01/12/2021
Walking With Comrades ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ
ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨਾਲ਼ ਤੁਰਦਿਆਂ
ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ
ਅਨੁਵਾਦ: ਅਰਸ਼
‘ਅਸੀਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਗੋੜਨਾ ਚਾਹਿਆ’ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤੋਂ ਟਲਦੇ ਰਹੇ। ‘ਇਹ ਕੰਮ ਸਾਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ’ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਾਡੇ ਮੌਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੌਰਾਂ ਤੋਂ ਲਾਹ ਇਹਦੀ ਪਿੱਠ ਲਵਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ‘ਸਾਡੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਛਾਏ ਯੁੱਧ’ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
ਸਾਡੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ‘ਵਕਤ ਬੜਾ ਚਿਰ ਬੇਕਾਬੂ ਘੋੜੇ ਵਰਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ’ ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਸੀ ‘ਤੇ ਯੁੱਧ ਇਸਦੀ ਲਗਾਮ ਬਣ ਸਕਿਆ ਹੈ’। ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਡੇਢ ਕੁ ਸਾਲ ਤੋਂ ਨਿੱਤਰੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਸ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਤਵਾਦੀ, ਵੱਖਵਾਦੀ, ਮਾਓਵਾਦੀ, ਨਕਸਲਵਾਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ-ਕੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮਾਓ ਤੋਂ, ਨਕਸਲਬਾੜੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਕੜੀ ਜੋੜਦਿਆਂ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਲਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਖਰੇਵਿਆਂ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਲੋਕ ਯੁੱਧ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਕਰਕੇ, ਸਾਡੇ ਤਰੀਕੇ, ਸਾਡੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਡੀ ਲੜਾਈ ਰੋਟੀ ਲਈ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਲਈ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਮਿੱਟੀ, ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ, ਆਪਣੀ ਹਵਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਭਾਂਵੇ “ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ” ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਜੋਂ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਸਾਡੀ ਜਾਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਾਡੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਪਰ ਸਾਡਾ ਮਸਲਾ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਾਂਝ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਓਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਓਰੀਸਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ।
ਯਕੀਨਨ,
‘ਯੁੱਧ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ
ਪਿੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਖਿੱਦੋ ਬਣ ਕੇ ਆਏਗਾ
ਯੁੱਧ ਸਾਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਲਈ
ਕਢਾਈ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਮੂਨੇ ਲਿਆਏਗਾ
ਯੁੱਧ ਸਾਡੀਆਂ ਬੀਵੀਆਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਅੰਦਰ
ਦੁੱਧ ਬਣ ਕੇ ਉਤਰੇਗਾ
ਯੁੱਧ ਬੁੱਢੀ ਮਾਂ ਲਈ ਨਿਗ੍ਹਾ ਦੀ ਐਨਕ ਬਣੇਗਾ
ਯੁੱਧ ਸਾਡਿਆਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਉੱਤੇ
ਫੁੱਲ ਬਣ ਕੇ ਖਿੜੇਗਾ...
