08/08/2026
"बाबा, किती वेळा सांगितलं तुम्हाला? डायपर घालता येत नसेल तर अंथरुणात पडू नका. संपूर्ण घरभर वास सुटलाय. माझे क्लायंट्स घरी येणार आहेत आज. तुमची ही 'घाण' मला आता सहन होत नाहीये." सुमितने रागाने आपल्या ७० वर्षांच्या वडिलांच्या, आप्पांच्या अंगावर चादर फेकत आरडाओरडा केला.
एका मंगळवारी सकाळी सुमितच्या घरी एक महत्त्वाची मीटिंग असते. त्याच वेळी आप्पांची (वडिलांची) तब्येत बिघडते आणि त्यांना अंथरुणातच ल*घ*वी होते. यामुळे पूर्ण खोलीत वास सुटतो. सुमितला उशीर होत असतो आणि त्या वासाने त्याला मळमळायला लागते, तेव्हा त्याचा तोल सुटतो आणि तो वडिलांचा अपमान करतो.
आप्पा थरथरत्या हाताने कोपऱ्यात मान खाली घालून बसले होते. त्यांच्या डोळ्यातून पाणी वाहत होतं.
इतक्यात स्वयंपाकघरातून सुमितची बायको, जानकी, बाहेर आली. तिच्या हातात गरम पाण्याचे भांडे होते. तिने ते जोरात टेबलवर आपटले.
तिने सुमितकडे बघत, शांत पण कणखर आवाजात म्हटलं, "सुमित, आवाज खाली! ज्या हातांनी आजवर तुझी 'घाण' साफ करून तुला मोठं केलं, त्याच हातांना आज तुला सांभाळता येत नाहीये? वास त्यांच्या आजाराचा नाही, तुझ्या सडलेल्या विचारांचा येतोय. आणि ऐक... क्लायंट्स महत्त्वाचे असतील, तर त्यांना हॉटेलमध्ये ने. हे घर 'आप्पांचं' आहे, आणि जोवर मी जिवंत आहे, तोवर या घरातला 'राजा' तेच राहतील."
कोकणातल्या दापोली गावातलं एक कौलारू घर. तिथे 'आप्पा' म्हणजे शंकरराव सर. आयुष्यभर शाळेत शिकवून हजारो मुलं घडवली. स्वतःचा मुलगा, सुमित, हुशार होता म्हणून त्यांनी आपल्या जमिनीचा तुकडा आणि आंब्याची बाग विकून त्याला पुण्यात इंजिनिअरिंगला शिकवलं. सुमितने पुण्यात नोकरी मिळवली, फ्लॅट घेतला आणि जानकीशी लग्न केलं. जानकी अनाथ होती, तिला आई-वडील नव्हते. लग्नानंतर जेव्हा ती पहिल्यांदा आप्पांच्या पाया पडली, तेव्हा आप्पांनी तिच्या डोक्यावर हात ठेवून सांगितलं होतं, "पोरी, सून न्हाय, लेक म्हणून ऱ्हा."
आप्पांना पार्किन्सन (Parkinson's) झाला. त्यांचे हात थरथरायचे. एकटे राहणं कठीण झालं म्हणून सुमितने त्यांना पुण्यात आणलं. पण पुण्यातला सुमित आता कोकणातला सुमित राहिला नव्हता. हाय-प्रोफाईल सोसायटी, पार्ट्या आणि स्टेटसच्या नादात त्याला बापाची अडचण वाटू लागली.
जानकी मात्र आप्पांची आई झाली होती. ती त्यांना वेळेवर औषधं देण्यापासून ते त्यांचे कपडे बदलण्यापर्यंत सगळं करायची.
एकदा रात्री जेवताना आप्पांचा हात थरथरला आणि डाळीची वाटी सांडली. डाळ सुमितच्या ब्रँडेड पँटवर पडली.
सुमित ताडकन उठला. "शिट! बाबा, तुम्हाला नीट खाता येत नाही का? प्राण्यासारखं खाता तुम्ही. उद्यापासून तुम्ही किचनमध्ये खाली बसून जेवत जा. डायनिंग टेबलवर नको."
आप्पांच्या डोळ्यात पाणी आलं. त्यांनी अर्धच जेवण सोडलं.
जानकीने त्या रात्री सुमितशी भांडण केलं नाही, पण तिनेही जेवण सोडलं. ती आप्पांच्या खोलीत गेली, त्यांना हाताने भरवलं आणि म्हणाली, "आप्पा, तुम्ही नका मनावर घेऊ. त्याला कामाचा ताण आहे."
पण आप्पांना कळत होतं की आपला मुलगा आपल्याला कंटाळलाय.
डॉक्टरांनी आप्पांसाठी एक नवीन इंजेक्शन लिहून दिलं होतं, जे थोडं महाग होतं.
जानकी सुमितला म्हणाली, "सुमित, बाबांची औषळं संपली आहेत. ८००० रुपये हवेत."
सुमित चिडला. "जानकी, तू समजून का घेत नाहीस? पुढच्या महिन्यात मला नवीन कार घ्यायची आहे. या म्हाताऱ्याच्या औषधांवर दर महिन्याला इतका खर्च? आणि काय फरक पडणार आहे? त्यांचं वय झालंय आता."
जानकीला धक्का बसला. स्वतःच्या बापाच्या जीवापेक्षा मुलाला 'कार' महत्त्वाची वाटत होती.
त्या दिवशी जानकीने स्वतःचे सोन्याचे कानातले मोडले आणि आप्पांची औषळं आणली. सुमितला हे समजलं नाही.
सुमितची मुलगी पिहूचा वाढदिवस होता. मोठी पार्टी होती. सुमितने आप्पांना धमकी दिली, "खबरदार जर खोलीच्या बाहेर आलात तर. माझे मित्र येणार आहेत, मला तुमची लाज वाटते."
त्याने बाहेरून आप्पांच्या खोलीला कडी लावली. आत पंखा बंद होता आणि खूप उकडत होतं.
पार्टी संपल्यावर जानकी जेव्हा कडी उघडून आत गेली, तेव्हा आप्पा घामाने भिजून बेशुद्ध पडले होते. त्यांना श्वास घ्यायला त्रास होत होता.
जानकीने आरडाओरडा केला, डॉक्टरांना बोलावलं. सुमित मात्र निर्विकार होता. "काय नाटकं आहेत यांची," असं तो पुटपुटला.
या प्रसगानंतर दोन दिवसांनी सुमित घरी लवकर आला. तो खूप गोड बोलत होता.
"बाबा, तुम्हाला इथे कोंडल्यासारखं वाटत असेल ना? माझ्या एका मित्राने लोणावळ्याला एक 'नेचर केअर सेंटर' काढलंय. तिथे खूप झाडं आहेत, तुमच्या वयाची माणसं आहेत. तुम्ही तिथे राहायला जा. मज्जा येईल."
आप्पांना वाटलं मुलाला आपली काळजी वाटतेय.
सुमितने एक फॉर्म काढला. "फक्त इथे अंगठा द्या."
आप्पा अंगठा देणार, इतक्यात जानकीने तो कागद हिसकावून घेतला.
तिने वाचलं. तो 'आनंदाश्रम' नावाचा एक स्वस्त वृद्धाश्रम होता, जिथे एकदा माणसाला सोडलं की घरचे लोक जबाबदारीतून मुक्त होतात. त्या फॉर्मवर लिहिले होते, "पालकांचा ताबा सोडत आहोत."
जानकीने तो कागद फाडून सुमितच्या तोंडावर फेकला.
"सुमित, इतका खाली घसरलास तू? ज्या बापाने पोटाला चिमटा घेऊन तुला इंजिनिअर केलं, त्यांना तू भंगारातल्या वस्तूंसारखा घराबाहेर काढतोयस?"
सुमित ओरडला, "हो! काढणार! मला माझं आयुष्य जगायचं आहे. हे म्हातारं ओझं मला नकोय आता. आणि जानकी, तू मध्ये बोलू नकोस. तू माझी बायको आहेस, या घराची मालकीण नाही. तुला जर यांची इतकीच सेवा करायची असेल, तर तू पण चालती हो."
सुमितला वाटलं जानकी घाबरेल. पण जानकीने कपाटातून आपली बॅग काढली.
तिने आप्पांचा हात पकडला. आप्पा रडत होते, "नको पोरी, माझ्यापायी तुझा संसार मोडू नकोस. मी जातो आश्रमात."
जानकीने आप्पांचे अश्रू पुसले आणि सुमितकडे बघून म्हणाली,
"सुमित, संसार दोघांचा असतो रे, पण तिथे माणुसकी असावी लागते. जिथे माझ्या बापाचा सन्मान नाही, तिथे मला राहायचंच नाहीये. मी अनाथ होते, पण या माणसाने मला मुलगी मानलं. आज रक्ताचा मुलगा वैरी झाला, पण ही परकी मुलगी शेवटच्या श्वासापर्यंत बापाची काठी होईल. मी घटस्फोटाची नोटीस पाठवते, सह्या करायला तयार राहा."
जानकी आणि आप्पा त्या रात्रीच घर सोडून निघाले. बाहेर पाऊस पडत होता. त्यांच्याकडे जायला जागा नव्हती. त्यांनी ती रात्र एसटी स्टँडच्या बाकावर काढली.
दुसऱ्या दिवशी जानकीने आपल्या जुन्या मैत्रिणीच्या मदतीने एक छोटी खोली भाड्याने घेतली. जानकीने पुन्हा ट्युशन्स घ्यायला सुरुवात केली. तिने दिवसरात्र कष्ट केले.
तीन वर्षांनंतर...
एका मोठ्या हॉलमध्ये 'आदर्श शिक्षिका आणि समाजसेविका' म्हणून जानकीचा सत्कार चालू होता. स्टेजवर जानकी माईकवर बोलत होती आणि खाली प्रेक्षकांमध्ये आप्पा, आता ठणठणीत बरे होऊन, अभिमानाने टाळ्या वाजवत होते.
जानकी म्हणाली, "लोक म्हणतात सासू-सासरे त्रास देतात, पण कधीकधी आपणच त्यांना समजून घेण्यात कमी पडतो. मी आज जी काही आहे, ती माझ्या या 'बाबां'मुळे आहे."
कार्यक्रमाच्या शेवटी, एक फाटका माणूस तिथे आला. तो सुमित होता. गेल्या तीन वर्षात शेअर मार्केटमध्ये नुकसान होऊन आणि एकटेपणामुळे तो खचला होता. त्याला वाटलं जानकी आणि आप्पा त्याला माफ करतील.
तो आप्पांच्या पाया पडायला गेला.
जानकीने त्याला अडवलं.
"सुमित सर, इथे फक्त 'निमंत्रित' लोकांना प्रवेश आहे. ज्यांनी नाती तोडली, त्यांना परत जोडायला फेविकॉल मिळत नाही. तुम्ही जाऊ शकता."
सुमित रिकाम्या हाताने परत फिरला. त्याला जाणवलं की त्याने हिरा (बायको) आणि देव (बाप) दोन्ही गमावले होते.
आप्पांनी जानकीकडे पाहिलं.
"पोरी, तू खूप कठोर झालीस."
जानकीने आप्पांचा हात आपल्या हातात घेतला आणि डोळ्यात पाणी आणून म्हणाली, "आप्पा, ज्या झाडाने मला उन्हात सावली दिली, ते झाड म्हातारं झालं म्हणून त्याला तोडून कसं टाकू? तुम्ही माझं ओझं नाही, तर माझ्या घराचं 'मूळ' आहात! आणि ज्यांना हे ओझं वाटलं, त्यांचा भार आपण स्वतःहून कमी केला."
एकदा नक्की वाचा खुप छान लेख आहे 🥹
