ORKUtrygd

09/12/2025

Fuglafjørður hýsir landsins størsta orkubrúkara—og hevur grønar ætlanir

Fuglafjarðar kommuna, heimstað fyri Føroya størsta orku­brúkara, umhugsar víðfevndar verkætlanir innan grøna orku—sjóhita, avlops­hita frá havnalagnum ella eina samanseting av báðum—har aðrir partar eisini eru við sum íleggjarar.

Ongastaðni í Føroyum er, í mun til fólkatalið, so stórt ídnaðarvirksemi sum í Fuglafirði. Umframt at fleiri 100.000 túsund tons av olju verða bunkrað umvegis Fuglafjarðar havn árliga, fer runt roknað meira enn ein trý-kvart millión tons av fiskavørum um kaikantin á hvørjum ári.

Høvuðsdepilin í tí stóra vinnuliga virkseminum í Fugla­firði er mjøl-, lýsi- og fóðurframleiðarin Havsbrún, sum er landsins størsti einstaki brúkari av orku. Aðrir stórir orkubrúkarar í havnalagnum eru frystivirkið Pelagos og frostgoymslan Bergfrost.

Havsbrún telist í dag millum teir stóru brúkararnar av elorku og olju; men um øll framleiðslan hjá virkinum hevði verðið rikin við elorku, hevði tal­an bliv­ið um nógv tann størsta elbrúkaran í Før­oy­um, og tað hevði verið neyðugt at út­bygt elnetið munandi. Tá ið víst verður á at Havsbrún er størsti orkubrúkari í Føroyum, so er hetta í dag fyrst og fremst oljunýtsla—her er talan um stór­ar nøgdir av tungolju.

Júst hetta er bakgrundin til Eystur­lund ætlanina hjá Effo og Bakka­frost—har drívmegin í framleiðsluni hjá Havs­brún verður skift út frá oljuketlum til elketlar, hetta við hjálp av vind­myllu­lund­ini Eysturlund, sum skal tryggja ta neyð­ugu orkuna.

“Vindmyllu verkætlanin er sum vera man áhugaverd fyri Havsbrún, men sanni­liga eisini fyri kommununa um ein fjar­hita­skipan kann blíva til veruleika og kommuna kann millum annað keypa avlopsorku frá Sev, sum vit vóna,” við­merkti Dávur Juul, borgarstjóri í Fugla­firði.

“Hendan vindmyllu verkætl­an er utt­an iva í góðum hondum; men eftir øll­um at døma kann talan vera um onkrar forð­ingar í elveitingarlógini, sum lands­ins mynduleikar vónandi taka burt­ur áðr­enn langt um líður.”

100 prosent grønt
Aðrir møguleikar eru eisini at útvinna alternativa orku í Fugla­firði.

“Sjóhiti er ein tøkni sum er væl kend í dag, ikki minst við teimum royndum sum Klaksvíkar kommuna hevur á tí økinum,” segði borgarstjórin í samrøðu við ORKUtrygd.

“Ein annar møguleiki er at avlopsh*ti frá havnalagnum blívur ein partur av einari fjarhita verkætlan—møguleikarnir eru nógvir.”

Les meira í ORKUtrygd blaðnum ella á netinum...

28/10/2025

Hetta stendur eisini at lesa í ORKUtrygd

ORKUTRYGD: Fjarhitin hevur frá byrjan verið við til at tálma oljunýtsluni, og fjarhitin hevur spart høvuðsstaðnum hundraðtals skorsteinar, sigur fyrrverandi nevndarformaðurin í Fjarhitafelagnum

23/10/2025

‘Veitingartrygd hevur fremstu raðfesting’

Tann stóra menningin av elveitingarkervinum byggir á eftirspurning men er eisini tengt at hvussu Sev raðfestir, sambært Hákun Djurhuus stjóra—veitingartrygd nummar eitt, veitingarskylda nr. tvey og ‘tað grøna’ nr. trý.

Útbyggingin av tí føroyska elnet­in­um gongur skjótt, ikki minst orsakað av tí grøna orkuskiftinum, sum inniber at al­samt fleiri hitaskipanir í heimum og á arb­eiðs­plássum umframt motorar í flutnings­tól­um verða rikin við elorku heldur enn olju ella bensini.

Men tann størsta økingin í streymnýtslu er farin fram og ger tað framvegis í ali­vinnuni, har serliga smoltstøðirnar krevja ovur­honds nógvan streym.

“Tíbetur kemur alt ikki í einum, tað kem­ur í stigum, og vit fóta okkum,” viðmerkti stjórin í Sev, Hákun Djurhuus. “Vit hugsa eisini framum, so tá ið vit dimensionera kápl­ar so hugsa vit kanska 10-20 ár fram. Tí at ta løtuna tú grevur, tann dýri kostnaðurin er at grava og leggja—um tú hevur ein minni kápil ella ein størri kápil, tað er kanska ikki so stórur prísmunur har. So vit leggja upp fyri hasum tingunum og hava langtíðarplanir inni í øllum sum vit gera.”

“Vit vita tað at her er ein vøkstur, so her er ein fordobling innan fyri 10 ár hjá okkum,” segði stjórin. “Í og við hetta grøna orkuskiftið í sær sjálvum… Tá tosa vit bara um á landi; vissi vit eisini skulu handfara orkunýtsluna á sjónum í elskipanini, so… Men tíbetur, alt kem­ur ikki í senn, so vit taka tað soleiðis leyp­andi. Men í planlegg­ingini mást tú hugsa tingini og harvið vita hvat kemur inn. Vit endurskoða planirnar leypandi, og ting blíva ikki akk­urát sum man ætlar sær; men bara tað at tú arbeiðir við plan­unum leyp­andi ger at tú ert gearaður til at legg­ja upp fyri tí.”

‘Levera altíð’
Her er sum vera man vert at hava í huga at Sev framvegis bert umboðar ein lutfalsliga lítlan part av tí samlaðu orkuveitingini í Føroyum. Á vegunum er parturin vaksandi í takt við fleiri fáa sær elbil, men á sjónum er myndum ein heilt onnur—har er Sev stórt sæð ikki við. Hinvegin eru fóðurflakarnir hjá ali­vinn­uni farnir at brúka streym av landi, og bara har er talan um rættiliga nógv­an streym. Tó er tann stóra orkunýtslan hjá skip­um og bát­um framvegis olja og verð­ur tað væntandi leingi afturat.

“Tað grøna orkuskiftið, tá ið tað er inn­ført, so hevur tað í sær sjálvum, í forhold til tá vit byrjaðu, duplað skip­anina,” legði Hákun Djurhuus afturat.

“Ali­vinn­an hevur tríduplað sína nýtslu á landi; tað er jú eisini hent tað at teir fáa lands­streym til flakar og forskelligt sovorðið, og tað stegðar ikki har.”

At menningin av elnetinum fer fram leypandi er einki nýtt, og tað skal eisini síggj­ast í ljósinum av at Sev hevur lógar­ásetta veitingarskyldu. “Vit útbyggja loypandi,” segði Hákun Djurhuus.

“Vit hava veitingarskyldu, so man skal ikki bekymra seg um hatta har. So hvørt sum eftir­spurningurin økist so eru vit har. Vit plaga at siga at eingin bíðar eftir Sev. Vit eru í samskifti við serliga teir størstu kundarnar, so all­ar útbyggingar leggja vit upp fyri, og vit brúka øgiliga nógvar pengar upp á hetta her. Tað er milliarda upp­hædd­ir vit hava brúkt í sein­astuni, og tað ligg­ur eisini fyri framm­an at brúka milliarda upp­hædd­ir upp á netið. So tað hava vit lagt inn í ætl­anina. Tað er tann rað­festingin—trygdin hevur fyrsta prioritet, og veitingarskyldan ligvið at hava net, tað er nummar tvey. Og so kemur tað grøna sum nr. trý. Tí elveitingin, tað skal fungera 24/7 til øll.”

“Tú kanst siga at veitingartrygdin er spurningurin um at hava framleiðslu­verk­ini sum kunnu levera altíð og at fáa tað út via netið,” segði Sev stjórin.

“Veitingarskyldan er so tað at øll sum koma og biðja um el, eisini nýgg­ir brúk­arar, tey fáa el. So trygdin er at netið er har saman við framleiðslu­eind­unum, með­an veitingarskyldan er at nýggir kund­ar ligvið víðkan av net- og fram­leiðslu­app­aratinum, at tað eisini skal fylgja við.”

LES MEIRA Í BLAÐNUM ORKUTRYGD, SUM FÆST Í BÓKAHANDLUM OG SØLUBÚÐUM OG Á NETINUM https://payhip.com/b/aw5HE

08/08/2025

Blámusoppur kemur alt ov ofta fyri: Orkuverkfrøðingur

Inniklima og orkubúskapur eru í botn og grund tvær síður av somu søk, sigur orkuverkfrøðing­urin Anna Thomsen, ið ráðgevur húsarhaldum, virkjum og stovnum innan orkunýtslu til hita og luft­skifti—og fyribyrging av blámusoppi.

Anna Thomsen, ið er orkuverkfrøðingur, eftirlýsir at vit í Føroyum gera meira við at bygg­ja rætt í mun til skynsama orku­nýtslu og í mun til góða inniluft og fyribyrg­ing av trupulleikum frá fukti.

“Tað ber illa til at tosa um orku til hús og bygningar uttan at eisini tosa um inniklima,” sigur Anna Thomsen, ið eigur og rekur ráðgevingarvirkið Lambda.

LES MEIRA ĺ BLAÐNUM—FÆST ĺ HANDLUM OG Á NETINUM

22/06/2025

[Brot úr blaðnum]
SAMFELAGSNYTTA: HAR EINGIN IVI SKAL VALDA

Mitt í einari tíð við skjótum og umfatandi broytingum á øllum økjum—og við “grønum orkuskifti” á dagsská ikki bert í Føroyum men í øðrum londum við—í hesum meldri ræður um at hava tamarhald á raðfestingum. Her, sum í so mongum, snýr tað seg um at kenna mun á hvat ið hevur avgerandi týdning og hvat ið hevur minni upp á seg.

Eitt sum ofta tykist horvið úr eygsjón í kjaki um orku er tann sannroynd at trygg orkuveiting við ódýrum brúkaraprísum er grundleggjandi fyri samfelagsliga vælferð og kappingarføri hjá londum; tað sama er galdandi fyri eitt nú flutnings- og ferðasamband og útbúgvingar- og heilsuverk fyri øll. Samhaldsføst siðvenja leggur upp fyri at stórur peningaligur vinningur ikki skal mjólkast beinleiðis úr samfelagsliga grundleggjandi tænastum so sum orkuveiting, heilsuverki, flutnings- og samskiftiskervi, skúlaverki, fígging og trygging.

Hetta er væl kent søguliga, eitt nú frá uppbyggingini av USA og ídnaðarkollveltingini har í 1800-talinum, og frá menningini í Týsklandi um somu tíð—tað ið eisini verður nevnt klassiskt socialdemokrati. Frígeringin frá bretskum hjálandaveldi vigaði tungt í stórum avgerðum sum vórðu tiknar í USA tá á døgum, saman við arbeiðinum fyri at skapa kappingarføri fyri tað nýggja landið í altjóða handli og tøkniligari menning.

Nakað annað er so at tann skipanin fór av sporinum í tí eftirfylgjandi øldini, og enn meira so í nýggjari tíð.

Soleiðis var ídnaðarkollveltingin—har bretar frá byrjan løgdu seg á odda, millum 1760 og 1830—ein samfelagslig uppgerð við feudalismuna og hennara stættarligu fastlæsing av fólki. Ein kendur serfrøðingur í evninum, Michael Hudson, professari í búskaparfrøði á University of Missouri, USA, sigur at ídnaðarkapitalisman, sum amerikanarar tóku til sín enn meira enn hvat ið bretar nakrantíð høvdu gjørt, gav ein heilt nýggjan socialan mobilitet, har “vanlig” ikki-priviligerað fólk sum høvdu hegni og áræði veruliga fingu høvi at royna seg, og har stættarmunur ikki var ein forðing; og við samhaldsføstum skipanum fyri grundleggjandi samfelagstænastur gjørdust amerikanskar fyritøkur meira innovativar og kappingarførar—lønarkrøvini vóru lægri tá arbeiðsfólk longu fingu slíkar tænastur antin ókeypis ella bíliga. Her er tankavekjandi at Hudson hevur leingi ráðgivið kinesiskum myndugleikum, fyritøkum og stovnum um júst hesi viðurskifti; alt bendir eisini á at kinesarar hava drigið nyttu av hesum lærdómi.

Tey sum frammanundan lógu á odda ídnaðarliga og tøkniliga, áðrenn USA var komið hartil, talaðu annars hart ímóti almennum stuðli og almennari luttøku í menning av ídnaði og tøkni. Tey høvdu vissuliga sjálv brúkt almennan stuðul til at koma so langt sum tey vóru komin, men nú vildu tey forða hinum í at gera tað sama. Tann “fríi marknaðurin” mátti nú ráða, ljóðaðu boðini, eins og teirra skúlar í búskaparfrøði lærdu. Men tey sum vildu taka seg fram tá skiltu at “frí kapping” móti einum landi sum frammanundan eigur avgerandi kappingarfyrimun merkir í praksis at geva tí landinum fult ræði á marknaðinum—tað var upprunin til amerikanskan verjutoll. Hinvegin, sigur Hudson, at innføra verjutoll í dag, uttan at endurreisa tær samhaldsføstu skipanirnar, er høpisleyst. Tað hann kallar finanskapitalisman umboðar eina afturvending til feudalsamfelagið, har spekulatiónsbúskapur við “rent seeking” hevur buktina og báðar endarnar. Ein og hvør kann gera sær sínar metingar um hvat sum er hent í so máta síðan umleið 1980ini, har ídnaðarkapitalisman nógva staðni er trokað burtur av finanskapitalismuni—har allur vinningur verður miðsavnaður í óproduktivar hendur ið hvørki virka fyri at menna samfelag ella vinnu men heldur verja status quo og søkja rentuna av virkseminum hjá øðrum.

Vónandi glíða Føroyar ikki heilt út í tað sporið.

Veitingarskyldan hjá Sev gevur meining í einum samanhangi sum hesum. Eitt nú hava formaðurin í Kommunufelagnum og fleiri umboð fyri vinnufyritøkur ávarað ímóti at privatisera Sev. Grundtankin við at hava kritiskar samfelagstænastur í samhaldsfastari skipan er nevniliga at tryggja at profittdeplar liggja aðrastaðni enn júst í tílíkum tænastum. Talandi dømir eru eisini úr grannalondum um miseydnaðar privatiseringar. So tað hevði verið upp á sítt pláss at okkara politikarar gjørdu meira greitt nær ið endamálið við einari tænastu er samfelagsnytta, soleiðis at eingin ivi skal valda um tað. []

07/06/2025

Keyp tað nýggja ORKUtrygd blaðið í sølubúðum kring landið!

07/06/2025

Vilt tú heldur hava teldutøku útgávu av ORKUtrygd blaðnum? Ger so væl!

ORKUtrygd #1-2025 er eitt spennandi og aktuelt magasin upp á 68 síður, har høvuðsevnið er orka, umhvørvi og tað grøna orkuskiftið í Føroyum. Vit hyggja kritiskt at týðandi spurningum um orkutrygd, orkubúskap og menning á orku- og umhvørvisøkinum—og h...

07/06/2025

07/06/2025

So er fyrsta nummar av ORKUtrygd útkomið! Hetta er nýtt tíðarrit um orku og umhvørvi, og blaðið inniheldur samrøður, greiningar og tíðindi um ymiskt aktuelt á orkuøkinum.

Fleiri avbjóðingar innan orkubúskap verða umrøddar her, eitt nú tá tað kemur til vindorku, og tá talan er um bygging.

ORKUtrygd nr. 1 vísir m.a. á at orka, umhvørvi og búskapur eru óloysiliga samantvinnað, og blaðið setir í hesum samanhangi fleiri spurningar, ikki minst um avlopsorku. Eisini verða trupulleikar kring blámusopp og ringa inniluft í húsum og bygningum umrøddir, har fólk við kunnleika til evnið gera galdandi at enn er í mongum førum langt á mál áðrenn føroysk byggivinna hevur fult tamarhald á hesum.

Oddagreinin vísir á vandar í at gera grundleggjandi samfelagstænastur til profittdeplar, sum tó hevur verið rákið nógvastaðni kring heimin tey seinnu árini. Her verður víst til arbeiðið hjá tí amerikanska búskaparfrøðinginum Michael Hudson, sum leingi hevur ávarað ímóti gongdini burtur frá “ídnaðarkapitalismu” og yvir til “fíggjarkapitalismu”; Professor Hudson hevur ráðgivið m.a. kinesiskum myndugleikum og fyritøkum í hesum viðurskiftum, har støði er tikið í royndunum frá menningini av USA og Týsklandi í 1800-árunum.

Umframt at viðgera eitt nú vindorku og sólorku og tær stóru útbyggingarnar av tí føroyska elnetinum, nemur blaðið við spurningar um olju og hví tað ikki er so einfalt at leggja heilt um upp á stutta tíð. Somuleiðis verður komið inn á týdningin av at raðfesta skynsamt í tí grøna orkuskiftinum og at leggja dent á orkukeldur og tøkni sum virka í dag, nevniliga vatn, vindur og sól. Hartil verður fjarhiti viðgjørdur, og eisini umtalar blaðið leysliga kjarnorku og gongdina á tí økinum.

Í blaðnum eru m.a. samrøður við stjóran í SEV, Hákun Djurhuus; stjóran í Ørsted Bioenergi, Boga Bech Jensen; stjóran í Fjarhitafelagnum, Hans Christian Dam; Ben Arabo, sum er stjóri í Framtaksgrunninum og hevur 30 ára royndir frá oljuvinnuni; byggimeistaran Magnus Thomsen, ið hevur serkunnleika innan orku í mun til bygningar og inniluft, og somuleiðis við dóttur hansara Annu Thomsen, ið er orkuverkfrøðingur; harafturat eru samrøður við borgarstjórarnar í Havn, Klaksvík, Fuglafirði og Sørvági um aktuell orku- og umhvørvisátøk í teirra kommunum.

ORKUtrygd nr. 1 er 68 síður íroknað permu og prentað í høgari dygd við mongum litføgrum myndum. Ritstjóri er Búi Tyril, og Maria Olsen er fotoredaktørur. Útgevari og framleiðari er Tyril & Olsen í Havn. Blaðið verður tøkt í sølubúðum og fæst eisini í teldutøkari útgávu á netinum her: https://payhip.com/b/aw5HE