29/07/2026
माणुस म्हणून जन्माला आल्याच्या दुसऱ्या सेकंदापासन् तर आजवरच्या जडणघडणीपर्यंत ज्या-ज्या महानुभावांनी कळत-नकळत, वेळोवेळी, प्रसंगानुरूप माझ्या अंगी सुसंस्कार पेरलेत नव्हे ते रूजवलेत त्या सबंध महानुभावांना अन् त्यांच्या मत्प्रिय विचारांना आज गुरुपौर्णिमेनिमित्त शिरसाष्टांग दंडवत!
खरंतर, लिब्रांडूंच्या लाल रंगी कव्हरचा 'संविधान' हातात घेऊन मिरवणाऱ्या जेन-झींचा मी ही समकालीन असलो तरी, पहिलं ग्रामगीता अन् नंतर संविधान वाचलेला आपण हार्डकोर भारतीय!
त्यामुळं आपसूकच डाव्यांपेक्षा उजवे सुसंस्कार आपल्यावर अधिक झालेत आणि आपला विवेक विस्तारला.
मला चांगलं आठवतं, वयाच्या सतराव्या वर्षी म्हणजेच आत्ता दोनहजार सोळाला खरंतर पहील्यांदा मी देशाचा संविधान पुर्णपणे वाचला. अगदी बाराही परीशिष्टे, अधिकार, कर्तव्ये मार्गदर्शक तत्वांपासनं तर हे एकशेएकाव्या दुरूस्तीपर्यंत. आणि तो नुस्ताच वाचला नाही तर रटला सुध्दा! पण, त्याआधी मी मनापासनं ग्रामगीता वाचली.
लहानपणी सायंकाळची शाखा आटोपली की आमचा मोर्चा सरळ गुरूदेव सेवा मंडळाच्या सामुदायिक ध्यानप्रार्थनेत वळत असे. त्यामुळं ग्रामगीतेसारखा अमृतवचन आधी मिळालं, वयाची दहा वर्षे पुर्ण करायच्या आत मला ऐकेचाळीसही अध्याय वाचण्याचं अहोभाग्य लाभलं, याचं आजही भरीव समाधान वाटतं. संघात सांगीतल्या जायचं की भगवाध्वज म्हणजे आपला गुरू! त्याहून गुरूतुल्य असे कोणीच नाही! त्यामुळं गरज नसतांना कुण्या बाबा-बुवाच्या पायाबिया पडण्याचा अवगुण अजून आम्हाला शिवला नाही. त्याहून स्पष्ट ग्रामगीतेच्या पहिच्याच ओवीत 'एकसी असूनि अनेकां, भाससि विश्वरुपि' असं वाचलं अन् ज्ञानाला विवेकाची किनार मिळाली.
सांगायचं इतकचं, की जगातली सर्वात मोठी लोकशाही असल्याचा बोभाटा पिटणाऱ्या भारतात 'संविधान-संविधानाने-संविधानासाठी' राज्य करतयं की नाही? हा रिकामचोटांच्या अभ्यासाचा विषय. परंतू वं. राष्ट्रसंतांनी 'गाव हा विश्वाचा नकाशा, गावावरून देशाची परीक्षा' असं लिहिलं आहे. ते आठवून असं वाटतं की, जर संविधानकर्त्यांनी इधर-उधरका उसनवारी न करता वं. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांनाही घटना समीतीत स्थान देऊन त्यांच्या ग्रामोन्नतीच्या विचारांची अर्थात राष्ट्रीय सुसंस्कारांची शिदोरी संविधानात कालवली असती तर आज खरोखरीच 'या भारतात बंधुभाव' दिसला असता असे वाटते.
असो, चांगल्या गोष्टी उशीरानेच कळतात, अशी आमची मिराबाई सांगते. तिलाही आजच्या दिवशी वंदन करतो अन् शब्दांना विराम!
- २९/०७/२०२७ | गुरुपौर्णिमा 🚩