23/09/2026
වසර 200කට අධික කාලයක් පෘතුගීසි, ලන්දේසි ආක්‍රමණිකයන්ට යටත් නොවූ, 1803 දී පැමිණි ප්‍රබල බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව පවා සමූලඝාතනය කළ අභිමානවත් මහනුවර රාජධානිය, 1815 දී එකම එක වෙඩි උණ්ඩයක්වත් පත්තු නොවී සුද්දන් අතට පත්වුණේ කොහොමද කියලා ඔයා කවදාහරි හිතලා තියෙනවද?
මේ කතාව පිටුපස තියෙන්නේ යුධමය පරාජයකට වඩා, බ්‍රිතාන්‍ය ඔත්තුකරුවෙකුගේ සූක්ෂ්ම සැලැස්මක් සහ තමන්ගේම පාලකයාට එරෙහිව රදළයන් කළ මහා පාවාදීමක්!
1798 දී සිහසුනට පත් වූ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රජු දකුණු ඉන්දීය නායක්කර් වංශිකයෙක්. ඔහු තරුණ වියේදීම බ්‍රිතාන්‍යයන්ව යුධ පිටියේදී පරාජය කළත්, තමන් වටා සිටි සිංහල රදළ ප්‍රධානීන් (පිළිමතලාවේ, ඇහැළේපොළ) තමන්ව බලයෙන් පහ කිරීමට කුමන්ත්‍රණය කරන බව දැනගත් විට දැඩි මානසික පීඩනයකට සහ සැකයකට ලක්වුණා.
මේ සැකය අවසන් වුණේ 1814 දී මුළු රටම කම්පා කළ ඛේදවාචකයකින්. ඇහැළේපොළ නිලමේ ඉංග්‍රීසින් වෙත පලාගිය පසු, රජු විසින් ඇහැළේපොළ කුමාරිහාමි දියේ ගිල්වා, මද්දුම බණ්ඩාර ඇතුළු දරුවන්ගේ හිස ගසා මරා දැමීමට නියෝග කළා. මරණය හමුවේ නොසැලී සිටි කුඩා මද්දුම බණ්ඩාරගේ නිර්භීතකම ලෝක ඉතිහාසයට එක්වෙද්දී, මේ කෲර ක්‍රියාව නිසා රජු කෙරෙහි රටවැසියන් තුළ තිබූ ගෞරවය වෛරයක් බවට පත්වුණා.
මේ අවස්ථාවෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ගත්තේ බ්‍රිතාන්‍ය ඔත්තු සේවයේ ප්‍රධානියා වූ ජෝන් ඩොයිලි (John D'Oyly). සිංහල භාෂාව සහ උඩරට සිරිත් විරිත් මනාව හැදෑරූ ඩොයිලි, අතෘප්තිමත් රදළයන් රහසේ හමුවෙමින් "අපිට අවශ්‍ය මේ කුරිරු රජුව පලවා හැර බුදුදහමත්, ඔබගේ වරප්‍රසාදත් ආරක්ෂා කර දීමටයි" යන මිථ්‍යාව ඔවුන්ගේ ඔළුවට දැම්මා.
රදළයන්ගේ පාවාදීම නිසා 1815 පෙබරවාරි 14 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා එකදු වෙඩිල්ලක්වත් නොතබා මහනුවරට ඇතුළු වුණා. පෙබරවාරි 18 වන දින මැදමහනුවරදී තමන්ගේම රදළයන් විසින් රජුව අල්ලා සුද්දන්ට භාර දුන්නා.
1815 මාර්තු 2 වන දින මහනුවර මඟුල් මඩුවේදී අත්සන් තැබූ "උඩරට ගිවිසුම" මඟින් වසර 2,300ක් පැවති ලංකාවේ අඛණ්ඩ රාජාණ්ඩුව නිමාවට පත්වුණා. රජු ඉන්දියාවේ වෙල්ලෝර් කොටුවට පිටුවහල් කළ අතර, ඔහු 1832 දී සිරකරුවෙකු ලෙස මියගියා. සුද්දන් තමන්ව රැවටූ බව උඩරට රදළයන්ට වැටහෙන විට සියල්ල ප්‍රමාද වී තිබුණා.
බාහිර සතුරෙකුට වඩා රටක් විනාශ කළ හැක්කේ රට අභ්‍යන්තරයේ පාවාදීම්වලට බවට මහනුවර පතනය කදිම ඓතිහාසික සාක්ෂියක්!
