27/08/2026
ស៊ុនជឺ (Xunzi) និងមាគ៌ានៃការសិក្សាឥតឈប់ឈរ
ស៊ុនជឺ គឺជាអ្នកដែលគិតគូរឲ្យតម្លៃយ៉ាងពិសេសទៅលើការសិក្សា។ លោកបានចាប់ផ្តើមជំពូកស្តីពីការលើកទឹកចិត្តឲ្យសិក្សាដោយពាក្យថា ការសិក្សាមិនអាចបញ្ឈប់បានឡើយ។ សម្រាប់ស៊ុនជឺ មនុស្សដែលអាចក្លាយជាមនុស្សប្រពៃ មានគុណធម៌ និងមានសមត្ថភាព គឺអាស្រ័យលើការសិក្សា និងការលត់ដំឥតឈប់ឈរ មិនមែនកើតឡើងដោយធម្មជាតិពីកំណើតនោះទេ។ មាគ៌ានៃការសិក្សាឥតឈប់ឈរនេះ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដើម្បីឲ្យមនុស្សអភិវឌ្ឍខ្លួនឯងឲ្យបានល្អឥតខ្ចោះ។
ស៊ុនជឺ យល់ថា ធម្មជាតិពីកំណើតរបស់មនុស្សគឺមានភាពមិនល្អ ទាមទារឲ្យមានការឆ្លងកាត់ការសិក្សារៀនសូត្រ និងការលត់ដំទើបក្លាយជាល្អ និងក្លាយជាមនុស្សប្រពៃ។ ដូចជាត្បូងដែលមិនទាន់ច្នៃ ត្រូវតែខាត់ ទើបក្លាយជាត្បូងមានតម្លៃ ហើយឈើកោងត្រូវតែពត់ ទើបត្រង់។ មនុស្សត្រូវតែឆ្លងកាត់ការសិក្សា និងការហ្វឹកហាត់ ទើបអាចលុបបំបាត់ភាពរដុប ភាពអាក្រក់ ហើយបង្កើតបានជាភាពល្អ ភាពប្រសើរ។ ការសិក្សានេះ គឺដើម្បីអភិវឌ្ឍមនុស្សឲ្យល្អឥតខ្ចោះ ដូច្នេះវាមិនអាចបញ្ឈប់បានឡើយ។
លោកបានប្រៀបធៀបការសិក្សាទៅនឹងការខាត់លត់ដំ។ ត្បូងបើមិនខាត់ មិនអាចក្លាយជារបស់មានតម្លៃ មនុស្សបើមិនរៀន មិនដឹងពីសីលធម៌ឡើយ។ ការសិក្សាជួយលត់ដំមនុស្ស ធ្វើឲ្យសមត្ថភាព និងគុណធម៌លេចចេញមក និងបានល្អឥតខ្ចោះ។ ការលត់ដំនេះ ត្រូវតែបន្តជាប្រចាំ ឥតឈប់ឈរ ព្រោះនៅពេលដែលឈប់រៀន ឈប់ហ្វឹកហាត់ មនុស្សនឹងនៅទ្រឹង ឬសូម្បីតែដើរថយក្រោយ។ ហេតុនេះហើយទើប ស៊ុនជឺ សង្កត់ធ្ងន់ថា ការសិក្សាមិនអាចបញ្ឈប់បានឡើយ។
ស៊ុនជឺ ក៏បានលើកតម្កើងតួនាទីរបស់គ្រូល្អ និងមិត្តល្អ ក្នុងការសិក្សា និងការក្លាយជាមនុស្សល្អផងដែរ។ លោកយល់ថា ការនៅក្បែរគ្រូល្អ មិត្តល្អ នឹងរៀនបាននូវរឿងល្អៗ រឿងប្រពៃ ដែលនាំឲ្យក្លាយជាមនុស្សល្អ។ ចំណែកការនៅក្បែរជនខិលខូច នឹងឆ្លងនូវភាពអាក្រក់ ហើយក្លាយជាមនុស្សខូច។ បរិស្ថាន គ្រូ និងមិត្តភ័ក្តិ មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការដែលមនុស្សម្នាក់ក្លាយជាល្អ ឬអាក្រក់។ ដូច្នេះ ការជ្រើសរើសគ្រូល្អដើម្បីរៀនសូត្រ និងជ្រើសរើសមិត្តល្អដើម្បីរាប់អាន គឺជារឿងសំខាន់ណាស់។
លោកប្រៀបធៀបថា បំណែកឈើដែលដាក់ក្បែរទឹកខ្មៅវានឹងខ្មៅ ដាក់ក្បែរល័ក្ខវានឹងក្រហម។ មនុស្សដែលនៅក្បែររឿងល្អ នឹងឆ្លងនូវរឿងល្អ នៅក្បែររឿងអាក្រក់ នឹងឆ្លងរឿងអាក្រក់។ ដូច្នេះ ត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការជ្រើសរើសបរិស្ថាន គ្រូ និងមិត្តភ័ក្តិ ដែលយើងនៅក្បែរ និងរៀនសូត្រពីពួកគេ។ នៅក្បែរគ្រូល្អ មិត្តល្អ និងក្នុងបរិយាកាសល្អ ងាយនឹងក្លាយជាមនុស្សប្រពៃ រីឯនៅក្បែរជនខិលខូច ក្នុងបរិយាកាសអាក្រក់ ងាយនឹងខូចអនាគត។
ទស្សនៈនៃការសិក្សាឥតឈប់ឈររបស់ស៊ុនជឺ មានអត្ថន័យធំធេងណាស់។ វាជាការរំលឹកថា មនុស្សយើងត្រូវតែសិក្សារៀនសូត្រ និងលត់ដំខ្លួនអស់មួយជីវិត មិនត្រូវឈប់ឡើយ ដើម្បីអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង ក្លាយជាមនុស្សល្អ និងមានសមត្ថភាព។ អ្នកដែលឈប់រៀន ហើយពេញចិត្តនឹងខ្លួនឯងថាមានគ្រប់គ្រាន់ហើយ នឹងត្រូវនៅទ្រឹង ហើយដើរថយក្រោយជាក់ជាមិនខាន។ អ្នកដែលរៀនមិនឈប់ តែងតែមានការរីកចម្រើន និងល្អប្រសើរជានិច្ច។ នៅក្នុងជីវិតដែលតែងតែផ្លាស់ប្តូរ ការសិក្សាឥតឈប់ឈរនេះ គឺកាន់តែមានភាពចាំបាច់បំផុត។
ការសិក្សានៅទីនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជារៀនអក្សរ រៀនចំណេះដឹងប៉ុណ្ណោះទេ តែបើនិយាយឲ្យទូលាយ គឺជារៀនធ្វើជាមនុស្ស រៀនពីសីលធម៌ រៀនពីរឿងល្អៗ ដើម្បីលត់ដំខ្លួនឯង។ វាគឺជាដំណើរការនៃការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯងឥតឈប់ឈរ ទាំងផ្នែកសមត្ថភាព និងគុណធម៌។ ការសិក្សានេះត្រូវបន្តពេញមួយជីវិត តាមរយៈសៀវភៅ គ្រូ មិត្តភ័ក្តិ ជីវិតរស់នៅ និងតាមរយៈបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន រួមទាំងការលត់ដំខ្លួនឯងផងដែរ។ អ្នកដែលយល់ពីមាគ៌ានៃការសិក្សាឥតឈប់ឈរ តែងតែរក្សាបាននូវស្មារតីសិក្សារៀនសូត្រ និងលត់ដំនេះជានិច្ច។
ទស្សនៈរបស់ស៊ុនជឺ ក៏បានបង្ហាញផងដែរថា មនុស្សយើងអាចផ្លាស់ប្តូរ និងអភិវឌ្ឍបានតាមរយៈការសិក្សា និងការលត់ដំ មិនមែនគ្រប់យ៉ាងសុទ្ធតែកំណត់ដោយធម្មជាតិពីកំណើត ហើយមិនអាចកែប្រែបាននោះទេ។ នេះគឺជាការមើលឃើញប្រកបដោយភាពវិជ្ជមាន ដែលជួយលើកទឹកចិត្តមនុស្សឲ្យខិតខំប្រឹងប្រែងសិក្សា និងហ្វឹកហាត់ដើម្បីក្លាយជាមនុស្សល្អប្រសើរជាងមុន។ ទោះបីជាធម្មជាតិពីកំណើតយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ឆ្លងកាត់ការសិក្សា និងការលត់ដំឥតឈប់ឈរ យើងសុទ្ធតែអាចក្លាយជាមនុស្សល្អ និងមានសមត្ថភាពបាន។
ស៊ុនជឺ និងមាគ៌ានៃការសិក្សាឥតឈប់ឈរ។ លោកឲ្យតម្លៃលើការសិក្សា ដោយចាត់ទុកថាការរៀនសូត្រមិនអាចបញ្ឈប់បានឡើយ ព្រោះមនុស្សអាចក្លាយជាមនុស្សល្អ មានគុណធម៌ និងមានសមត្ថភាព ក៏ដោយសារការសិក្សា និងលត់ដំឥតឈប់ឈរ ដូចជាត្បូងត្រូវតែខាត់ទើបមានតម្លៃ ឈើកោងត្រូវតែពត់ទើបត្រង់។ លោកក៏បានលើកតម្កើងតួនាទីរបស់គ្រូល្អ មិត្តល្អ និងបរិស្ថានផងដែរ ព្រោះមនុស្សនៅក្បែររឿងល្អ នឹងឆ្លងរឿងល្អ ក្បែររឿងអាក្រក់ នឹងឆ្លងរឿងអាក្រក់ ដូចជាឈើនៅក្បែរទឹកខ្មៅនឹងខ្មៅ ក្បែរល័ក្ខនឹងក្រហម។ មាគ៌ានៃការសិក្សាឥតឈប់ឈរនេះ រំលឹកយើងឲ្យចេះសិក្សារៀនសូត្រ និងលត់ដំខ្លួនអស់មួយជីវិត ដើម្បីអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង ហើយបង្ហាញថាមនុស្សអាចផ្លាស់ប្តូរ និងក្លាយជាមនុស្សល្អបានតាមរយៈការសិក្សា។ ហេតុនេះ ចូររក្សាស្មារតីសិក្សាឥតឈប់ឈរ ព្រមទាំងជ្រើសរើសគ្រូល្អ និងមិត្តល្អដើម្បីរៀនសូត្រ។ ព្រោះការសិក្សាឥតឈប់ឈរ គឺជាមាគ៌ាសម្រាប់មនុស្សអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង ក្លាយជាមនុស្សប្រពៃ និងមានសមត្ថភាពពិតប្រាកដ។
