11/06/2026
Source: Yes TV Nepal
सन् १९६० को दशकसम्म जहाँ खानेपानीको चरम अभाव थियो, यातायातका लागि ऊँट मात्रै एक सहारा थिए र मानिसहरू समुद्रमा मोती खोजेर गुजारा गर्थे। आज त्यही ठाउँमा संसारकै सबैभन्दा अग्लो भवन (बुर्ज खलिफा) छ, समुद्रको माथि कृत्रिम टापुहरू छन् र त्यहाँको प्रहरीले समेत लम्बोर्गिनी र फेरारी जस्ता सुपरकार कुदाउँछन्।
धेरैलाई लाग्छ, दुबाई त तेलको पैसाले धनी भएको हो। तर इतिहासको कडा यथार्थ के हो भने दुबाईको अर्थतन्त्रमा तेलको हिस्सा मात्र १% भन्दा कम छ, त्यसोभए तेल विना नै दुबाई कसरी संसारको केन्द्र बन्यो त आउनुहोस् यसका कडा र रणनीतिक रहस्यहरू खोलौँ।
१. शेख रसिदको त्यो भविष्यदर्शी कडा डर:
दुबाईका आधुनिक निर्माता शेख रसिद बिन सइद अल मकतूमले सन् १९६६ मा दुबाईमा थोरै तेल फेला पर्ने बित्तिकै एउटा गम्भीर कुरा बुझेका थिए। उनले आफ्ना अधिकारीहरू लाई भनेका थिए, मेरो हजुरबुबा ऊँट चढ्थे मेरो बुबा ऊँट चढ्थे म मर्सिडिज चढ्छु, मेरो छोरा ल्यान्ड क्रुजर चढ्नेछ, तर मेरो नाति फेरि ऊँटमै फर्किन सक्छ।
उनलाई थाहा थियो कि तेल सधैँ रहने छैन। त्यसैले उनले तेलबाट आएको पहिलो आम्दानी कतै विलासितामा खर्च नगरी सिधै पोर्ट रसिद (विशाल बन्दरगाह) र पूर्वाधार निर्माणमा खाँदे। उनले दुबाईलाई तेल बेच्ने देश होइन, विश्वको व्यापारिक ट्रान्जिट बनाउने जग बसाले।
२. हामी दोस्रो स्थान स्वीकार गर्दैनौँ शेखको कडा नीति:
वर्तमान शासक शेख मोहम्मद बिन रसिद अल मकतूमको एउटै सिद्धान्त छ, इतिहासले केवल पहिलो हुनेलाई मात्र सम्झिन्छ, दोस्रो को भयो कसैलाई मतलब हुँदैन। उनले दुबाईलाई विश्वकै सबैभन्दा ठुलो पर्यटकीय केन्द्र बनाउन कडा निर्णयहरू लिए। उनले एमिरेट्स एयरलाइन्स स्थापना गरे, जसले आज सिङ्गो संसारलाई दुबाईसँग जोड्छ।
उनले संसारकै पहिलो ७-तारे होटल (बुर्ज अल अरब) र ८२८ मिटर अग्लो बुर्ज खलिफा ठड्याएर विश्वका अर्बपति र लगानीकर्ताहरूलाई दुबाईतर्फ आकर्षित गरे। उनले कानुन र कर प्रणालीलाई यति खुकुलो र सुरक्षित बनाइदिए कि संसारका जुनसुकै देशका मानिस पनि त्यहाँ व्यापार गर्न दौडिएर आउँछन्।
३. प्रकृतिको छातीमाथि मानव प्रविधिको प्रहार:
दुबाईले प्रकृतिका सीमाहरूलाई यसरी तोड्यो, जसले मानिसको आङ सिरिङ्ग पार्छ ठाउँको अभाव भएपछि उनीहरूले समुद्रभित्र लाखौँ टन बालुवा र ढुङ्गा खन्याएर अन्तरिक्षबाट समेत देखिने गरी पाम जुमेराह जस्ता मानव निर्मित टापुहरू बनाए।
जहाँ बाहिरको तापमान ५० डिग्री सेल्सियस पुग्छ, त्यहाँ उनीहरूले सपिङ मल भित्रै कृत्रिम हिउँ जम्मा गरेर इन्डोर स्की रिसोर्ट बनाइदिए। अर्थात् पैसा र प्रविधिको बलमा उनीहरूले असम्भवलाई सम्भव बनाउने कडा जिद्दी पुरा गरे।
नेपाल र दुबाईको त्यो कडा सम्बन्ध:
दुबाईको यो चम्किलो साम्राज्य खडा गर्नमा नेपालसहित दक्षिण एसियाका लाखौँ श्रमिकहरूको रगत र पसिना बगेको छ। ५० डिग्रीको त्यो कडा रापमा मरूभूमिका बालुवा सोहोर्दै नेपाली दाजुभाइहरूले गगनचुम्बी भवनहरू उठाएका हुन्। आज दुबाई खाडीको मात्र होइन, नेपाली श्रम बजारको पनि एउटा महत्त्वपूर्ण अङ्श बनेको छ।
हाम्रा लागि गम्भीर पाठ:
दुबाईको इतिहासले सिकाउँछ कि देश बनाउन प्राकृतिक स्रोत (तेल वा पानी) मात्र हुनुपर्छ भन्ने छैन। यदि नेतृत्वसँग कडा इच्छाशक्ति भ्रष्टाचारमुक्त दूरदृष्टि र समयभन्दा अगाडि सोच्ने क्षमता छ भने मरुभूमिलाई पनि स्वर्ग बनाउन सकिन्छ। साधन नहुनु ठुलो कुरा होइन, सोच र दृष्टिकोण नहुनु चाहिँ देश गरिब हुनुको मुख्य कारण हो।
एक सामान्य मरुभूमिबाट विश्वकै राजधानी जस्तै बनेको दुबाईको यो कडा रूपान्तरणलाई तपाईं कसरी हेर्नुहुन्छ? के हाम्रो नेपालले पनि दुबाईको यो भिजनबाट केही सिक्नुपर्छ?
कमेन्टमा आफ्नो बौद्धिक दृष्टिकोण राख्नुहोला।
