Biyyoota karaa kanaan
The Council on Foreign Relations (CFR) is an independent, nonpartisan member organization, think tank, and publisher.