01/05/2026
ከም ሰብ መጠን ክሓስቦ ከለኹ፡ ብፍላይ ድማ ከም ኤርትራዊ ኣብ ጥዕና ዘሎና ኣረኣእያ ምስቲ ጥንታዊ ባህልናን ዘለናዮ ናይ ግዜ ኩነታትን ዝተኣሳሰር እዩ። ጥዕና ክበሃል ከሎ "ምህላው" ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንሕና ኤርትራውያን "ጥዕና ይሃበለይ" ኢልና ኢና ብመንልክዕ ሰላምታ ንምርቕ፡ እዚ ድማ ካብ ኩሉ ንላዕሊ ጥዕና ክሳብ ክንደይ ክቡር ምዃኑ ዘርእይ እዩ።
ብወገነይ፡ ኣብ ጥዕና ዘተኮረ ቀዳምነታት ኤርትራውያን ከምዚ ዝስዕብ ይመስለኒ፦
1. ንነዊሕ ግዜ ብውግእ፡ ብስደትን ብተፈላለዩ ጸቕጥታትን ዝሓለፈ ህዝቢ ከም ምዃንና መጠን፣ እቲ ዝዓበየ ጸገምና "ሕዱር ስምብራት" (Trauma) እዩ። ስለዚ ስነ ኣእምሮኣዊ ቅሳነ የድልየና።
• ቀዳምነት: ሰብ ክዛነ፣ ካብ ጭንቀት ነጻ ክኸውን፣ ከምኡ’ውን ስነ-ኣእምሮኣዊ ደገፍ ዝረኽበሉ ባይታ ምፍጣር። እዚ ጸገም እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ብስቕታ ስለ ዝሕለፍ፣ ንዕኡ ዝኸውን ክፉት ዘተን ፍወሳን ቀዳምነት ክወሃቦ ይግባእ።
2. "ጥዕና ካብ ከብዲ ይጅምር" ከም ዝበሃል፣ ጽሩይ ማይን ዝተመጣጠነ መግብን ምርካብ መሰረታዊ ጥዕናዊ ቀዳምነት እዩ። ስለዚ ኣመጋግባን ድሕነት መግብን ክምዕብል ይግባእ።
• ቀዳምነት: ስድራቤታት ብዘይ ስግኣት ዝምገብሉ፣ ብፍላይ ድማ ህጻናትን ኣዴታትን ካብ ሕጽረት መግቢ ዝተሓለዉሉ ኩነታት ምርግጋጽ።
3.ኣብ ክንዲ ንሕክምና ናብ ወጻኢ ሃገራት (ከም ሱዳን፣ ኢትዮጵያ ወይ ቱርኪ) ምኻድ፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘመናዊ መሳርሒታትን ክኢላታት ሓካይምን ክህልዉና ምድላይ ዓቢ ትምኒት እዩ። ስለዚ ሕክምናዊ ትካላትና ክምዕብላ ኣለወን።
• ኣውራ ካኣ ካብ ላቦራቶሪታት ክሳብ ከበድቲ መጥባሕትታት ኣብ ዓድና ክግበር ምርኣይ የድሊ።
4. ኤርትራውያን ከም ባህሊ "ከይሓመምካ ምጥንቃቕ" ዝብል ጽቡቕ ልምዲ ኣሎና (ንኣብነት፡ ጽሬት ከባቢ)። ብዝያዳ ምክልኻል ሕማማትን ኣፍልጦ ከም ባህሊ ኣብ ህዝብና ክሰርጽ ይግባእ።
• ብመጀመርያ እዚ ልምዲ እዚ ብዝያዳ ተጠናኺሩ፣ ብዛዕባ ዘይመሓላለፉ ሕማማት (ከም ሽኮርያ፡ ጸቕጢ ደም) ዘሎ ኣፍልጦ ክዓቢ ምግባር።
5. ኣብ ባህልና ሰብ ክሓምም ከሎ በይኑ ኣይሓምምን እዩ—መላእ ስድራን ጎረቤትን እዩ ዝሓምም። ስለዚ ምዕባለ ምትእስሳር ማሕበራዊ ጥዕና ክዓቢ ክንርኢ ይግባእ።
• ብቐዳምነት እቲ ንሕሙም ዘሎና ናይ ምጥዋርን ምብጻሕን ባህሊ ከይጠፍአ፡ ብዘመናዊ ናይ ጥዕና ውሕስነት (Health Insurance) ተደጊፉ ሰብ ብገንዘብ ዕንቅፋት ከይገጠሞ ክሕከም ምርኣይ።
ብውልቀይ ዝስምዓኒ "ጥዕና ዘለዎ ህዝቢ፡ ተስፋ ዘለዎ ህዝቢ እዩ።" ሓደ ኤርትራዊ ኣብ ስድርኡን ኣብ ዓዱን ኮይኑ ብሰላም ክሕክምን፡ ክሕከምን ክጥዕሞን ክርኢ ከሎ ዝስምዖ ደስታ ብገንዘብ ኣይትመንን።
• ንስኻ'ኸ ኣብዚ ሕጂ እዋን ካብዚኦም ኣየናይ ዝያዳ ዘተሓሳስበካ ይመስለካ? ወይስ ኣብ ስድራቤትካ ብዝያዳ ትዕዘቦ ዘለኻ ጥዕናዊ ብድሆ ኣሎ፧
#ሰርወታይምስ
