06/08/2025
꧁༒☬ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ☬༒꧂
ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਾਂ
ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ 1681 ਨੂੰ ਰੋਹਤਾਸ (ਜੇਹਲਮ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਰਾਮੂ ਜੀ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜਸਦੇਈ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਨਾਂ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਗੁਰੂ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰਖਦੇ, ਅਪਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਸਨ।
ਭਾਈ ਰਾਮੂ ਜੀ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਣਗੇ। ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨ ਲਿਆ। 1700 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਆਏ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਖਵਾਇਆ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਗਾਧ ਦਰਸਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਹੋ ਗਏ – ਕਿ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ “ਕੁਆਰੇ ਡੋਲ਼ੇ” ਵਜੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1700 ਨੂੰ ਇਹ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੇਵਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਬਿਤਾਈ। ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਜੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨੂੰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।
ਉਹਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹੇ ਅਤੇ 15 ਅਕਤੂਬਰ 1734 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਹਕ ਤਿਆਗ ਕੀਤਾ।
ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕਰਕੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਸਥਾਨ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਂਦੇੜ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਤਖਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
