02/06/2026
Bara 1071 keessa, mootonni Awurooppaa fi Biizaantayiin lola "amantii" labsuun uummata Muslimaa balleessuu fi Ka’abaa diiguuf humna waraanaa garmalee guddaa ta’een duulan. Sirni Mootummaa Islaamaa yeroo sanaa Abbaasiyyaa n dahoo amantii ta’us, humna waraanaa gahaa biyyattii irraa ittisuuf gahu hin qabu ture. Haa ta'u malee, daangaa mootummaa sanaa irratti mootummaa xiqqoo "Saljuuqota" jedhamtu kan goota akka leencaa maqaan isaa "Alb Al-Arslaan" jedhamuun durfamtuutu ture.
Alb Al-Arslaan duula waraanaa biraa irraa loltoota isaa kuma 20 qofa qabatee yeroo deebi'u, oduun duula Biizaantayiin hooggansa Emparer Romaanos 4ffaa 'tiin durfamu itti dhufe.
Alb Al-Arslaan lola dhiisee nagaa buusuuf yaaliis godhee ture; garuu mootichi Biizaantayiin boonaan guutamee, "Qabeenyi Muslimootaa hundi nu hin gitu, nuti fedhiin keenya amantii isaanii fi iddoo waaqeffannaa isaanii guutummaatti balleessuudha," jedhee waamicha nagaa tuffate.
Sana booda Alb Al-Arslaan murtii dhumaa fudhachuun qaama isaa dhiqatee, kafana du'aa uffatee loltoota isaa dura dhaabbate. "Namni diinii Rabbii ol qabuu irratti wareegamuuf qophaa’e asitti haa hafu, namni manatti deebi’uu barbaadu ammoo haa deebi’u; har’i guyyaa murtii Rabbii keessaa tokkodha," jedheen. Gorsi barsiisaa isaa (Sheeka isaa) "Lola keessan guyyaa Jimaataa taasisaa, akka du’aa’iin Muslimootaa mimbaroota irratti taasifamu humna isiniif ta’uuf," jedhu onnee Alb Al-Arslaan caalaatti jabeesse.
Iddoo Malaazkirdi (baha Turkii har’aa) keessatti Alb Al-Arslaan tooftaa waraanaa addaa fi iccitii qabu diriirse. Loltoota xiyya darbatan bakka dhiphoo gaarreen gidduu jiru keessa dhoksee, waraana Biizaantayiin gara gidduu sululaatti akka seenan tooftaan isaan harkise. Akkuma isaan sulula sana gadi lixaniin, kallaattii hunda itti cufee xiyya akka bokkaatti irratti roobse. Iddoon dhiphoon sun waraana Biizaantayiniitiif boolla awwaalchaa ta’ee hafe. Saa'atii muraasa keessatti loltoonni Biizaantayiin hedduun ni dhuman; emparerri isaanii Romaanos Diyoojiiniisis harka Alb Al-Arslaaniitiin booji’ame.
Injifannoon Malaazkirdi kun, humni amantii fi tooftaan waraanaa baay’ina loltootaa fi meeshaa lolaa caalee akka mo'u ragaa gahaa ta'e; kunis seenaa keessatti ka’umsa guddina Turkootaa fi kufaatii mootummaa Biizaantayiniitiif mallattoo ta'ee galmeeffame.
Rabbi isaanirraa haa jaallatu!