29/05/2026
Dungtlang Hmunhlui Zirchianna: AD 410 Aṭanga Mihring Chenna Hmuh Chhuah
Champhai district chhunga Dungtlang khaw bul hmunhlui pakhatah scientific zirchianna neih a ni a, heta tang hian k*m za tam tak liamta aṭanga mihring chenna awm tawh tih hriat chhuah a ni. He thil hmuh chhuah hi vawiin khan Art & Culture Minister Pu C. Lalsawivunga chuan programme neihnaah a puang a ni.
He archaeological zirchianna hi North Eastern Council (NEC) aṭanga sum hmuh hmanga kalpui a ni. State Art & Culture Department chuan Higher and Technical Institute Mizoram (HATIM) hnuaia History Department nen tangkawpin he zirchianna hi an kalpui a ni.
Dungtlang hmunhlui ah hian k*m 2024 May thla aṭang khan field study leh archaeological excavation neih ṭan a ni. Laihchhuah aṭanga sample lakte chu scientific test leh carbon dating analysis atan Florida, United States-a awm Beta Analytic laboratory-ah thawn a ni.
Result a lan danin, Dungtlang bul hmunhlui hi hun hrang hrang pali (4) lai mihringin an lo chenchilh tawh a, hei hian k*m za tam tak chhung mihring an lo awm chhawk tawh ṭhin tih a tarlang. Carbon dating result-ah hian mihring chenna hunte chu AD 410 leh AD 1830 inkar a ni tih hmuh chhuah a ni.
Zirchiangtute chuan he hmun hi hun hrang hrangah an luah chhawk a, a chawlh hun pawh a awm tih a hriat theih a, a luah zawm zawt lo tih an sawi. Chawlh hun chhung hian mihring an awm loh hun engemaw chen a awm a ni.
Laihchhuahnaah hian mihring ruhro leh hmanrua hlui, Mizo thlahtute hman nia ngaihte pawh hmuh chhuah a ni. Hmuh chhuah pawimawh zualte zingah Tianhrang thlan aṭanga ruhro lak chhuah a tel. Beta Analytic-in scientific examination an neihnaah he ruhro hi AD 1740-1800 inkar hunlai a mi a ni tih an nemnghet a, hei hian he ram mihring chenna leh hnam zia chungchangah hriatna thar min pe a ni.
Official-te chuan scientific test leh zirchianna dangte kalpui mek zel a ni a, analysis dangte pawh zawh vek a nih hunah he hmunhlui chungchangah hian chanchin kimchang zawk hriat theih beisei a ni an ti.
Archaeological lama a pawimawh bakah, Dungtlang hi a hnam hla leh hnam zia vanga hriat hlawh tak a ni bawk. Khaw chhunga hmun pawimawh tak pakhat chu Lianchhiari Lunglen Tlang a ni a, hei hi tlang sang tak, ruam thuk tak leh tlang dangte hmuh theihna hmun mawi tak a ni.
Dungtlang hi Thangchhuah Mual awmna hmun a ni bawk a, tlang leh ruam mawi tak takin a hual vel a, hei vang hian Mizoram chhunga archaeological, historical leh cultural tourism atana hmun pawimawh tak a ni.
Programme-a thu sawiin, Pu Lalsawivunga chuan Mizoram mipui te chu hmun pawimawh leh hnam rohlu vawnghim turin a sawm a ni. Hmun pawimawh leh hluite chu Art & Culture Department-ah hriattir tur leh, tichhe lo turin mipui te chu a chah a ni.
He archaeological project hi archaeologist Pu Vanlalhuma Singson leh Dr. Lalhminghlua, Asst. Prof. (Dept. of History, HATIM) te hovin an kalpui a ni. Vawiin programme-ah hian Art & Culture Department official-te bakah Dungtlang khaw mi leh sate pawh an tel a ni.
📝 The Assam Tribune