10/04/2026
गंधक (Sulphur) - पिकांसाठी 'चवथी' महत्त्वाची शक्ती 🌱
शेतीमध्ये आपण नत्र (N), स्फुरद (P) आणि पालाश (K) या मुख्य अन्नद्रव्यांवर भर देतो, पण अनेकदा 'गंधक' (Sulphur) या महत्त्वाच्या दुय्यम अन्नद्रव्याकडे दुर्लक्ष होते. वास्तविक पाहता, गंधक हे पिकांच्या वाढीसाठी, तेलाचे प्रमाण वाढवण्यासाठी आणि रोगप्रतिकारक शक्तीसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. प्रस्तुत प्रतिमेमध्ये गंधकाचे महत्त्व, त्याचे प्रकार आणि वापराबाबत सविस्तर माहिती दिली आहे.
१. गंधकाचे स्वरूप आणि प्रकार
गंधक हे बाजारात विविध स्वरूपात उपलब्ध आहे:
८०% WDG/WDP: हे पाण्यात सहज विरघळणारे असून फवारणीसाठी वापरले जाते.
बेंटोनाईट सल्फर (९०%): हे दाणेदार स्वरूपात असते, जे जमिनीत खत म्हणून दिले जाते.
द्रव गंधक: हे ठिबक सिंचनाद्वारे देण्यासाठी सोयीचे असते.
२. गंधकाचे पिकांमधील महत्त्व (Benefits)
हरितद्रव्य निर्मिती: गंधकामुळे झाडांमध्ये हरितद्रव्याचे (Chlorophyll) प्रमाण वाढते, ज्यामुळे पीक हिरवेगार दिसते आणि प्रकाशसंश्लेषण क्रिया वेगाने होते.
तेल आणि प्रथिने: तेलबिया पिकांमध्ये (उदा. सोयाबीन, शेंगदाणा, सूर्यफूल) तेलाचे प्रमाण वाढवण्यासाठी गंधक हे अनिवार्य आहे. तसेच कडधान्यांमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण सुधारते.
नैसर्गिक बुरशीनाशक: गंधक हे उत्तम बुरशीनाशक म्हणून काम करते, विशेषतः 'भुरी' (Powdery Mildew) सारख्या रोगांच्या नियंत्रणासाठी हे रामबाण औषध आहे.
कोळी (Mites) नियंत्रण: हे नैसर्गिक कीटकनाशक म्हणून कोळी आणि इतर सूक्ष्म कीटकांवर नियंत्रण मिळवते.
३. थंडीमध्ये गंधकाची जादू
थंडीच्या दिवसात जेव्हा तापमान खूप कमी होते, तेव्हा पिकांची वाढ थांबते. अशा वेळी गंधक पिकाला 'उष्णता' (Heat) देण्याचे काम करते, ज्यामुळे पीक थंडीला टिकून धरते आणि त्याची वाढ सुरू राहते.
४. वापराचे योग्य प्रमाण (Dosage)
फवारणी: १५ लिटर पंपासाठी ३० ते ५० ग्रॅम (WDG स्वरूपात).
जमिनीत खत म्हणून: एकरी १० ते १५ किलो दाणेदार गंधक पेरणीच्या वेळी किंवा त्यानंतर द्यावे.
फवारणी (मोठ्या क्षेत्रासाठी): ३०० ते ५०० ग्रॅम प्रति २०० लिटर पाणी.
५. महत्त्वाची खबरदारी
मिश्रण टाळा: गंधक कधीही 'चुना' (Lime) किंवा कॅल्शियमयुक्त खतांसोबत मिसळू नये.
तापमान: खूप कडक ऊन असताना गंधकाची फवारणी टाळावी, शक्यतो सकाळी किंवा संध्याकाळी फवारणी करावी.
उपयुक्त पिके: सोयाबीन, शेंगदाणा, मोहरी, कांदा, लसूण, द्राक्षे, मिरची, टोमॅटो आणि सर्व कडधान्ये.
निष्कर्ष: जमिनीचे आरोग्य टिकवण्यासाठी आणि उत्पादनाची गुणवत्ता वाढवण्यासाठी गंधकाचा वापर करणे हा आधुनिक शेतीचा एक अविभाज्य भाग आहे.
#गंधक #सल्फर #शेतीमाहिती #अन्नद्रव्यव्यवस्थापन #सोयाबीनशेती #कांदाशेती #शेतकरी #आधुनिकशेती #बुरशीनाशक #भुरीरोग #कृषीज्ञान #तेलबिया #पीकवाढ #शेतीसल्ला #मराठीशेतकरी #जमीनसुधारणा
