29/08/2026
31 Ogos: Memahami Makna Hari Sabah dalam Sejarah Malaysia
Oleh: Dr Bonaventure Boniface
Setiap kali menjelang 31 Ogos, Jalur Gemilang berkibar di merata tempat. Di sekolah, pejabat kerajaan, premis perniagaan dan kediaman, kita menyambut Hari Kebangsaan dengan satu perkataan yang cukup dekat di hati rakyat Malaysia iaitu Merdeka.
Namun bagi rakyat Sabah, 31 Ogos membawa satu lagi lembaran sejarah yang penting untuk difahami.
Pada 31 Ogos 1963, wilayah yang ketika itu dikenali sebagai Borneo Utara memasuki satu fasa baharu apabila pentadbiran kolonial British berakhir dan Sabah mencapai pemerintahan sendiri. Tarikh itu kebetulan sama dengan tarikh kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu pada tahun 1957, tetapi kedua-duanya merupakan peristiwa sejarah yang berbeza.
Enam belas hari kemudian, pada 16 September 1963, Malaysia dibentuk dengan penyertaan Persekutuan Tanah Melayu, Sabah, Sarawak dan Singapura pada ketika itu.
Justeru, memahami 31 Ogos 1963 penting kerana ia merupakan sebahagian daripada perjalanan Sabah menuju pembentukan Malaysia.
Memahami 31 Ogos 1963 dengan tepat
Dalam membicarakan sejarah, kita juga perlu bersedia melihat fakta dan istilah secara matang.
Terdapat pandangan yang menyebut 31 Ogos 1963 sebagai Hari Kemerdekaan Sabah, manakala terdapat juga pandangan bahawa istilah yang lebih tepat ialah hari Sabah mencapai pemerintahan sendiri.
Perbezaan pandangan ini tidak seharusnya menjadi sebab untuk kita bertelagah. Sebaliknya, ia menunjukkan perlunya sejarah Sabah diterangkan dengan lebih mendalam dan terbuka.
Yang penting ialah memahami makna besar di sebalik tarikh tersebut.
Ia menandakan berakhirnya satu era pentadbiran kolonial dan bermulanya pentadbiran yang semakin diterajui oleh anak tempatan. Bagi masyarakat yang sekian lama berada di bawah pemerintahan luar, perubahan tersebut merupakan satu detik yang amat signifikan.
Ia juga menyediakan landasan kepada satu lagi peristiwa bersejarah hanya 16 hari kemudian, pembentukan Malaysia pada 16 September 1963.
Sejarah yang perlu lebih dekat dengan generasi muda
Hari ini, hampir semua pelajar Malaysia mengetahui kepentingan 31 Ogos 1957.
Namun sekiranya kita bertanya kepada seorang pelajar di Kota Belud, Tamparuli, Keningau, Sandakan atau Tawau mengenai apa yang berlaku di Sabah pada 31 Ogos 1963, mungkin masih ada yang teragak-agak untuk menjawab.
Kita tidak seharusnya menyalahkan generasi muda.
Sebaliknya, kita perlu bertanya sama ada sejarah Sabah dan Sarawak telah diberikan ruang yang mencukupi dalam penceritaan sejarah negara kita.
Sejarah Malaysia tidak sepatutnya hanya dilihat daripada satu sudut geografi.
Generasi baharu perlu memahami perjalanan Tanah Melayu menuju kemerdekaan pada 1957. Pada masa yang sama, mereka juga perlu memahami perjalanan Sabah dan Sarawak serta proses rundingan yang akhirnya membawa kepada pembentukan Malaysia pada 1963.
Apabila semua bahagian sejarah ini difahami bersama, barulah gambaran tentang Malaysia menjadi lebih lengkap.
Mengapa MA63 terus diperkatakan?
Pemahaman sejarah juga penting untuk menjelaskan mengapa Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) terus menjadi perkara yang dekat dengan rakyat Sabah dan Sarawak.
Apabila rakyat Sabah membicarakan MA63, hak negeri, kuasa pentadbiran atau kedudukan Sabah dalam Persekutuan, perkara tersebut perlu dilihat dalam konteks sejarah pembentukan Malaysia.
Ia bukan semata-mata persoalan sentimen kenegerian.
Ia berkaitan dengan sejarah, dokumen perundangan, susunan Persekutuan serta persefahaman yang menjadi asas kepada pembentukan Malaysia.
Sebab itu perbincangan mengenai MA63 tidak sepatutnya terus dilihat sebagai sesuatu yang bertentangan dengan semangat kebangsaan.
Sebaliknya, usaha memahami dan melaksanakan perkara-perkara yang dipersetujui dalam kerangka pembentukan Malaysia boleh memperkukuhkan keyakinan rakyat terhadap Persekutuan.
Kita tidak perlu takut kepada rakyat yang memahami sejarah.
Yang perlu kita elakkan ialah keadaan apabila rakyat hanya mengetahui sebahagian daripada sejarah, kemudian mengisi ruang yang kosong dengan andaian, sentimen atau maklumat yang tidak tepat.
Hari Sabah: Pengiktirafan kepada perjalanan sejarah
Usaha mengangkat 31 Ogos sebagai Hari Sabah juga melalui perjalanan yang panjang.
Sebelum mendapat pengiktirafan rasmi, usaha memperingati tarikh ini telah lama digerakkan oleh penggiat sejarah, badan masyarakat dan individu yang mahu sejarah Sabah diberikan tempat sewajarnya.
Pengiktirafan kerajaan negeri terhadap Hari Sabah memberikan ruang kepada generasi hari ini untuk melihat kembali perjalanan negeri ini dengan lebih dekat.
Namun sambutan rasmi hanyalah satu bahagian daripada usaha tersebut.
Cabaran yang lebih besar ialah memastikan masyarakat memahami mengapa kita menyambutnya.
Perbarisan, bendera dan acara rasmi mempunyai nilai simboliknya. Tetapi sejarah tidak boleh hidup melalui upacara semata-mata.
Ia perlu hidup dalam keluarga, sekolah, universiti, media dan masyarakat.
Seorang bapa yang membawa anaknya menyaksikan sambutan Hari Sabah mempunyai peluang untuk berkata:
βHari ini bukan sekadar hari kita melihat perbarisan. Hari ini kita mengingati satu perjalanan penting Sabah yang akhirnya membawa kita bersama-sama membentuk Malaysia.β
Perbualan kecil seperti itu mungkin lebih bermakna daripada yang kita sangka.
Digitalkan sejarah sebelum ia hilang
Kita juga mempunyai tanggungjawab untuk memelihara sejarah tempatan sebelum sebahagiannya hilang bersama generasi terdahulu.
Masih ramai warga emas di kampung-kampung Sabah yang menyimpan pengalaman tentang kehidupan sebelum dan selepas 1963.
Cerita mereka adalah khazanah.
Rakaman lisan, gambar lama, dokumen keluarga, sejarah kampung dan pengalaman generasi terdahulu wajar dikumpulkan dan didigitalkan.
Arkib dan institusi pendidikan boleh memainkan peranan lebih besar. Media tempatan p**a boleh menghasilkan kandungan sejarah yang ringkas, menarik dan mudah dikongsi melalui platform digital dan media sosial.
Generasi muda hari ini mendapatkan maklumat melalui telefon pintar. Maka sejarah juga perlu hadir di ruang yang sama.
Kalau kita mahu mereka mengenali sejarah Sabah, kita perlu membawa sejarah itu kepada mereka dalam bahasa dan medium yang mereka fahami.
Tiga tarikh, satu perjalanan Malaysia
Pada akhirnya, menyambut Hari Sabah tidak bermaksud kita menolak Hari Kebangsaan.
Menghayati Hari Kebangsaan p**a tidak mengurangkan kepentingan Hari Malaysia.
31 Ogos 1957, 31 Ogos 1963 dan 16 September 1963 mempunyai konteks sejarah masing-masing.
Kita tidak perlu memilih satu dan menafikan yang lain.
Sebuah negara yang matang mampu menerima bahawa rakyatnya datang daripada perjalanan sejarah yang berbeza sebelum akhirnya membina sebuah negara bersama.
Malah, memahami perbezaan perjalanan itulah yang boleh menjadikan perpaduan kita lebih kukuh.
Bagi saya, semangat sebenar Hari Sabah bukan tentang mencari perbezaan antara Sabah dengan wilayah lain. Ia adalah tentang memahami sejarah supaya kita lebih menghargai Malaysia yang kita bina bersama.
Generasi hari ini perlu mengetahui dari mana kita datang, bagaimana Malaysia terbentuk dan mengapa perkara-perkara yang dipersetujui pada tahun 1963 masih mempunyai makna sehingga hari ini.
Kerana sejarah yang difahami dengan baik tidak memisahkan kita.
Sejarah yang difahami dengan baik mengajar kita menghormati satu sama lain.
Pada 31 Ogos ini, apabila Jalur Gemilang berkibar dan Negaraku dinyanyikan di seluruh negara, marilah kita mengingati bahawa tarikh tersebut mempunyai perjalanan dan makna sejarah yang tersendiri kepada masyarakat di wilayah-wilayah yang membentuk Malaysia.
Tidak ada yang perlu takut dengan pengetahuan itu.
Mengetahui keseluruhan cerita tidak akan menjadikan kita kurang patriotik.
Sebaliknya, ia menjadikan kita rakyat Malaysia yang lebih memahami negara sendiri iaitu sebuah negara yang dibina daripada sejarah yang berbeza, tetapi disatukan oleh satu masa depan bersama.
Selamat Hari Sabah.
Selamat Hari Kebangsaan.
Dr Bonaventure Boniface
