12/08/2026
🔴 در پنجسالی که گذشت؛ تاپی، پایان وابستگی و آغاز خودکفایی اقتصادی
پروژه خط لوله گاز تاپی (ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند) که یکی از بزرگترین طرحهای زیربنایی منطقه محسوب میشود، پس از سه دهه انتظار، اکنون در خاک افغانستان به مرحله اجرایی جدی رسیده است. این پروژه که میتواند مسیر انرژی در جنوب آسیا را دگرگون کند، روایتی متفاوت از دو دوره حکومتی در افغانستان دارد؛ دورهای که در آن تنها وعده داده شد و دورهای که در آن عمل آغاز گردید.
پروژه تاپی نخستین بار در دهه ۱۹۹۰ طراحی شد، اما در دوره جمهوریت، با وجود وعدههای مکرر و تبلیغات انتخاباتی، هیچگاه به مرحله اجرایی نرسید. کارشناسان اقتصادی و تحلیلگران، عوامل متعددی را برای این ناکامی برمیشمارند که از جمله مهمترین آنها میتوان به حضور نیروهای خارجی به رهبری آمریکا در افغانستان اشاره کرد که فضایی ناامن برای سرمایهگذاری ایجاد کرده بود و هیچ کشوری حاضر به سرمایهگذاری در یک منطقه جنگی نمیشد. اختلافات عمیق میان رهبران سیاسی، نبود مدیریت مؤثر و فساد گسترده در سطوح بالا نیز از دیگر موانع جدی بر سر راه این پروژه بود.
کشورهایی که از فروش گاز و برق به افغانستان سود میبردند، تمایلی به خودکفایی اقتصادی این کشور نداشتند و مانعتراشی میکردند و رقابت تاریخی میان پاکستان و هند و نگرانیهای امنیتی در مسیر خط لوله نیز باعث شد تا این پروژه نزدیک به سه دهه در هالهای از ابهام باقی بماند. نظام جمهوریت نه تنها نتوانست این موانع را بردارد، بلکه با مدیریت ضعیف و فساد اداری، خود به یکی از موانع اصلی تبدیل شد و وعدههای میانتهی را جایگزین عمل کرد.
با روی کار آمدن حکومت کنونی در سال ۲۰۲۱، روند اجرایی این پروژه شتاب بیسابقه یافت. کار ساخت بخش افغانستانی خط لوله در سپتامبر ۲۰۲۴ به طور رسمی آغاز شد و بر اساس آخرین آمار تا ماه اگست ۲۰۲۶، ۱۱۶ کیلومتر از خط لوله در خاک افغانستان نصب و تکمیل شده است و ۱۳۵ کیلومتر دیگر نیز آماده ساخت میباشد.
بر اساس دادههای وزارت معادن و پترولیم، تاکنون ۵۲ درصد از کار ساخت این خط لوله در افغانستان تکمیل شده و در ولایت هرات، این پروژه به ۶۰ درصد پیشرفت رسیده است. روزانه به طور متوسط حدود ۵۰۰ متر لولهگذاری انجام میشود که نشان از سرعت بالای اجرای کار دارد و بیش از ۷۰۰ متخصص ترکمنستانی شامل مهندسان، جوشکاران و کارگران ساختمانی در این پروژه مشغول به کار هستند.
پروژه تاپی برای افغانستان فراتر از یک خط لوله گاز، یک فرصت تاریخی برای تحول اقتصادی و ژئوپلیتیک محسوب میشود. افغانستان سالانه ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دالر از محل ترانزیت گاز تاپی درآمد کسب خواهد کرد که میتواند زیرساختهای کشور را متحول سازد. خط لوله تاپی با ظرفیت انتقال سالانه ۳۳ میلیارد متر مکعب گاز از میدان عظیم گالکینیش ترکمنستان، سهم گاز اختصاصیافته به افغانستان را به ۵ میلیارد متر مکعب در سال میرساند که تحولی چشمگیر در تأمین انرژی کشور به شمار میرود.
به باور آگاهان استفاده از گاز تاپی برای تولید برق میتواند وابستگی افغانستان به واردات انرژی را به شدت کاهش دهد و صنایع داخلی را رقابتیتر سازد. افغانستان که سالانه ۲۸۰ میلیون دالر برای واردات ۷۰۰ مگاوات برق از کشورهای همسایه هزینه میکند، با بهرهبرداری از گاز تاپی میتواند به خودکفایی انرژی دست یابد و هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند.
این پروژه بزرگ که روزگاری در دوره جمهوریت تنها به یک وعده سیاسی تبدیل شده بود، اکنون در سایه مدیریت مؤثر و عزم جدی حکومتکنونی، در حال تبدیل شدن به واقعیتی ملموس است که میتواند مسیر توسعه اقتصادی افغانستان را برای همیشه دگرگون کند.
#تاپی
#افغانستان