15/09/2026
Xandalah ibn Abii Caamir (RC)
wuxuu ka mid ahaa saxaabadii reer Madiinah, gaar ahaan Ansaar. Wuxuu ka soo jeeday qoys caan ka ahaa Madiinah, laakiin aabbihii wuxuu noqday nin si adag uga soo horjeestay dacwadii Rasuulka Alle ﷺ. Aabbihii waxaa loo yaqaanay Abuu Caamir Ar-Raahib, waxaana uu ka mid noqday dadkii diiday Islaamka, halka wiilkiisa Xandalah uu doortay inuu raaco Rasuulka ﷺ oo uu ka mid noqdo Muslimiinta.
Xanzalah wuxuu ahaa nin da’yar oo iimaan iyo geesinimo lahaa. Wuxuu ku noolaa Madiinah xilli ay Muslimiintu dhisayeen bulshadooda cusub, waxaana uu ka mid noqday dadka si dhab ah uga go’an inay difaacaan diinta iyo Rasuulka ﷺ. Noloshiisa gaaban waxay ahayd mid ay ku kulmeen jacayl, masuuliyad, dagaal iyo shahiidnimo.
Xanzalah wuxuu guursaday gabar la oran jiray Jamiilah, oo ka mid ahayd haweenka reer Madiinah. Guurkoodu wuxuu dhacay wax yar ka hor dagaalkii Uxud. Habeenkii uu guursaday, Xanzalah wuxuu la joogay xaaskiisa, waxaana uu ku jiray xaaladdii ninka cusub ee guurkiisa ku faraxsan. Laakiin markii uu maqlay baaqii dagaalka iyo in Muslimiintu u baahan yihiin inay difaacaan Rasuulka Alle ﷺ, qalbigiisu wuxuu u jeestay goobta dagaalka.
Wuxuu ka baxay gurigiisa isagoo aan weli helin fursad uu ku qubeysto qubayska waajibka ah ee janabada. Arrintan ma ahayn inuu ula kacay inuu ka tago waajib, balse wuxuu si degdeg ah uga jawaabay baaqii dagaalka, isagoo ka hormariyey xaaladda degdegga ah ee Muslimiinta iyo difaaca Rasuulka ﷺ raaxadii iyo xaaladdii uu ku jiray.
Dagaalkii Uxud wuxuu ahaa dagaal aad u adag. Bilowgii, Muslimiintu waxay u muuqdeen inay guul gaarayaan, laakiin markii qaar ka mid ah qaansoleyda ay ka tageen goobtii Rasuulka ﷺ u qoondeeyey, xaaladdu way is beddeshay. Ciidankii Quraysh ayaa weerar kale qaaday, waxaana Muslimiintii ku dhacay jahawareer iyo dhaawac badan. Rasuulka ﷺ laftiisa ayaa dhaawacmay, qaar ka mid ah saxaabaduna way kala yaaceen, halka kuwo kale ay si adag ugu hareen difaaciisa.
Xandalah wuxuu ka mid ahaa ragii dagaalka si geesinimo leh uga qayb galay. Intii uu dagaalku socday, wuxuu la kulmay Abuu Sufyaan ibn Xarbi, oo xilligaas ahaa hoggaamiyihii ciidanka Quraysh. Xandalah wuxuu weeraray Abuu Sufyaan, wuxuuna ku dhowaaday inuu dilo. Haddii uu sii wadan lahaa weerarkiisa, waxaa suuragal ahayd inuu meesha ku dilo hoggaamiyihii ciidanka cadowga.
Laakiin nin mushrik ah oo la oran jiray Shaddaad ibn Al-Aswad ayaa arkay Xanzalah iyo Abuu Sufyaan oo is haya. Shaddaad wuxuu u soo dhaqaaqay inuu badbaadiyo Abuu Sufyaan, wuxuuna seeftiisa ku dhuftay Xanzalah. Dhaawacaas ayuu ku dhintay Xanzalah, isagoo weli ku jira goobta dagaalka, kana mid ah ragii u istaagay difaaca Rasuulka Alle ﷺ.
Markii dagaalku dhammaaday, Rasuulka ﷺ wuxuu saxaabada u sheegay arrin aan caadi ahayn. Wuxuu yiri macne ahaan: “Saaxiibkiinna Xanzalah waxaa maydhaya malaa’igta.” Saxaabadu waxay la yaabeen hadalkaas, waxayna doonayeen inay ogaadaan sababta Xanzalah loogu sharfay arrintaas.
Markii ay xaaskiisii Jamiilah wax ka weydiiyeen, waxay u sheegtay in Xandalah uu ka baxay guriga isagoo janaba qaba, markii uu maqlay baaqii dagaalka. Rasuulka ﷺ wuxuu markaas sheegay in sababta malaa’igta u maydhayeen ay ahayd inuu ku shahiiday isagoo xaaladdaas ku jiray. Sidaas darteed, Xanzalah waxaa loo bixiyey magaca caanka noqday ee “Gasiilul-Malaa’ikah”, oo macnihiisu yahay “kii ay malaa’igta maydheen.”
Qisadan waxaa laga weriyey Cabdullaahi ibn Az-Zubayr (RC), waxaana lagu diiwaangeliyey kutub ay ka mid yihiin Saxiix Ibn Xibbaan iyo Al-Mustadrak ee Al-Xaakim. Culimo xadiis ayaa riwaayaddan u aqoonsaday mid la aqbali karo ama saxiix ah. Waxaa muhiim ah in la kala saaro waxa xadiisku si cad u sheegay iyo faahfaahinta ay qaar ka mid ah qoraallada seeradu ku dareen. Waxa si cad loo weriyey waa in Xanzalah ku shahiiday Uxud, inuu la dagaallamay Abuu Sufyaan, iyo in Rasuulka ﷺ sheegay in malaa’igta maydhayeen.
Xanzalah wuxuu ku dhintay isagoo da’yar, laakiin geeridiisu waxay noqotay mid dadka Muslimiinta ah xusuus gaar ah ku reebtay. Wuxuu ka tagay nolol gaaban oo muujisay in daacadnimada dhabta ahi aysan ku xirnayn da’da qofka. Wuxuu ahaa nin cusub oo guursaday, welina ku jiray bilowgii nolosha qoyska, laakiin markii uu maqlay baaqii difaaca Muslimiinta, wuxuu u arkay inay waajib tahay inuu ka jawaabo.
Qisadiisa waxaa laga baran karaa in qofka Muslimka ahi mararka qaar la kulmo laba masuuliyadood oo isku mar yimaada. Xanzalah wuxuu lahaa masuuliyadda qoyskiisa iyo xaaskiisa, laakiin markii xaalad dagaal iyo difaac ahi timid, wuxuu u dhaqaaqay goobtii loo baahnaa. Taasi ma aha in qofku dayaco qoyskiisa ama waajibaadkiisa, balse waxay ina tusaysaa sida uu u fahmay xaaladdii gaarka ahayd ee uu ku jiray.
Waxaa kale oo qisadiisa laga baran karaa in Alle agtiisa qiimaha qofku uusan ku xirnayn inta sano ee uu noolaa ama inta camal ee uu waqti dheer sameeyey. Xanzalah wuxuu noolaa muddo kooban kadib Islaamkiisa, laakiin daacadnimadiisa iyo geesinimadiisa ayaa sababtay in magaciisu ku dhex noolaado xusuusta Muslimiinta.
Qisada Xanzalah ibn Abii Caamir (RC) ma aha oo keliya qisada nin dagaal ku dhintay. Waa qisada wiil xaqa doortay inkastoo aabbihii uu ka soo horjeeday, qisada nin cusub oo guursaday haddana ka jawaabay baaqii difaaca, iyo qisada shahiid lagu sharfay in malaa’igta ay maydheen. Waxaa lagu xusuustaa in qalbiga daacadda ahi uu mararka qaar sameeyo go’aan weyn xilli noloshu weli bilow tahay.
