08/08/2026
ఆగస్ట్ 08 న పండుగ సాయన్న జయంతి సందర్భంగా …
ప్రత్యేక కథనం
పండుగ సాయన్న - తెలంగాణ చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించదగిన ప్రజా వీరుడు. 1850 నుంచి 1900 మధ్య కాలానికి చెందిన ఈయన, మహబూబ్నగర్కు సమీపంలోని నవాబ్పేట మండలం, మెరుగోనిపల్లె గ్రామంలో తల్లి సాయమ్మ, తండ్రి అనంతయ్యలకు జన్మించాడు. వెట్టిచాకిరి, అక్రమ పన్నులతో ప్రజలను పీడించే నిజాం భూస్వామ్య వ్యవస్థను ఎదిరించి, పేదలకు అండగా నిలిచి, తెలంగాణ రాబిన్హుడ్గా, ప్రజా వీరుడిగా చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు. కేవలం 35-38 ఏళ్ల వయసులోనే కుట్రపూరితంగా చంపబడ్డ ఈయన జీవితంలోని ఈ కోణాన్ని పరిశీలిద్దాం.
పేద కుటుంబాల్లోని ఆడబిడ్డల వివాహాలు ఆనాటి సమాజంలో పెద్ద ఆర్థిక భారంగా ఉండేవి. కట్నకానుకలు, వివాహ ఖర్చులు భరించలేక అనేక మంది తల్లిదండ్రులు తమ కుమార్తెల వివాహాలను వాయిదా వేసుకునేవారు, కొందరు అమ్మాయిలు వివాహం కాకుండానే మిగిలిపోయేవారు. ఈ సమస్యను గుర్తించిన పండుగ సాయన్న, పేద ఆడబిడ్డలకు సామూహిక వివాహాలు జరిపించే బాధ్యతను తానే స్వీకరించాడు. బంగారు పుస్తెల తాళ్ళు, కొత్త బట్టలు, భోజన ఏర్పాట్లు అన్నీ తానే స్వయంగా సమకూర్చేవాడు. ఇది కేవలం ఆర్థిక సహాయం మాత్రమే కాదు, సామాజిక సంస్కరణ కూడా. ఈ సామూహిక వివాహాల్లో కులాంతర వివాహాలను ప్రత్యేకంగా ప్రోత్సహించడం ద్వారా, కులాల మధ్య ఉన్న దూరాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నం చేశాడు.
ఈ కార్యక్రమాల వెనుక సాయన్న వ్యక్తిగత జీవితం కూడా ఒక ముఖ్యమైన కోణాన్ని జోడిస్తుంది. ఆయన భార్య నర్సమ్మ, సాయన్న అమరుడైన నాటికి నిండు గర్భవతిగా ఉంది. తన కుటుంబం పట్ల ఆయనకున్న బాధ్యత, ప్రేమ, ఆయన సమాజంలోని ఇతర కుటుంబాల పట్ల చూపిన శ్రద్ధలో కూడా ప్రతిఫలించింది. తన సొంత జీవితంలో కుటుంబ బంధాల విలువను అర్థం చేసుకున్న సాయన్న, పేద కుటుంబాలు తమ ఆడబిడ్డల వివాహాల భారంతో సతమతం కావడాన్ని చూసి చలించిపోయేవాడు. చరిత్రకారుల విశ్లేషణ ప్రకారం, ఈ సామూహిక వివాహాలు కేవలం దానధర్మ కార్యక్రమాలు మాత్రమే కాక, సాయన్న సామాజిక సంస్కరణ దృక్పథానికి నిదర్శనం. కులాంతర వివాహాలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా, ఆనాటి కఠినమైన కుల నిబంధనలను సవాలు చేసే ధైర్యం చేశాడు. ఇది ఆధిపత్య వర్గాలకు ససేమిరా నచ్చని విషయం, ఎందుకంటే కుల స్వచ్ఛత అనే భావనను కాపాడుకోవడం వారి అధికార నిర్మాణంలో కీలక భాగం.
సాయన్న ఈ సంప్రదాయ నిబంధనలను ధిక్కరించి, ప్రేమ, సమానత్వం ఆధారంగా కొత్త సామాజిక సంబంధాలను నిర్మించే ప్రయత్నం చేశాడు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా ఆయన కేవలం వ్యక్తిగత దాతృత్వాన్ని ప్రదర్శించలేదు, ఒక కొత్త సామాజిక నమూనాను ఆచరణలో చూపించాడు. నేటికీ కొన్ని ప్రాంతాల్లో సామూహిక వివాహ కార్యక్రమాలు నిర్వహించేటప్పుడు సాయన్న స్ఫూర్తిని ప్రస్తావిస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం ఆయన జయంతి ఆగస్టు 8 నాడు, కొన్ని సంఘాలు సామూహిక వివాహాలు నిర్వహిస్తూ ఆయన సామాజిక సేవా స్ఫూర్తిని కొనసాగిస్తున్నాయి.
వర్ధంతి డిసెంబర్ 10 సందర్భంగా జరిగే సభల్లో ఆయన భార్య నర్సమ్మ, కుమార్తె రామమ్మ త్యాగాన్ని కూడా ప్రత్యేకంగా స్మరించుకుంటారు.
మల్లెబోయిన కృష్ణ ముదిరాజ్
దుగ్గినవెల్లి - ఎంపిటీసీ
నల్లగొండ జిల్లా బి ఆర్ ఎస్ నాయకులు