14/05/2022
"Itoophiyaan rippoortara The Economist jedhamuuf beekamtii kennite haqxe"
Abbaan Taayitaa Miidiyaa Ityoophiyaa Naamusa ogummaa eeggachuu dhabuu fi seeraa fi dambii biyyattii cabsuu jechuun Miidiyaan Toom Gaardnaar beekkamtii kenne haquu isaa ibseera. Himata kana bal’inaan hin kennine.Torban muraasa dura EMAn gaazexeessaa kanaaf xalayaa akeekkachiisaa dabarsee ture, Ministirri Muummee Abiy Ahimadiifi hoogganaan finciltoota Wayyaanee Debre Zion Gebre-Mikaa’el bilbilaan waliin haasa’uu isaanii miidiyaa hawaasaa dhuunfaa isaa irratti maxxansee ture.
Angawoonni Itoophiyaa Jimaata darbe ragaa pireesii gaazexeessaa biyya alaa biyya Gaanfa Afrikaa keessatti The Economist jedhamu keessatti hojjechaa ture haqaniiru.
Xalayaa Jimaata waaree booda bahee fi The EastAfrican ilaaleen, Abbaan Taayitaa Miidiyaa Itiyoophiyaa (EMA) naamusa ogummaa eeguu dhabuu fi seeraa fi dambii biyyattii cabsuu jechuun, beekamtii miidiyaa Tom Gardner haquu isaa ibseera. Himata kana bal'inaan hin kennine.
“Akka ogeessa gaazexeessaa Itoophiyaa keessatti hojjechuuf beekamtii argateetti, haalli hayyama kee naamusa ogummaa fi dambii fi dambii biyyaa cimsitee kabajuu kee irratti kan hundaa’e ta’uu sirriitti beekta,” jedha.
“Xalayaan kun kan barreeffame beekamtiin keessan battalumatti hojiirra ooluu akka haqamu, kana booda Itoophiyaa keessatti gaazexeessaa taatee hojjechuun akka isiniif hin hayyamamne isin beeksisuuf kan qophaa’edha.”
EMA akka jedhetti murtee kanaan dura abbaan taayitichaa gaazexeessaa kana waliin marii hedduu taasiseera.
Haa ta'u malee, abbaan taayitichaa Mr Gardner sadarkaa naamusaa gaazexeessitootaaf jiraachuu hin dandeenye jechuun himateera.
''Irra deddeebiin mari'annee, akeekkachiisa afaanii fi barreeffamaan ceepha'us, mala dogoggoraa keessan sirreessuuf fedhii akka qabdan hin agarsiifne,'' jedha xalayaan kun.
Haa ta’u malee, The Economist gaazexeessaa “loogii hin qabnee fi walaba ta’e” bakka Mr Gardner bakka bu’uuf muuduun ni simatama jedheera.
Torban muraasa dura EMAn gaazexeessaa kanaaf xalayaa akeekkachiisaa dabarsee ture, Ministirri Muummee Abiy Ahimad fi hogganaan finciltoota Wayyaanee Debre Zion Gebre-Mikaa’el bilbilaan haasa’uu isaanii miidiyaa hawaasaa dhuunfaa isaa irratti maxxansee ture.
Keessattuu seenaa dantaa biyyaalessaa irratti dhiibbaa uumuu danda'u irratti gabaasa isaa irratti of eeggannoo akka godhu aanga'oonni akeekkachiisaniiru.
Erga walitti bu'iinsi Tigraay Adoolessa 2020 ka'ee as mootummaan Itoophiyaa gaazexeessitootaafi warra mormitootaaf haala rakkisaa uumuun qeeqamaa tureera.
Gaazexeessitoonnis naannoo waraanaa ajjeechaa, gudeeddii fi yakkoota ciccimoo biroo dabalatee sarbamni mirgaa akka hin seenne dhorkamaniiru jechuun komataniiru.
Mootummaan Itoophiyaa MM Abiy Ahmadiin durfamu, badhaasa Noble Peace Prize bara 2019 kan injifate, labsii yeroo muddamaa akka meeshaatti fayyadamuun gabaasa qeeqaa ukkaamsuuf akkasumas uwwisa oduu naannoo waraanaa callisiisuuf labsii yeroo hatattamaa akka meeshaatti fayyadamuun qeeqamaa tureera.
Lakkoofsi ummataa mana hidhaa bara 2021 Koreen Gaazexeessitoota Eegumsaa (CPJ) gaggeesseen Itiyoophiyaan Afrikaa Sahaaraa gadii keessatti gaazexeessitoota mana hidhaa eegduun sadarkaa 2ffaa irra jirti.
''Baay'ee yaaddoo qabna. Guddinni kun mallattoo yeroo dhiyootti haala bilisummaa pireesii Itoophiyaa hammaataa dhufedha,'' jechuun Qindeessituun Sagantaa Afrikaa CPJ, Anjeelaa Kuintal, Jimaata darbe The EastAfrican’tti himaniiru.
Erga waldhabdeen Tigraay keessatti ka’ee as gaazexeessitoonniifi hiiktonni Itiyoophiyaa hedduun dhaabbilee miidiyaa idil-addunyaa adda addaa keessatti hojjetan-AFP, Nation Media Group, Routers, BBC fi Financial Times dabalatee-hojii isaanii hojjechaa osoo jiranii to’annoo jala oolaniiru.
Bara darbes aangawoonni Itoophiyaa rippoortara New York Times tokkoof beekamtii pireesii kennan haqaniiru.
Direpost.bbcko.com
https://Facebook.com/direpostpage