24/05/2026
1000 वर्षांचा इतिहास… आणि एका क्षणात झालेला विध्वंस!
(चॅप्टर 04: बामियान | भाग 02 Continued from last पोस्ट...)
फायनली आम्ही बामियान च्या सीमेपर्यंत आलो आणि तालिबान चेकपोस्टवर आम्हाला अडवलं.... ड्रायव्हरने घाईघाईत टेप बंद केला... क्षणात स्मशान शांतता झाली... मी पण माझा कॅमेरा बंद केला... हातात AK 47 घेतलेल्या एका तालिबान्याने ड्राईव्हरच्या बाजूच्या खिडकीतून आत डोकावलं....मागे बघितलं... माझ्याकडे बघितलं.... आणि पुढे जायला सांगितलं... मला आश्चर्य वाटलं कि एकही प्रश्न न विचारता आम्हाला त्याने कसं सोडलं? त्यांनतर मला ड्रायव्हरने सांगितलं कि बामियान एक टुरिस्ट जागा आहे त्यामुळे शक्यतो इथे परदेशी टुरिस्टना त्रास होऊ नये म्हणून काळजी घेतली जाते... हे ऐकून थोडं समाधान वाटलं... आता प्रॉपर बामियान गावात पोहोचलो होतो आणि सगळीकडे मातीची घर दिसत होती.... मला एका वेगळ्याच दुनियेत आल्याचा भास होत होता... त्या तीनही महिला गाडीतून उतरल्या ... आता मी एकटाच होतो टॅक्सित.... मी ड्रायव्हरला विनंती केली कि मला एखाद्या चांगल्या पण स्वस्त हॉटेलमध्ये घेऊन चल... त्याप्रमाणे ड्रायव्हरने मला एका हॉटेलमध्ये ड्रॉप केलं... हॉटेल चांगलं होत... बामियान एक टुरिस्ट डेस्टिनेशन असल्याने काबूलच्या तुलनेत थोडं महाग होत... मी हॉटेलच्या गच्चीवर गेलो आणि तिथून जे दृश्य दिसत होत ते अफलातून होत.... माझं हॉटेल बामियानच्या मुख्य डोंगराच्या (जिथे सर्वात मोठी बुद्ध मूर्ती होती) अगदी जवळ होत.... गच्चीवरून तो डोंगर स्पष्ट दिसत होता आणि त्या डोंगरात अनेक छोटी छोटी छिद्र दिसत होती... थोडा रिसर्च केल्यावर लक्षात आलं कि ती छिद्र म्हणजे ती त्या डोंगरातील छोटी छोटी घर होती... आणि आजही लोक त्या घरांमध्ये राहतात... सो स्ट्रेंज... मी त्या डोंगराजवळ जाण्यास उत्सुक होतो... गच्चीवरून संपूर्ण भागाचा एक 360 व्हियू घेतल्यानंतर मी खाली निघतच होतो... तितक्यात माझा फोन वाजला..... मागील काही दिवसांपासून मी अफगाणिस्तानमध्ये प्रवास करत होतो त्यामुळे या प्रवासादरम्यान अनेक अफगाणी लोकांसोबत माझा परिचय झाला होता... त्यातीलच एक लोकल अफगाणीचा माझी विचारपूस करण्यासाठी फोन आला होता... एक दोन मिनिटे त्याच्याशी फोनवर हितगुज केल्यानंतर मी निघालो बुद्धा ऑफ बामियानच्या दिशेने.... माझ्या हॉटेलपासून अगदीच जवळ असल्याने पायीच निघालो होतो... इथे येण्यापूर्वी मी या जागेबद्दल थोडा रिसर्च केला होता.... मी बामियानच्या त्या निमुळत्या गल्ल्यांमधून पुढे चालत होतो… वाटेत अनेक लोकल बामियानची लोक भेटत होती.... हसून ग्रीट करत होती... डोंगराच्या अगदी जवळ पोहोचलो होतो.... आणि तिथे मला एक स्थानिक तरुण भेटला.... त्याला थोडंफार इंग्रजी येत होत... मी बोललो... "हिंदुस्थान... इंडियासे आया, उर्दू बोलादी?" तो हसून म्हंटला.... "कम कम" मी म्हंटल... "what is your name?" तो म्हणाला... "यासीन" मी म्हंटल... "nice to meet you yaasin" आणि त्याने पुन्हा हसून रिप्लाय केला... "welcome to Bamyan" 😇 समोर उभे असलेले उंच, राखाडी डोंगर… आणि त्यांच्या कुशीत कोरलेल्या त्या प्रचंड पोकळ जागा… जिथे एकेकाळी उभे होते जगप्रसिद्ध बामियानचे बुद्ध. त्या क्षणी माझ्या पावलांचा वेग आपोआप मंदावला… कारण मी फक्त एक ठिकाण बघत नव्हतो, तर इतिहासाच्या हजारो वर्षांच्या साक्षीदाराकडे चाललो होतो. इ.स. सहाव्या शतकात, जेव्हा अफगाणिस्तानचा हा भाग सिल्क रूटचा महत्त्वाचा टप्पा होता, तेव्हा या दरीत दोन भव्य बुद्धमूर्ती कोरल्या गेल्या... एक सुमारे ५५ मीटर (Salsal बुद्धा) उंच आणि दुसरी जवळपास ३८ मीटर (Shamama बुद्धा) त्या केवळ मूर्ती नव्हत्या, तर त्या काळातील बौद्ध संस्कृती, कला आणि श्रद्धेचं प्रतीक होत्या. या दोन्ही मूर्ती खडकांत कोरून तयार करण्यात आल्या होत्या आणि मूर्तींच्या भोवती असंख्य बौद्धविहार, गुहा आणि भित्तिचित्रे कोरली होती.... या मूर्ती गांधारशैलीमध्ये कोरल्या गेलेल्या होत्या... गांधारशैली हि भारतीय आणि ग्रीक रोमन शैलीचा संगम होती... चीनचा प्रवासी Xuanzang इथे आला होता, आणि त्याने या मूर्तींचं वर्णन “सुवर्ण तेजाने झळकणाऱ्या” असं केलं होतं. त्या काळी या मूर्तींवर रंगकाम आणि सोन्याची नक्षी होती… कल्पना करा... या ओसाड डोंगरांमध्ये एकेकाळी किती वैभव दडलेलं होतं! हे मुळात एक बौद्ध तीर्थस्थान व शिक्षण केंद्र होत जिथे विविध देशातील भिक्षु आणि साधक शिक्षणासाठी येत असत... डोंगरातील त्या भग्न बुद्धमूर्तींचे अवशेष न्याहाळत असताना... तिथेच त्या डोंगराच्या पायथ्याशी काही स्थानिक नागरिकांचा घोळका उभा होता... म्हंटल जावं त्यांच्यापाशी आणि या जागेबद्दल अजून थोडी माहिती घेण्याचा प्रयत्न करावा... जवळपास 7 ते 8 लोक होती... आणि कोणालाही हिंदी उर्दू येत नव्हतं...या लोकांच्या चेहेर्याची ठेवणं हि काहीशी आपल्याकडे पूर्वेकडे स्थित असणाऱ्या पहाडी बांधवांसारखी होती... बामियान मध्ये हजारा समुदाय हा मोठ्या प्रमाणात वास्तव्यास आहे... मी पुढे याबद्दल सविस्तर बोलणारच आहे... तत्पूर्वी मी त्या लोकांच्या जवळ जाण्यापूर्वीच ओरडून सांगितलं... कि... "i am from Mumbai... Hindustan... India..." त्यातील एका व्यक्तीला थोडंफार इंग्रजी येत होत... तो देखील मला म्हणाला... "welcome to Bamyan" माझ्या हातातील कॅमेरा वगैरे बघून ती मंडळी थोडी क्युरीयस होती... येथील बुद्ध मूर्ती नामशेष झाल्या तरी इथे एक वेगळीच पॉसिटीव्ह व्हाइब येत होती.... आजूबाजूचा निसर्ग... हा डोंगर... खूपच सुंदर दिसत होता... पण इतिहास नेहमीच सौंदर्य जपून ठेवत नाही…मार्च 2001 साली Taliban ने “मूर्तिपूजा” या कारणावरून या दोन्ही बुद्धमूर्तीना स्फोटकांनी पूर्णतः उध्वस्थ केले... त्यांनी या मूर्तीना इस्लामविरोधी मूर्तिपूजा म्हणून घोषित केले... जगभरातून त्यांच्या या कृत्याचा निषेध झाला... युनेस्को आणि विविध देशांनी या सांस्कृतिक वर्षाच्या संवर्धनासाठी प्रयत्न केले... भारत सरकारने बामियान बुद्ध मूर्तींच्या डिजिटल पुनर्रचनेचा एक प्रकल्प हाती घेतलाय... आर्कियॉलॉजिकल सर्वे ऑफ इंडियाने देखील या बुद्धमूर्तींच्या अवशेषांवर संशोधनासाठी मदत केली आहे... बामियानमधील स्थानिकांशी बोलल्यानंतर असं कानावरती आलं... कि आता तालिबान स्वतःच इनिशिएटिव्ह घेऊन या दोन्ही बुद्धमूर्ती पुन्हा उभ्या करण्यासाठी प्रयत्न करणार आहे... अर्थात... यात किती सत्यता आहे हे येणार काळच ठरवेल... आज मी ज्या ठिकाणी उभा होतो तिथे समोर आज फक्त पोकळ जागा दिसत होती... जिथे कधीकाळी बुद्ध उभे होते… आणि मनात एक विचित्र पोकळी… त्या क्षणी जाणवलं... काही गोष्टी आपण फक्त पुस्तकात वाचतो… पण जेव्हा त्या डोळ्यांसमोर उभ्या राहतात… तेव्हा त्यांचा अर्थ पूर्णपणे बदलतो. त्या शांत डोंगरासमोर उभा राहून मी हाच विचार करत होतो कि कोणत्याही देशातील, प्रांतातील धार्मिक कट्टरता त्या देशाला, प्रांताला, तिथल्या संस्कृतीला कि रसातळाला घेऊन जाऊ शकते... याच मूर्तिमंत उदाहरण म्हणजे "बामियान"! इतिहास, संस्कृती, युद्ध आणि माणुसकी… या सगळ्यांच्या मध्ये अडकलेलं आणि कितीही आक्रमण झाली असली तरी भगवान बुद्धांचा वारसा टिकवून असलेलं हे ठिकाण…. मनात खूप सारे विचार, प्रश्न, भावना सगळं एकत्र दाटून येत होत... इथून निघायची अजिबातच इच्छा होत नव्हती... पण नाईलाज होता... मनात साचलेल्या त्या असंख्य प्रश्नांचं ओझं घेऊन मी माघारी निघालो.... आणि अचानक माझ्या समोर एक व्यक्ती आडवा आला.... त्याकडे पाहताक्षणीच काही वेळेपुरता का होईना माझ्या अंगाचा थरकाप उडाला... कोण असेल हा व्यक्ती? माझ्यावर हल्ला करण्याच्या उद्देशाने तो माझ्या समोर आला होता का? काय घडलं पुढे माझ्यासोबत? अश्या असंख्य गोष्टी जाणून घेण्यात जर तुम्हाला रस असेल... आणि जर तुम्हाला पुढचा भाग कथा स्वरूपात वाचायचा असेल तर… सर्वात आधी आपल्या हक्काच्या मराठी पेजला फॉलो करा... 🙏
👉 कमेंटमध्ये एकच शब्द लिहा...
“कोण होता तो?” 👇
शक्य झाल्यास (अट नाही 🙏) पोस्टला किमान 1 Like आणि 1 Share नक्की करा! तुमच्या सपोर्ट शिवाय मी अपूर्ण आहे🙏 तुमचा प्रतिसाद चांगला आला, तर पुढचा भाग नक्की शेअर करेन.
जय हिंद! 🚩 जय महाराष्ट्र!
📍 ठिकाण: बामियान, अफगाणिस्तान
✍️ विशाल चव्हाण