26/01/2026
Kuma ihi adiga, balse waxan aniga ahay – Cabdiraxmaan Bashiir
Ma ihi mid kaa wanaagsan, balse anigu adiga oo kale ma ihi.
Ma ihi mid kaa cilmi badan, balse ma ihi mid ku raacsan adiga.
Ma ihi mid gaf la’aan ah, balse sidoo kale ma ihi shaydaan.
Kuma raacsani wax kasta, balse sidoo kale kuma diidani wax walba.
Ma ihi sida aad rabto, balse sidoo kale ma ihi sida aan anigu keliya rabo.
Ma ihi qof aan lahayn midab fikir, si aad u beddesho midabkayga.
Laakiin sidoo kale ma ihi qof maskax la’aan ah oo diida dhammaan midabbada nolosha.
Ma ihi qof aan lahayn aqoonsi si aan nolol ugu noolaado anigoon lahayn jihayn,
laakiin sidoo kale kuma koobna hal aqoonsi oo kaliya.
Ma ihi qof aan lahayn mashruuc si aan u raaco qof kasta oo qaylinaya,
laakiin sidoo kale ma ihi qof ka baqa mashruuc kasta oo cusub.
Ma ihi qof aan lahayn taariikh si aan nolol uga bilaabo eber,
laakiin sidoo kale k**a baqo wax cusub.
Ma ihi qof ku jira madhnaan sugaya cid buuxisa,
laakiin sidoo kale ma ihi koob buuxsamay oo aan meel faaruq ah lahayn.
Ma ihi qof sugaya cid iga badbaadisa halaag,
laakiin sidoo kale ma ihi qof danayste ah oo ku nool qafiskii naftiisa.
Wax badan waan kugu khilaafsanahay, shaki la’aan,
laakiin sidoo kale waxyaabo waaweyn ayaan kugu raacsanahay, shaki la’aan.
Waxaan ku khilaafsanahay anigoo ku salaynaya caqiido aan ka dhisay baaris,
aragti aan ka helay akhris,
mabda’ aan ku qancay baaritaan,
iyo dugsi fikir oo aan ku biiray dood iyo daraasad kadib.
Haddana, waan diyaar u ahay dood,
laakiin ma ihi makhluuq ku nool qafis bir ah.
Waxaan leeyahay maqalka, aragga, iyo qalbiga,
waxaan leeyahay garasho iyo fikir,
waan ku dhegaysan karaa,
laakiin diyaar uma ihi inaan aqbalo qalabka qasabka siyaasadeed.
Faylasuufkii Faransiiska ahaa wuxuu yiri:
“Waan fakarayaa, sidaas darteed waan jiraa” (Je pense donc je suis).
Ereygaas wuxuu ka dhashay cilmi, baaris iyo marxalado nololeed.
Wuxuuna la mid yahay, dhinacyo badan, Imaam Al-Gazaali (Raximahullaah),
sida uu ku sheegay kitaabkiisa Al-Munqidh min ad-Dalaal.
Noloshu waa marxalado,
marxaladahana waxa ugu muhiimsan waa isbeddelka manhajka.
Imaam Shaafici (Raximahullaah) wuxuu beddelay labo-meelood saddex meel madhabkiisa,
markuu hal dal ka guuray mid kale.
Laakiin maanta waxaan aragnaa dad dunida daafaheeda u safra,
haddana aan isbeddelin.
Sidaas darteed waxaan oran karaa:
Waan akhriyaa maalin kasta, sidaas darteed waan isbeddelaa.
Haddii uusan isbeddel jiri lahayn,
noloshu dhadhan ma yeelan lahayn,
way qudhmi lahayd,
taasina waa ka soo horjeedda sunnada Ilaahay ee nolosha.
Waxaan akhriyay kutubtii Caqaad, wuxuuna ahaa nin weyn,
laakiin xilligii uu noolaa awgiis.
Markii aan akhriyay kutubtii Masiiri (Raximahullaah),
waxaan arkay maskax ka duwan Caqaad fikir iyo manhajba.
Labadooduba waxay lahaayeen maskax nidaamsan,
waxayna raadinayeen wixii luntay,
mana ku celcelin jirin wixii qarniyo h**e la yiri.
Mid walbana wuxuu lahaa aqoonsi u gaar ah oo uusan ka tanaasulin,
isagoo haddana ka raadinaya cusboonaysiin asalka iyo tixraaca.
Sidaas bayna ku gaareen hal-abuurnimo.
Ha noqon sida lagu rabo,
laakiin ha ka bixin naftaada ilbaxnimada leh.
Ha ku noolaan nolol aan miisaan lahayn,
laakiin ha u dhiibin miisaankaaga dadka kale.
Qaado wax kasta oo cusub oo faa’iido leh,
laakiin ha diidin wax kasta oo cusub adigoon ka fiirsan.
Ha raacin xoolo-raac, adigu maskax baad leedahay,
laakiin sidoo kale ha ku noolaan waddo keli ah.
Ha ku fakarina maskaxda dadka kale, adigu waad karaameysan tahay,
laakiin sidoo kale ha ka fogaan cilmiga culimada iyo fikirka mufakiriinta.
Noloshu ma aha goob caajis maskaxeed,
mana aha madal majaajillo aan manhaj lahayn,
kuwaasina way baaba’ayaan,
sida ay u baaba’een kuwii ku xukumay Imaam Axmad bin Xanbal gaalnimo,
iyagoo aan laga murugoon,
halka Imaam Axmad uu sii noqday buur taagan.
Noqo nin dhab ah,
hana noqon lab ama dhedig oo kaliya,
waayo raganimadu waa qiimahaaga nolosha,
ee ma aha labnimada ama dheddignimada.
Noloshu ma aha meel lagu mashquulo hadal-hadal,
ee waa goob lagu dhiso taariikh,
lagu soo bandhigo aragtiyo,
laguna dagaallamo fikrado.
Ma jiro meel u furan qof doonaya inuu qof walba hal saf ku daro,
mana jiro meel u furan qof ka baqa is-hor-imaad.
Qofku ma gaaro yoolkiisa carar ama ka baxsad,
kuwa la shaqeeya daalimiinta iyagoon lahayn jihayn way lumaan,
kuwa la dagaallama qof walbana way daalaan.
Shaqo waxay u baahan tahay qorshe,
qorshuna wuxuu u baahan yahay xaalad,
xaaladduna waxay u baahan tahay rag fikir iyo himilo wada sita.
Mustaqbal ma leh qof aan baran isbeddelka iyo dhaqso-u-dhaqaaqa
adduun si degdeg ah isu beddelaya.
Sh. Abdirahman Bashir
