05/09/2026
Pa gen notifikasyon ki sinyale nou, pou jou nou paka renmen ankò.
40 an, 50 an, 60 an, 70 an. Kè a pa gen dat ekspirasyon. Poutan, apre yon separasyon anpil moun ap poze tèt yo yon kesyon ki bay kè sote: eske m'ap rejwenn yon lòt moun yon jou?
Pou kèk nan nou kesyon an ka menm vini konsa: pou laj mwen eske sa vo lapenn pou m nan damou toujou ?
Repons lan senp: Wi.
Nou ka tonbe damou a 30, 40, 50 an e menm plis. Men, apre yon separasyon pi gwo defi à se pa jwenn yon moun, se dabò rejwenn tèt ou, ou menm. Yon separasyon pa siyifi sèlman pedi yon moun. Yon relasyon ki kraze ka bay enpresyon ou pedi yon pati nan vi w. Lè sa rive, nou pa sèlman pedi yon patnè. Pafwa nou pedi yon abitid, yon kòkòday, yon prezans, yon seksyalite, pwojè, rèv, abitid nan fanmiy, ak menm yon sèten imaj de avni w. Se sa ki fè gen separasyon ki fè plis mal ke sa antouraj la ka konprann.
nou konn tande y'ap di: "Ah! Kite sa, w'ap jwenn yon lòt".
Sèvo a pa fonksyone konsa. Lè yon lyen afektif disparèt, li mande tan pou abitid, atant ak repè ki te konstwi nan relasyon reyòganize. Doulè a pa toujou yon prèv ki vle di ou fèb. Li ka yon siy relasyon an te enpòtan pou ou anpil.
Jiska ki laj nou ka tonbe damou ?
Pa genyen yon laj maksimòm. Plis tan ap pase, fason nou renmen ap chanje tou. Men kapasite pou chache afeksyon, entimite ak yon relasyon kòrèk pa disparèt senpman paske nou vyeyi.
Nan 20 an, nou ka chache entansite. Nan 40 an, nou ka plis chache konplisite. Nan 50 an, kèk nan nou privileje lapè, konfyans ak matirite emosyonèl. Men sa pa vle di pasyon an disparèt. Nou ka toujou anvi pou yo vle nou, touche nou, anbrase nou, sedwi nou, fè lanmou, pataje rèv, konstwi yon bagay a de. Seksyalite ak entimite kontinye egziste menm lè nou ti granmoun.
Vyeyi pa siyifi nou vin envizib emosyonèlman. Kè nou ka chanje men sa pa vle di li pran retrèt.
E Lè lanmou travèse fwontyè?
An Ayiti, kesyon sa pran yon lòt dimansyon. Paske pafwa lanmè konn separe lanmou.
Yonn an Ayiti, lòt la Miami. Oubyen Montréal. New-York. Paris. Saint-Domingue.
Moun nou renmen ka toujou nan kè nou, men a plizyè milye kilomèt nan reyalite a. Migrasyon kreye anpil koup ki dwe aprann renmen a distans.
Telefòn nan vin yon prezans. Whatsapp tounen pafwa salon koup la . Apèl videyo yo ranplase randevou yo. Mesaj yo vin prèv afeksyon.
Men yon relasyon à distans mande anpil travay. Paske lanmou an dwe aprann egziste San prezans fizik la. Pafwa jalouzi a pi dwòl à distans.
"Poukisa ou pa t répond ?"
"ak Kiyès ou te ye la ?"
"Poukisa ou te anliy a 2 zè dimaten?"
"Poukisa ou pa rele m menm jan tankou lontan?"
"ki moun sa ki nan foto w la?"
Distans lan la kreye yon gwo espas pou tout fòm imajinasyon. Lè manke enfòmasyon, sèvo a ka kreye senaryo pa l. Se sa k fè konfyans la dwe esansyèl. Men konfyans pa siyifi aksepte nenpòt bagay. Yon koup à distans bezwen kèk règ klè. Kisa ki akseptab?
kisa k sa pa?, konbyen fwa n'ap kominike?, Kòman n'ap jere konfli? kòman n'ap pale seksyalite? Kòman n'ap jere lòt moun k'ap rantre nan relasyon an?
Se kèk konvèsasyon ki konn difisil pafwa men yo nesesè.
Nan yon relasyon a distans nou toujou tande yo pale de kominikasyon men pa souvan de seksyalite.
Distans lan pa efase anvi a. Li transfòme l. Gen kèk koup ki itilize apèl vi deyo. Mesaj entimite. Konvèsasyon er**ik. Foto. Gen lòt k'ap tann retwouvay fizik. Pa genyen yon sèl fason pou jere entimite. Men gen yon règ fondamental : Konsantman.
Yon foto entim ki ou voye volontèman pa bay lòt la fwa pou li pataje l. Yon konvèsasyon seksyèl pa dwe janm vin yon presyon.
Pèsonn pa oblije fè yon bagay k'ap mete l mal alèz pou pwouve lanmou l. Entimite dwe yon espas konfyans e non yon mwayen pou kontwole lòt la.
Yon relasyon à distans dwe gen yon pwojè. Se petèt yonn nan kesyon ki pi enpòtan. "Kilè n'ap gen pou nou viv ansanm?"
Sa pa vle di demen . Men nou dwe pale sou sa.
Kiyès ki pral jwenn lòt? Nan ki peyi ? nan konbyen tan? kisa nou pral fè ak timoun yo? kòman n'ap jere lajan nou? kisa k'ap pase si pwojè pati à echwe?
Yon relasyon à distans ka dire. Men viv nan yon autant etènèl ka epuize sikolojikman. Lanmou bezwen yon avni imajinab. Yon koup la aksepte distans la pandan yon tan. Men li dwe reponn à kesyon sa : Ki kote nou prale? San pwojè relasyon an riske vin yon lis pawòl tankou: byento, yon jou, Lè m gen papye, lè m gen lajan ase, lè sitiyasyon an chanje. Pafwa pawòl sa dire plizyè ane.
Epi relasyon kraze. Tout bagay fini. Mesaj yo kanpe. Apèl yo disparèt. Telefòn nan bèbè. Moun nan ki te nan mitan lavi w, toudenkou vin yon etranje. E w'ap pose tèt ou kesyon: Kòman m pral viv konnya?
Se la rekonstriksyon an Kòmanse .
1) Premye Etap: Adapte pèt la. Pa fè Walkman. Ou gen dwa pou w santi w mal . Ou gen dwa pou w kriye. Ou gen dwa pou w regrete. Ou gen dwa pou gen lè w leve w'ap panse a moun sa tout konnen. Men, pitipiti fòk ou aksepte yon reyalite: Relasyon an braze. Aksepte pa siyifi ou te dakò ak tout sa k te pase.Sa siyifi ke ou sispann goumen ak yon reyalite ou paka chanje.
2) Dezyèm etap : Sispann viv nan telefòn. Apre yon separasyon anpil nan nou vin anketè. Y'ap gade "statut Whatsapp". "Stories". Facebook. Télégram. Nouvo foto. Nouvo zanmi. Komantè yo. Chak dekouvèt vin yon lòt blesi. Si lè w'ap gade lavi "ex" ou a, sa anpeche w rekonstwi vi pa w, pran distans. Dezabòne. Maske. Siprime. Bloke si sa nesesè. Sa pa rele mechanste, pafwa se yon ijyèn mantal.
3) Twazyèm etap : Retwouve idantite w.
Yon relasyon ka devni pitipiti sant yon existants.
"Nou.", "Bay nou", "Pwojè nou", "Avni nou". Apre separasyon an, fòk ou reyaprann pou di: "Mwen", Kiyès mwen ye konnya? Kisa m renmen ? Ki zanmi m te neglije? Ki pwojè m te abandone? Kisa m ka toujou reyalize? Ki moun mwen ta swete vin devni?
Rekonstriksyon an Kòmanse souvan lòske nou rekòmanse konstwi yon vi ki gen sans menm lè nou pa genyen moun bò kote nou.
4) Katryèm etap: Pa konfonn solitid ak lanmou.
Apre yon separasyon, solitid la ka twonpe nou.
Ou la panse: "mwen vle retounen ak "ex" mwen".
Alòske sa w santi sèlman: "m pa sipòte rete sèl".
Se pa menm bagay. Avan w retounen ak yon moun, pose tèt ou kesyon sa : "Eske se moun sa menm ki manke m osinon se prezans yon moun ki manke m?
Repons la ka chanje anpil bagay.
5) Sekyèm etap : Pa fè "ex" ou tounen zouti pou mezire valè w.
Yon moun ka kite w. Sa pa vle di ou san valè. Yon relasyon ka echwe, sa pa vle di yo paka renmen w. Yon moun ka chwazi yon lòt, sa pa vle di lòt moun nan pi bon pase w.
Yon separasyon dekri yon relasyon, li pa defini tout valè w.
Men veritab objektif la se pa pou bliye. Yo di souven: "ou dwe bliye "ex" ou."
Eske w ka bliye yon moun ou te pataje plizyè ane nan vi w? Objectif la se pa soufri ankò, chak fwa w sonje. Se gade pase w san w pa gen anvi retounen.
Rekonstwi tèt ou apre yon separasyon pa siyifi aprann pou pa damou ankò. Sa siyifi aprann renmen San pedi idantite w.
Vin pwòch san devni depandan. Fè konfyans san fèmen je. Anvi lòt la san posède l. Renmen yon lòt San sispann renmen tèt ou.
Pi bèl istwa ki kòmanse apre yon separasyon se pa imedyatman avèk yon lòt moun, se sila ou kòmanse ekri ak tèt ou.
Medya Mantal
Vladimir Tony
