29/05/2026
बजेटमा लुम्बिनीः सौम्य शक्ति विस्तारदेखि नौमुरेसम्म
टोपराज शर्मा, बुटवल ।
संघीय सरकारले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा लुम्बिनी प्रदेशसँग जोडिएका धार्मिक पर्यटन, पूर्वाधार, स्वास्थ्य, उद्योग र ऊर्जा क्षेत्रका महत्वाकांक्षी योजनालाई प्राथमिकतामा राखिएको छ ।
अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले संसदमा प्रस्तुत गरेको बजेटमा बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीमार्फत नेपालको ‘सौम्य शक्ति’ विश्वभर विस्तार गर्ने नीति अघि सारिएको छ । बजेट वक्तव्यमा लुम्बिनी, सगरमाथा, हिमाल श्रृंखला, योग, ध्यान, सांस्कृतिक विविधता र शान्तिवादी छविलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रवर्द्धन गरिने उल्लेख गरिएको छ ।
सरकारले ‘वृहत् लुम्बिनी विकास कार्यक्रम’ (ग्लाड) कार्यान्वयनलाई निरन्तरता दिने घोषणा पनि गरेको छ । लुम्बिनीलाई तिलौराकोट, रामग्राम र देवदहसँग जोडेर धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य बजेटमा राखिएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय उडान न्यून रहेको गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई सार्वजनिक–निजी साझेदारी (पीपीपी) मोडलमार्फत पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्ने नीति पनि सरकारले लिएको छ ।
प्रदेशका पहाडी जिल्लामा रहेका पर्यटकीय क्षेत्रलाई ‘हिल स्टेसन’ का रूपमा विकास गर्ने योजना बजेटमा समेटिएको छ । पाल्पाको बसन्तपुर, श्रीनगर, गुल्मीको रेसुंगा र मदाने, अर्घाखाँचीको सुपा देउराली, प्युठानको स्वर्गद्वारी, रोल्पाको जलजला र रुकुम पूर्वको पुथा उत्तरगंगा लगायत क्षेत्रलाई पर्यटनसँग जोड्ने तयारी छ ।
कपिलवस्तुको तिलौराकोटलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्न भइरहेको पहललाई निरन्तरता दिइने पनि बजेटमा उल्लेख छ । यसअघि अन्तिम चरणसम्म पुगेको प्रक्रिया भारतको असहयोगका कारण रोकिएको थियो ।
लुम्बिनीदेखि मुक्तिनाथसम्म धार्मिक मार्ग, शालिग्राम पथ तथा योग–ध्यान केन्द्र विकास गर्ने योजना पनि बजेटमा समेटिएको छ । सरकारले बौद्ध र वैदिक दर्शनलाई एकीकृत गर्दै धार्मिक पर्यटन विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।
पूर्वाधारतर्फ पाल्पाको सिद्धबाबा सुरुङमार्ग आगामी आर्थिक वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने घोषणा गरिएको छ । दुई वर्षअघि सुरु भएको आयोजनाको भौतिक प्रगति ६५ प्रतिशतभन्दा बढी पुगेको छ ।
मोतिपुर औद्योगिक क्षेत्र निर्माण तथा सञ्चालनको जिम्मा निजी क्षेत्रलाई दिने सरकारको निर्णयले भने नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ । औद्योगिक क्षेत्रका लागि जग्गा विवाद समाधान नहुँदै निजी क्षेत्रलाई जिम्मा दिने घोषणाप्रति स्थानीयस्तरमा चासो बढेको छ ।
बुटवलमा कम्तीमा दुई हजार दर्शक अट्ने बहुउद्देश्यीय इन्डोर स्टेडियम निर्माण गरिने बजेटमा उल्लेख छ । यस्तै, लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पताललाई क्रमशः शिक्षण अस्पताल र विशिष्टीकृत स्वास्थ्य केन्द्रका रूपमा विकास गरिने सरकारको योजना छ ।
सडक पूर्वाधारतर्फ बुटवल–गोरुसिङे र धानखोला–लमही सडक स्तरोन्नतिको कामलाई निरन्तरता दिइने भएको छ । बेलहियास्थित एकीकृत जाँच चौकी (आईसीपी) पनि शीघ्र सञ्चालनमा ल्याइने बजेट वक्तव्यमा उल्लेख गरिएको छ ।
ऊर्जा र सिंचाइतर्फ बबई सिंचाइ आयोजना सम्पन्न गर्ने, नौमुरे जलविद्युत आयोजना कार्यान्वयनमा ल्याउने तथा बुटवलसहित प्रमुख शहरमा फोहोर प्रशोधन केन्द्र स्थापना गर्ने योजना सरकारले अघि सारेको छ ।
