15/08/2026
ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ በቀይ ባህር ዳርቻ ያቺን ሰዓት
***************
የምጽዋን ቃጠሎ፣ የባህሯን ሙቀት እና የጦርነቱን አስከፊ ገጽታ በምናብ ለመሳል፣ "አይ ምጽዋ የተሰኘውን መጽሐፍ ገጾች መግለጥ ግድ ይላል። ይህ መጽሐፍ የጦርነት ታሪክን ብቻ ሳይሆን፣ የአንድን አገር ሉዓላዊነት እና የባህር በር ባለቤትነት ለማስጠበቅ የተከፈለውን እጅግ መራራ ዋጋ የሚያወሳ ህያው ሰነድ ነው። በዚህ የታሪክ ማህደር ውስጥ ደግሞ፣ እንደ ጽኑ ዓለት ጸንተው የተገኙትና የመጨረሻውን የጀግንነት ጽዋ የጠጡት ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ ተሰማ በጉልህ ይነሳሉ።
ይህች የእረፍት ቀናችሁ፣ ከዕለታዊ ውክቢያ ራቅ ብላችሁ፣ በታሪክ ማዕበል ውስጥ እንድትጓዙ እና ስለ ኢትዮጵያ ክብር ሲሉ በቀይ ባህር ዳርቻ ላይ አጥንታቸውን የከሰከሱትን፣ ደማቸውን ያፈሰሱትን የነዚያን ውድ ልጆች ተጋድሎ እንድታሰላስሉ ታስባ የተዘጋጀች ትረካ ናት።
የከበባው ቀለበት፣ ጂኦፖለቲካው እና የምጽዋ ሙቀት
ጊዜው የደርግ ዘመን ማብቂያ አካባቢ ነበር። ምጽዋ፣ ያቺ የኢትዮጵያ የባህር በር፣ የስትራቴጂ ቁልፍ እና የቀይ ባህር ጂኦፖለቲካ ማዕከል፣ በከባድ የሻዕቢያ ጦር እሳት እየተለበለበች ትገኛለች። የኢትዮጵያ መንግስት ጦር ከየአቅጣጫው ተከቧል። ምጽዋ ወደብ ብቻ አልነበረችም፤ የዘመናት የማሪታይም ሎጂስቲክስ መናኸሪያ፣ የታሪክ አሻራ ያረፈባት የውኃ በር፣ እና የኢትዮጵያ የህልውና የደም ስር ነበረች።
የባህር ኃይል ጠቅላይ መምሪያ እና የድሮው ቤተ-መንግስት አካባቢ በመድፍ እና በሞርታር እየታረሰ ነው። የቀይ ባህር ጨዋማ አየር ከባሩድ ጭስ፣ ከደም ጠረን እና ከሚያቃጥለው የምጽዋ ሀሩር ጋር ተቀላቅሎ ትንፋሽ ያሳጥራል። በዚህ ሁሉ ምስቅልቅል ውስጥ፣ በምጽዋ የኢትዮጵያ ጦር አዛዥ የነበሩት ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ ተሰማ፣ በቤተ-መንግስቱ ምሽግ ውስጥ ሆነው የጦርነቱን ሂደት ይከታተላሉ። ዙሪያው በሻዕቢያ ጦር ተከቧል። ማምለጫ መንገዶች ሁሉ ተዘግተዋል። የባህሩ ሞገድ ድምጽ ከጥይቱ ጩኸት ጋር እየተስተጋባ፣ የኢትዮጵያን የዘመናት የቀይ ባህር ትግል የሚያዜም ይመስል ነበር።
የማይክራፎኑ ጥሪ እና የስነ-ልቦና ጦርነቱ
ሻዕቢያ ከተማዋን ሙሉ በሙሉ መቆጣጠር ሲጀምር፣ ጦርነቱ ከመሳሪያ ወደ ስነ ልቦና ተሸጋገረ። ጠላት የምጽዋን ቤተ-መንግስት የመጨረሻ ምሽግ አድርገው የያዙትን ጀግኖች በከባድ መሳሪያ እየደበደበ፣ በሌላ በኩል ደግሞ በማይክራፎን (በድምጽ ማጉያ) የስነ ልቦና ጦርነት ከፈተ።
"እጅ ስጡ! አዛዦቻችሁ ጥለዋችሁ ሸሽተዋል! ተከባችኋል! ማምለጫ የላችሁም!" የሚሉ የሻዕቢያ የጥሪ ቅስቀሳዎች በምጽዋ ሰማይ ስር ተስተጋቡ። የሰው ልጅ ተስፋ ሲቆርጥ እና ሞት አፍንጫው ስር ሲደርስ የሚፈጥረው ፍርሃት ብዙዎችን አሸነፈ። ትናንት አብሯቸው ሲዋጉ የነበሩ፣ መሃላ የገቡ የጦር አጋሮች እና ወታደሮች፣ የማይክራፎኑን ጥሪ ሰምተው መሳሪያቸውን እየወረወሩ እና እጃቸውን ወደ ላይ እያነሱ ወደ ሻዕቢያ ኮብልለው መግባት ጀመሩ። ወገን ወገኑን አሳልፎ የሚሰጥበት፣ የክህደት እና የተስፋ መቁረጥ ድባብ በምጽዋ ቤተ-መንግስት ዙሪያ ሰፈነ። የሞት ፍርሃት የጀግንነትን ካባ አስገፈፈው። በዓይን ፊት የራስ ወታደር እጅ ሲሰጥ ማየት ከጥይት በላይ ልብን የሚሰብር ክስተት ነበር።
የአጼ ቴዎድሮስ መንፈስ በምጽዋ ቤተ-መንግስት
በዚህ አስጨናቂ እና ልብ በሚሰብር ሁኔታ ውስጥ ግን፣ ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ እንደ ብረት የጠነከረ አቋማቸውን አላነቃነቁም። በመስኮት ወደ ውጭ ሲመለከቱ፣ እጃቸውን እየሰጡ የሚወጡትን ወታደሮች አዩ። ከፊት ለፊታቸው ደግሞ ማዕበሉን እያላተመ የሚገፋው ቀይ ባህር ይታያቸዋል። ይህ ባህር የኢትዮጵያ የህልውና መሰረት መሆኑን፣ አባቶች ለዘመናት ደማቸውን ያፈሰሱለት ታሪካዊ የወደብ መሠረተ ልማት እና የባህር በር መሆኑን ጠንቅቀው ያውቃሉ።
በዚያች ቅጽበት፣ የብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ መንፈስ ከዘመናት በፊት መቅደላ ላይ ከተፈጠረው ታሪክ ጋር ተገናኘ። አጼ ቴዎድሮስ የእንግሊዝ ጦር መቅደላን በከበበ ጊዜ፣ እጅ ሰጥተው በጠላት እጅ ከመውደቅ፣ ክብራቸውን ጠብቀው በራሳቸው ሽጉጥ ህይወታቸውን ማጥፋትን መረጡ። ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመም የቴዎድሮስን ጽዋ ለመጠጣት ተዘጋጁ። ጠላት እጅ ስጥ እያለ በሚጮህበት፣ የገዛ ወታደሮቻቸው ሳይቀሩ እጃቸውን በሚሰጡበት በዚያች የፈተና ሰዓት፣ እሳቸው ግን ክብራቸውን፣ የማዕረጋቸውን እና የኢትዮጵያዊነት ኩራታቸውን አሳልፈው ላለመስጠት ቆረጡ።
ደጋግሜ ልሙትልሽ - የአሜሪካዊው ወታደር ቃል በኢትዮጵያዊው ልብ
በአሜሪካ የነጻነት ጦርነት ወቅት፣ ናታን ሄል የተባለ አሜሪካዊ ወታደር በእንግሊዞች ተይዞ ሊሰቀል ሲል፣ "ለሀገሬ የምሰጣት አንዲት ህይወት ብቻ መኖሯ ያሳዝነኛል" ብሎ ነበር። ይህ ታላቅ የሀገር ፍቅር መግለጫ፣ በዚያች ሰዓት በብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ ልብ ውስጥ በተግባር ይተረጎም ነበር።
ለኢትዮጵያ፣ ለዚች ለምትፈርስ እና ለምትደማ ሀገር፣ አንዲት ህይወት ብቻ መገበራቸው አንሶባቸዋል። "ደጋግሜ ልሙትልሽ" የሚለው ስሜት በውስጣቸው እየተንተከተከ፣ ጠላትን እስከመጨረሻው ጥይት ድረስ ለመፋለም ተዘጋጁ። ሌሎቹ በተከፈተላቸው በር እጅ መስጠት ሲችሉ፣ ጀኔራሉ ግን ያንን የውርደት መንገድ ነቀፉት። ሞትን አልፈሩትም፤ የፈሩት በህይወት ተይዞ የኢትዮጵያን ሰራዊት ስም ማስጠፋትን እና የጠላትን ፌዝ መስማትን ነበር። የሀገር ፍቅር ማለት በሚመች ጊዜ ብቻ የምትዘመር መዝሙር ሳትሆን፣ ሁሉ በሸሸበት እና ተስፋ በጨለመበት ሰዓት በደም የምትጻፍ ቃል ኪዳን መሆኗን በተግባር አሳዩ።
ያቺ ሰዓት - "እኔማ ኢትዮጵያውያንን አልከዳም!"
ጠላት የቤተ-መንግስቱን ቅጥር ጥሶ ሊገባ የጣት ስንዝሮች ብቻ ቀርተውታል። ተኩሱ ይበልጥ ተጧጡፏል። በብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ ዙሪያ የቀሩት ጥቂት ታማኝ ወታደሮች እና መኮንኖች ብቻ ነበሩ። የሻዕቢያ ማይክራፎን አሁንም ድምጹን ከፍ አድርጎ "እጅህን ስጥ!" እያለ ይለፈልፋል።
በዚህች የመጨረሻ ሰዓት፣ ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ መሸሽ ወይም እጅ መስጠት ለሚፈልጉ ወታደሮች ፈቃድ ሰጡ። በልባቸው ግን አንድ ጽኑ ውሳኔ አሳልፈዋል። ማምለጥ አልያም መማረክ የሚባል ነገር በእሳቸው መዝገብ ውስጥ አልነበረም። መሳሪያቸውን አቀባብለው፣ ፊታቸውን ወደሚያገሳው የቀይ ባህር ሞገድ እና ወደ ጠላት አዙረው ያቺን ታሪካዊ እና የማይሞት ቃል ተነፈሱ፡
"እኔማ ኢትዮጵያውያንን አልከዳም!" ይህችን ቃል ተናግረው፣ የጠላት እጅ አርፎባቸው የኢትዮጵያን ጦር እና የራሳቸውን ክብር ከሚያጎድፉ፣ ልክ እንደ አጼ ቴዎድሮስ የክብርን ሞት መረጡ።
ጠላት ሊማርካቸው ቤተ-መንግስቱን ጥሶ ሲገባ፣ ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ በገዛ ራሳቸው ላይ ጥይት አርከፍክፈው ጀግንነታቸውን በታሪክ መዝገብ ላይ በወርቅ ቀለም ጽፈው አለፉ። ደማቸው ከምጽዋ አሸዋ ጋር ተደባለቀ። ጠላት እሳቸውን በህይወት ማርኮ ለፕሮፓጋንዳ ፍጆታ ለማዋል ያደረገው ጥረት ከሸፈ። ብርጋዴር ጀኔራል ተሾመ ሞትን መረጡ እንጂ ውርደትን አልተቀበሉም። ህይወታቸው አለፈች፤ ነገር ግን ስማቸው እና ጀግንነታቸው በቀይ ባህር ሞገድ ላይ ለዘላለም ታትሞ ቀረ። "አይ ምጽዋ - ታደሰ ቴሌ ሳልቫና" የተሰኘው ይህ ታላቅ መጽሐፍ፣ የዚህን ጀግና መስዋዕትነት እና የዚያችን ሰዓት አሳዛኝ ክስተት ለትውልድ እንዳይረሳ አድርጎ አቆየው።
ይህንን ጽሑፍ ስናነብ ያቺን በቀይ ባህር ዳርቻ የነበረችውን የብርጋዴር ጀኔራል ተሾመን የመጨረሻ ሰዓት ልናስታውስ ይገባል።
በአዶኒያስ ወልደአረጋይ
