19/05/2026
आगरी समाज हा मूळचा यदुवंशी समाज मानला जातो, अशी परंपरा आगरी समाजात प्राचीन काळापासून सांगितली जाते. लोकपरंपरेनुसार, भगवान श्रीकृष्णाने मथुरेहून द्वारकेला स्थलांतर केले तेव्हा काही यदुवंशी समूह त्यांच्यासोबत द्वारकेत गेले आणि पुढे तेथे स्थायिक झाले. समुद्रकिनारी जीवन जगताना त्यांनी मीठनिर्मिती, व्यापार, शेती, फलोत्पादन, मत्स्यपालन आणि दगडी कोरीव कला यांसारखे व्यवसाय आत्मसात केले. द्वारकेजवळील मिठापूर परिसरातून मीठ तयार करण्याची कला त्यांनी शिकली, असे मानले जाते. द्वारका बेटावरील समुद्री आपत्तीनंतर या समाजाचे स्थलांतर गुजरात व उत्तर महाराष्ट्र-कोकण भागात झाले. पुढे देवगिरी यादव साम्राज्याच्या काळात अनेक आगरी कुटुंबे मुंगीपैठण आणि महिकावती (सध्याचे माहीम, मुंबई) परिसरात स्थायिक झाली.
राजा बिंबच्या काळात “आगरी” या नावाची ओळख निर्माण झाल्याचे मानले जाते. त्यापूर्वी हे समूह व्यापक यदुवंशी परंपरेचा भाग होते आणि समाजाची ओळख मुख्यतः व्यवसायांवर आधारित होती. लोकपरंपरेनुसार, देवगिरीवरील वाढत्या इस्लामी आक्रमणांनंतर राजा बिंबने अनेक यादव कुटुंबांना महिकावती येथे आणले. त्याने या समूहांची त्यांच्या कार्यानुसार विभागणी केली — समुद्राशी संबंधित समूह पुढे कोळी म्हणून ओळखले गेले, जंगलाशी संबंधित समूह कातकरी किंवा ठाकर म्हणून प्रसिद्ध झाले, तर समुद्र आणि जंगल यांच्या मधील भूमीवर शेती, मिठागर व बागायती करणारे समूह “आगरी” म्हणून ओळखले जाऊ लागले. “आगरी” हा शब्द “मिठागर”, “नारळ-पोफळी आगर” यांसारख्या पारंपरिक व्यवसायांमधून उदयास आल्याचे मानले जाते. गेल्या सुमारे १२०० वर्षांपासून मुंबई, ठाणे, रायगड, नाशिक आणि पुणे परिसरात आगरी समाजाचे मोठे अस्तित्व दिसून येते.
आगरी समाज हा सामाजिकदृष्ट्या प्रगत आणि आधुनिक विचारांचा समाज म्हणून ओळखला जातो. हुंडा प्रथेला या समाजात पारंपरिकरीत्या स्थान नव्हते आणि विधवा विवाहालाही समाजाने मान्यता दिली होती. महिलांना समान दर्जा देण्याची परंपरा आगरी समाजात प्राचीन काळापासून दिसून येते; काही विवाहविधींमध्ये महिला पुजारींचाही सहभाग आढळतो. शितलादेवी, सिद्धिविनायक यांसारख्या अनेक धार्मिक स्थळांशी आगरी समाजाचा संबंध जोडला जातो. आजही आगरी समाजातील अनेक कुटुंबे पारंपरिक व्यवसायांशी जोडलेली असून आधुनिक शिक्षण, उद्योग, राजकारण आणि शहरी जीवनशैलीमध्येही समाजाने मोठी प्रगती केली आहे.
#आगरी #आगरी_कोळी_संस्कृती🐠🎣🐟 #मुंबई