https://www.facebook.com/979731381901108/

BY News & Views, Kathmandu (2026)

05/04/2026

सुदूरपश्चिममा ऐतिहासिक जलपर्यटन प्रबर्द्धन🙂🇳🇵

पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय महसिर एङ्ग्लिङ प्रतियोगिता सम्पन्न

नेपालमा दिगो जलपर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यका साथ सुदूरपश्चिम प्रदेशको सेती नदीमा आयोजना गरिएको "सेती कर्णाली अन्तर्राष्ट्रिय महसिर एङ्ग्लिङ प्रतियोगिता" ऐतिहासिक सफलताका साथ सम्पन्न भएको छ। यो नेपालमै पहिलो पटक आयोजना गरिएको ठूलो स्तरको अन्तर्राष्ट्रिय माछा मार्ने (एङ्ग्लिङ) प्रतियोगिता हो।
प्रतियोगिताको मुख्य आकर्षण "सुनौलो महसिर" (Golden Mahseer) रहेको थियो, जसलाई स्थानीय डोटेली भाषामा 'सट्टो' वा 'सहर' माछा भनिन्छ। यो माछालाई यसको सुनौलो रङ्ग र खेलकुदका लागि यसको लडाकु प्रकृतिका कारण एङ्ग्लरहरूका बीचमा अत्यन्त लोकप्रिय मानिन्छ। यस प्रतियोगितामा माछालाई समातेर सुरक्षित रूपमा पुन: नदीमा छोड्ने (Catch and Release) नियम कडाइका साथ पालना गरिएको थियो, जसले संरक्षणको सन्देश दिएको छ।
नेदरल्यान्डका बाबुछोराको कीर्तिमानी सफलता
प्रतियोगिताको अर्को उत्साहजनक पक्ष नेदरल्यान्डबाट आएका बाबुछोराको कीर्तिमानी सहभागिता रह्यो। नेदरल्यान्डका नागरिक मेसल डेकरले १ मिटर १७ सेन्टिमिटर लामो विशाल महसिर माछा समातेर आफ्नो नाममा कीर्तिमान कायम गरे।
त्यस्तै, प्रतियोगिताकै सबैभन्दा कान्छा सहभागी, १८ वर्षका नोहा डेकरले पनि १ मिटर १३ सेन्टिमिटर लामो महसिर माछा समातेर आफ्नो बुबाको पाइला पछ्याउँदै उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे। दुवैले आफूले समातेका माछाहरूलाई नापजाँच र तस्बिर लिएपछि सुरक्षित रूपमा नदीमा फर्काइदिएका थिए। उपलब्ध गराइएको पहिलो तस्बिरमा सुनौलो महसिरलाई माछा मार्ने व्यक्तिले समातेको देख्न सकिन्छ। दोस्रो तस्बिरमा भने अर्को ठूलो जातको माछा (गोन्च माछा जस्तो देखिने) समातेको देखिन्छ, जसले प्रतियोगितामा विभिन्न प्रकारका माछाहरूको सम्भाव्यतालाई पनि देखाउँछ।
विदेशी सहभागीहरूको उल्लेख्य सहभागिता
प्रतियोगितामा विश्वभरका विभिन्न देशहरूका एङ्ग्लरहरूको उल्लेख्य सहभागिता थियो। आयोजकका अनुसार नेदरल्यान्ड, बेलयात, फिनल्यान्ड, जापान, मलेसिया, थाइल्यान्ड र छिमेकी भारतका साथै नेपालका पनि थुप्रै प्रतिस्पर्धीहरूले यसमा भाग लिएका थिए।
यस प्रतियोगिता डोटीको दिपायलबाट सुरु भएर कैलालीको कर्णाली, चिसापानीमा पुगेर सम्पन्न भएको थियो। सेती नदीको कञ्चन पानी र वरपरका हरियाली पहाडहरूले विदेशी पाहुनाहरूलाई मोहित बनाएको थियो।
यो प्रतियोगिताले सुदूरपश्चिम क्षेत्रलाई साहसिक जलपर्यटनको उत्कृष्ट गन्तव्यका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा चिनाउन ठूलो भूमिका खेल्ने विश्वास गरिएको छ। संरक्षण र पर्यटनलाई सँगै लैजाने यस्ता प्रयासहरूले नेपालको पर्यटन उद्योगमा नयाँ आयाम थपिने आशा गरिएको छ।

23/03/2026

(Federal Parliament Building)🙏❤️🇳🇵

नेपालको निर्माणाधीन नयाँ संघीय संसद भवन(Federal Parliament Building) सिंहदरबार परिसरभित्र बन्दै गरेको महत्वपूर्ण पूर्वाधार हो। यो नेपालको पहिलो विशेष रूपमा संसदका लागि बनाइएको भवन हो, जसले पुरानो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र (BICC) को विकल्प लिनेछ। तर यो भवनको निर्माणमा समय र लागत दुवै बढेको छ, जसले गर्दा जनतामा बहस पनि बढेको छ।

#निर्माणको आधारभूत जानकारी
- शिलान्यास: २०७६ असोज १ गते (२०१९ अक्टोबर) तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गरेका थिए।
- क्षेत्रफल: करिब १५०–१७३ रोपनी जग्गामा फैलिएको छ (विभिन्न स्रोतमा थोरै फरक)।
- ठेकेदार: नेपाली कम्पनी टुन्डी कन्स्ट्रक्सन र चिनियाँ कम्पनी सेकेन्ड हार्बर इन्जिनियरिङ कम्पनीको संयुक्त उपक्रम (Tundi-SHEC JV)।
- मूल सम्झौता लागत: करिब ५ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ (भ्याटबाहेक वा सहित फरक स्रोतमा)।
- समयसीमा: सुरुमा ३ वर्ष (२०७९ असारसम्म) तोकिएको थियो, तर कोरोना, अन्य कारण र व्यवस्थापन कमजोरीले पटक-पटक म्याद थपियो (४–५ पटकसम्म)।

#हालको लागत र प्रगति (२०८२ चैत/मार्च २०२६ सम्म)
भवनको कुल लागत अहिले करिब ८ अर्ब रुपैयाँ आसपास पुगेको चर्चा छ (सिभिल निर्माण ~५.५–६ अर्ब + इन्टेरियर/सजावट ~२.३४ अर्ब)।
- केही स्रोतमा सम्झौता लागतभित्रै (भेरिएसनसहित ६–६.३ अर्ब) सम्पन्न हुने दाबी छ, तर मिडियामा ८ अर्बसम्म पुगेको उल्लेख छ।
- भौतिक प्रगति: अन्तिम चरणमा (९३–९४% सम्म पुगेको), फिनिसिङ र सजावटको काम बाँकी।
- आर्थिक प्रगति: ७८–८१% हाराहारी।
- निर्माणमा २४ सै घण्टा सयौं मजदुर खटाइएको छ, र अब नयाँ निर्वाचित सांसदहरूलाई यही भवनमा शपथ गराउने गरी तीव्रता दिइएको छ।

यो भवनमा प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रिय सभाको बैठक हल, कार्यालय, कमिटी कोठा, लाइब्रेरी, मिडिया सेन्टर आदि सुविधा हुनेछन्। यो आधुनिक डिजाइनको छ, तर सिंहदरबारको ऐतिहासिक वातावरणमा मेल खाने गरी बनाइएको छ।

#जनताको गुनासो
"यो भवन शहरको शोभा बढाउन होइन, जनताको समस्या समेत समाधान होस्" — यो धेरै नेपालीको भावना हो।
- ८ अर्ब रुपैयाँ ठूलो रकम हो, जुन स्वास्थ्य, शिक्षा, सडक, खानेपानी, रोजगारी जस्ता जनजीविकाका क्षेत्रमा लगानी हुँदा लाखौं नेपालीको जीवन सजिलो हुन्थ्यो।
- निर्माणमा ढिलाइ, पटक-पटक म्याद थप, र लागत बढ्दा भ्रष्टाचारको आशंका पनि उब्जिएको छ। धेरैले यो रकम "जनताको करको दुरुपयोग" भनेका छन्।
- तर यो भवनले संसदलाई स्थायी, सुविधायुक्त र आफ्नै ठाउँ दिन्छ, जसले राजनीतिक स्थिरता र कार्यक्षमता बढाउन सक्छ — यदि सांसदहरूले राम्रोसँग काम गरे भने।

अन्त्यमा, यो भवन अब अन्तिम तयारीमा छ र चाँडै प्रयोगमा आउने अपेक्षा छ। तर साँच्चै अर्थपूर्ण बनाउन संसदले जनताका वास्तविक समस्या (गरिबी, बेरोजगारी, स्वास्थ्य, शिक्षा) लाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। नत्र ८ अर्बको यो संरचना मात्रै "शोभा" बन्न सक्छ, जनताको समाधान होइन।

23/03/2026

#आगामी_सरकारका_आर्थिक_चुनौतीहरु

यो लेखले नेपालको नयाँ सरकार (राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको नेतृत्वमा, बालेन शाह प्रधानमन्त्रीको सम्भावना सहित) ले सामना गर्नुपर्ने प्रमुख आर्थिक चुनौतीहरूको चर्चा गर्दछ। युवा पुस्ताको आन्दोलनपछि आएको यो सरकारले निर्वाचनमा गरेका महत्वाकांक्षी वाचाहरू पूरा गर्नुपर्ने दबाबमा छ, तर वैश्विक र आन्तरिक समस्याहरूले थप जटिलता थपेका छन्।

१. वर्तमान आर्थिक अवस्था र सकारात्मक पक्षहरू
- वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति ३३ अर्ब डलरभन्दा बढी (१८ महिनाको आयात धान्ने क्षमता)।
- अर्थतन्त्रका केही सूचकहरू सकारात्मक छन्।
- निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका वाचाहरू:
- ५ वर्षमा औसत ७% आर्थिक वृद्धि गरी मध्यम आय मुलुक बनाउने।
- १० वर्षमा निकासी ३० अर्ब डलर पुर्‍याउने।
- १२ वर्षदेखि अधुरा राष्ट्रिय गौरवका आयोजना २ वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने।

२. वैश्विक प्रभाव र बाह्य चुनौतीहरू
- इरान–अमेरिका तनाव तथा खाडी क्षेत्रको युद्ध/अशान्ति:
- नेपाली कामदारहरू असुरक्षित, बेरोजगार भएर फर्कने सम्भावना।
- रेमिट्यान्समा कमी (नेपालको मुख्य आय स्रोत)।
- पेट्रोलियम पदार्थ अभाव, मूल्यवृद्धि, ढुवानी भाडा बढ्ने।
- महँगी बढ्ने, ऊर्जा आपूर्तिमा समस्या, पर्यटन क्षेत्रमा असर।
- अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा नेपालको छवि धमिलिने जोखिम।

३. आन्तरिक संरचनात्मक चुनौतीहरू
- सम्पत्ति शुद्धीकरण (FATF Grey List):
- ग्रे लिस्टबाट बाहिर निस्कन नसके कालो सूचीमा पर्ने।
- अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार महँगो तथा जटिल हुने।
- भ्रष्टाचार र सुशासनको अभाव:
- वर्षौंदेखिको जरा गाडेको भ्रष्टाचार, छाया अर्थतन्त्र।
- कर्मचारीतन्त्रमा कुशासन, नातावाद, राजनीतिक हस्तक्षेप।
- समाजमा उत्पादनभन्दा उपभोग र दलाली संस्कृति बढ्दो।
- राजस्व परिचालन र चुहावट:
- आन्तरिक राजस्व अपेक्षितभन्दा कम।
- खुला सीमाबाट चोरी-पैठारी, तस्करी, राजस्व छल्ने संगठित प्रवृत्ति।
- भारतसँगको खुला सीमाले उद्योग/व्यापार धराशायी।

४. विकास खर्च र आयोजना कार्यान्वयन
- विकास खर्च समयमा नहुने (झन्झटिलो ठेक्का प्रक्रिया, कर्मचारी डर)।
- राजनीतिक अस्थिरता र हस्तक्षेपले अन्तर्राष्ट्रिय लगानी आकर्षित गर्न कठिन।
- अधुरा आयोजनाहरू सम्पन्न गर्न क्षमता अभाव।

५. रोजगारी, उत्पादन र आयात निर्भरता
- उत्पादनशील युवा जनशक्ति वैदेशिक रोजगारीमा (ग्रामीण क्षेत्र खाली)।
- आन्तरिक उत्पादन घट्दै, आयात बढ्दै।
- कृषि जमिन मासिँदै, सहरीकरण र तस्करीले उत्पादन प्रभावित।
- शिक्षा र स्वास्थ्य सुविधा केन्द्रित भएकाले असमान विकास।

६. अन्य सामाजिक–आर्थिक समस्या
- सरकारप्रति बढ्दो नकारात्मक भावना र अनुशासनहीनता।
- वैदेशिक लगानी आकर्षित गर्न नीतिगत अस्पष्टता र भ्रष्टाचारको आरोप।
- प्रशासनिक खर्च धान्न कठिन अवस्था।

७. सम्भावित समाधानका संकेतहरू
- भ्रष्टाचार नियन्त्रण गरी सुशासन कायम गर्ने (राम्रा मान्छे छनोट, पुरस्कार–दण्ड व्यवस्था)।
- ग्रे लिस्टबाट बाहिर निस्कन कानुन कडाइका साथ कार्यान्वयन।
- राजस्व चुहावट रोक्न संस्थागत सुधार।
- फर्केका युवालाई आन्तरिक रोजगारी सिर्जना (कृषि व्यावसायिक, औद्योगिकीकरण, सूचना प्रविधि उपयोग)।
- विकास खर्च क्षमता बढाउने, स्थिर नीति बनाई लगानीकर्ताको विश्वास जित्ने।
- संकटलाई अवसर बनाई दीर्घकालीन आर्थिक सुधार

21/03/2026

नेपालमै सम्भावना: जुम्लामा भारतीय विद्यार्थीहरू डाक्टर बन्दै!🙂🙏🇳🇵✌️❤️

जुम्ला । जहाँ एकातर्फ उच्च शिक्षाको खोजीमा हजारौँ नेपाली विद्यार्थीहरू विदेशिने क्रम बढ्दो छ, त्यहीँ कर्णालीको विकट मानिने जुम्लाले भने विदेशी विद्यार्थीहरूलाई आकर्षण गरिरहेको छ। जुम्लास्थित कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान (KAHS) यतिबेला भारतीय विद्यार्थीहरूको लागि मेडिकल शिक्षाको प्रमुख गन्तव्य बन्न थालेको छ।

कर्णालीमा भारतीय विद्यार्थीको लर्को

हाल यस प्रतिष्ठानमा भारतका विभिन्न राज्यबाट आएका ८ जना विद्यार्थीहरू एमबीबीएस (MBBS) अध्ययन गरिरहेका छन्। पछिल्लो शैक्षिक सत्रमा मात्र दिल्ली, उत्तराखण्ड र उत्तर प्रदेशबाट थप ५ जना विद्यार्थीहरू भर्ना भएका छन्।

प्रतिष्ठानमा तेस्रो वर्षमा अध्ययनरत

जम्मु–काश्मिरकी साक्षी गुप्ता भन्छिन्— “यहाँको दुर्गम क्षेत्रमा पाइने स्वास्थ्य सेवा र शिक्षाको अनुभव निकै महत्वपूर्ण र फरक छ।” उनी जस्तै मध्य प्रदेशकी कस्तुरी सिंह र उत्तर प्रदेशका कार्तिकेय मिश्र पनि जुम्लाको शान्त वातावरण, गुणस्तरीय शिक्षा र स्थानीय बासिन्दाको सहयोगी व्यवहारबाट निकै प्रभावित छन्।

गरिबीको प्रतीकबाट शिक्षाको केन्द्रसम्म

केही वर्ष अघिसम्म जुम्ला र समग्र कर्णालीलाई अभाव, गरिबी र पछौटेपनको प्रतीक मानिन्थ्यो। तर, कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको स्थापनासँगै यो क्षेत्र अहिले 'शिक्षा र स्वास्थ्यको हब' का रूपमा विकसित हुँदैछ। आधुनिक भवन, अत्याधुनिक प्रयोगशाला र विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको उपस्थितिले गर्दा यहाँको साख अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बढ्दै गएको छ।

एउटा गम्भीर प्रश्न: हामी किन बाहिरिँदै छौँ?

जब विदेशी विद्यार्थीहरूले नेपालको दुर्गम भेगमा गुणस्तरीय शिक्षा र भविष्य देखिरहेका छन्, तब "नेपाली विद्यार्थीहरू चाहिँ किन स्वदेशमा सम्भावना नदेखेर बाहिर मात्र भविष्य खोज्दैछन्?" भन्ने गम्भीर प्रश्न उब्जिएको छ।

कर्णालीको यो सफलताले के पुष्टि गर्छ भने— सम्भावना नेपालमै छ, मात्र आवश्यकता छ त आत्मविश्वास, लगनशीलता र राज्यको सही दिशा निर्देशको। हिजो उपचार नपाएर अकालमा ज्यान गुमाउनुपर्ने कर्णाली आज आफैँले विदेशी डाक्टरहरू उत्पादन गरेर विश्वलाई नयाँ सन्देश दिइरहेको छ।

21/03/2026

विश्व खुशी प्रतिवेदन २०२६: दक्षिण एसियामा नेपाल सबैभन्दा खुशी देश 🙂🇳🇵

सन् २०२६ को विश्व खुशी प्रतिवेदन (World Happiness Report) अनुसार नेपाल दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूमध्ये पहिलो स्थानमा रहन सफल भएको छ। विश्वभरका १४७ देशहरू समावेश गरिएको यस सूचीमा नेपाल ९९औँ स्थानमा रहेको छ।

अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयको वेलबिइङ रिसर्च सेन्टर, ग्यालप (Gallup) र संयुक्त राष्ट्र संघको दिगो विकास समाधान नेटवर्क (UN SDSN) को सहकार्यमा यो प्रतिवेदन तयार पारिएको हो।
प्रतिवेदनका मुख्य बुँदाहरू:

नेपालको खुशीको अंक (Score): नेपालले १० मा ५.१४७ अंक प्राप्त गर्दै ९९औँ स्थान हासिल गरेको छ। यो सफलतासँगै नेपाल दक्षिण एसियाकै सबैभन्दा खुशी राष्ट्र बनेको छ।

खुशी र सामाजिक सञ्जाल: सन् २०२६ को प्रतिवेदनको मुख्य विषयवस्तु (Theme) 'खुशी र सामाजिक सञ्जाल' (Happiness and Social Media) रहेको छ। अध्ययनले विशेष गरी डिजिटल प्लेटफर्महरू, यसको प्रयोगको तरिका र एल्गोरिदमले युवा पुस्ताको मानसिक स्वास्थ्य एवं जीवन सन्तुष्टिमा पारिरहेको गम्भीर प्रभावलाई केन्द्रमा राखेको छ।

अध्ययनको निष्कर्ष: प्रतिवेदन अनुसार सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोग (विशेष गरी दिनको ५ घण्टाभन्दा बढी) ले अङ्ग्रेजी भाषी देशहरू र पश्चिमी युरोपमा युवाहरूको खुशी घटाएको पाइएको छ।

यद्यपि, ल्याटिन अमेरिका जस्ता क्षेत्रहरूमा सामाजिक सञ्जालको उच्च प्रयोग भए पनि युवाहरूको खुशीको स्तर तुलनात्मक रूपमा राम्रो देखिएको छ। अध्ययनले सामाजिक सञ्जाल आफैँमा खराब नभई यसको प्रयोग गर्ने तरिका र प्लेटफर्मको डिजाइन महत्त्वपूर्ण रहेको निष्कर्ष निकालेको छ।

तथ्याङ्कको आधार: यो र्याङ्किङ सन् २०२३ देखि २०२५ सम्मको ग्यालप वर्ल्ड पोल (Gallup World Poll) को तीन वर्षको औसत तथ्याङ्कमा आधारित छ।

विश्वव्यापी स्थिति:

शीर्ष १० खुशी देशहरू: फिनल्याण्ड लगातार नौ वर्षदेखि विश्वको सबैभन्दा खुशी देशको रूपमा रहन सफल भएको छ। त्यसैगरी डेनमार्क दोस्रो र आइसल्याण्ड तेस्रो स्थानमा रहेका छन्। अन्य शीर्ष १० देशहरूमा स्वीडेन, इजरायल, नेदरल्याण्ड्स, नर्वे, लक्जमबर्ग, स्विट्जरल्याण्ड र अष्ट्रेलिया रहेका छन्।

कम खुशी देशहरू: अफगानिस्तान १४७औँ स्थानमा रहँदै विश्वकै सबैभन्दा कम खुशी देशको रूपमा सूचीकृत भएको छ। दक्षिण एसियाली छिमेकीहरूमध्ये पाकिस्तान १०४ौँ, भारत ११६ौँ, बंगलादेश १२७ौँ र श्रीलंका १३४ौँ स्थानमा रहेका छन्।

नेपालले प्राप्त गरेको यो सफलताले दक्षिण एसियामा नै एउटा सकारात्मक सन्देश दिएको छ। यद्यपि, विश्वव्यापी रूपमा ९९औँ स्थानमा रहनुले अझै पनि नेपालीहरूको खुशीको स्तरमा सुधारको आवश्यकता औँल्याएको छ। खासगरी युवा पुस्तामा सामाजिक सञ्जालको सन्तुलित प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्नु आवश्यक देखिएको छ।

21/03/2026

#लालू_प्रसाद_यादव🙂✌️🤔🙏

लालू प्रसाद यादव (जन्म: ११ जुन १९४८) भारतका एक प्रमुख राजनीतिज्ञ, पूर्व बिहारका मुख्यमन्त्री, पूर्व रेलमन्त्री र राष्ट्रिय जनता दल (आरजेडी) का संस्थापक तथा राष्ट्रिय अध्यक्ष हुन्। उनी बिहारको सामाजिक न्याय, पिछडा वर्ग र मुस्लिम-यादव (MY) समीकरणको प्रतीक मानिन्छन्।

#जन्म र प्रारम्भिक जीवन
लालू प्रसाद यादवको जन्म ११ जुन १९४८ मा बिहारको गोपालगञ्ज जिल्लाको फुलवारिया गाउँ (एनएच-२७ नजिक) मा गरिब किसान परिवारमा भएको थियो। उनी कुदान राय र मरछिया देवीका छैटौं सन्तान (पाँच भाइ र एक बहिनीका बीचमा) थिए। बुबा किसान थिए, आमाले घरेलु काम गर्थिन्। उनी यादव (OBC) जातिका हुन् (केही स्रोतले गधेरिया जातिको दाबी पनि गर्छन्)। बाल्यकालमा स्थानीय स्कुल पढे, १९६५ मा पाटनाको मिलर हाईस्कुलबाट म्याट्रिक पास गरे। बुबाको मृत्युपछि ठूलो दाजुको सहयोगमा पाटना गए। उनी फुटबल खेलाडी र एनसीसी क्याडेट थिए। स्कुललाई स्वतन्त्रता सेनानीको सम्मानमा नामकरण पनि गरेका छन्।

#शिक्षा
पाटना विश्वविद्यालयको बीएन कलेजबाट १९६६ मा आईए (आर्ट्स), १९६९ मा बीए, र १९७६ मा पाटना ल क्यालेजबाट एलएलबी गरे। पाटना भेटेरिनरी कलेजमा क्लर्कको जागिर पनि गरे (दाजु पिओन थिए)। २००४ मा पाटना विश्वविद्यालयको मानार्थ डाक्टरेट अस्वीकार गरे। लोकसभा हलफियामा शिक्षा उल्लेख छ।

#परिवार
१९७३ जुन १ मा राबडी देवी (पूर्व मुख्यमन्त्री) सँग व्यवस्थित विवाह। नौ सन्तान: सात छोरी (मीसा भारती—राज्यसभा सांसद, रोहिणी आचार्य, चन्दा सिंह, रागिनी यादव, हेमा यादव, अनुष्का राव/धन्नु, राजलक्ष्मी सिंह) र दुई छोरा (तेजप्रताप यादव—पूर्व मन्त्री, तेजस्वी यादव—पूर्व उपमुख्यमन्त्री)। ज्वाइँहरू र भाइ-बहिनीका सम्बन्धीहरू पनि राजनीतिमा सक्रिय। परिवारलाई वंशवाद र भ्रष्टाचारको आरोप लाग्छ।

#राजनीतिक_करियर
- छात्र राजनीति र शुरुआत: १९७०-७१ मा पाटना विश्वविद्यालय छात्र संघ महासचिव, १९७३-७४ मा अध्यक्ष। जयप्रकाश नारायणको बिहार आन्दोलन (१९७४) मा सक्रिय, आपतकालमा १९७५ मा जेल। १९७७ मा जनता पार्टीबाट छपरा (सारण) बाट लोकसभा सांसद (२९ वर्षको उमेरमा सबैभन्दा कान्छा)।
- विधानसभा र विपक्षी नेता: १९८० र १९८५ मा सोनपुरबाट विधायक, १९८९ मा विपक्षी नेता। १९८९ मा फेरि लोकसभा।
- मुख्यमन्त्री: १९९० मा जनता दलबाट बिहार मुख्यमन्त्री (१० मार्च १९९०–३ अप्रिल १९९५), १९९५ मा पुनः (४ अप्रिल १९९५–२५ जुलाई १९९७)। राम रथ यात्राका क्रममा १९९० मा समस्तीपुरमा एलके आडवाणीलाई पक्राउ। १९९७ मा चारा घोटाला आरोपपछि राजीनामा, श्रीमती राबडी देवीलाई मुख्यमन्त्री बनाए (१५ वर्षसम्म प्रभाव)।
- आरजेडी स्थापना: १९९७ जुलाई ५ मा जनता दल छाडेर आरजेडी गठन, अध्यक्ष (अझै)।
- सांसद पद: लोकसभा (१९७७, १९८९, १९९८, २००४, २००९–२०१३), राज्यसभा (२००२–२००४), विधानसभा/परिषद्—भारतमा सबै चार सदनको सदस्य बन्ने पहिलो व्यक्ति।
- रेलमन्त्री: २००४–२००९ (मनमोहन सिंह सरकार)। रेलवे घाटाबाट लाभमा (आरजेडी अनुसार ९०,००० करोड बचत; सीएजीले आलोचना)। कुल्हड कप, कुशन सिट, हार्वर्ड/व्हार्टन लेक्चर।
- पछिल्लो: २०१० मा २२ सिट, २०१५ मा ८१ सिट (सबैभन्दा ठूलो), २०२० मा ७५ सिट (सबैभन्दा ठूलो तर सरकार नबनेको), २०२२ मा तेजस्वी उपमुख्यमन्त्री, २०२५ बिहार चुनावमा आरजेडी कमजोर (२४-२५ सिट जस्तो)। महागठबन्धन (नितीशसँग) बारम्बार टुट्यो-जोडियो। लालूले सबै सदनको सदस्यता र १५ वर्ष बिहार सरकारको श्रेय पाएका छन्।

#उपलब्धि_र_नीति
- पिछडा/दलित/मुस्लिम सशक्तीकरण: OBC आरक्षण कडा, भुराबल (भूमिहार-राजपूत-ब्राह्मण-कायस्थ) विरुद्ध नारा, चारवाहा विद्यालय (गाई चराउने बालकका लागि), अंग्रेजी नीति (१९९३), टोडी कर हटाए। विश्व बैंकले १९९० को दशकमा प्रशंसा।
- रेलवे टर्नअराउन्ड: म्यानेजमेन्ट गुरुको उपाधि, विदेशी लेक्चर।
- सामाजिक न्याय: MY समीकरण, मुस्लिमलाई विश्वास (भगलपुर दङ्गापछि), नक्सल-बहुबली संरक्षण आरोप पनि। आरजेडी दलित/पिछडाको छाता बन्यो।

#विवाद_र_कानुनी_मुद्दा
- चारा घोटाला (१९९६): पशुपालन विभागबाट ९५० करोड ठगी (काल्पनिक कम्पनीबाट)। ५३ मुद्दा, ५ वटा दोषी ठहर: २०१३ मा ५ वर्ष (चाईबासा ३७ करोड), २०१७ मा ३.५ वर्ष (देवघर), २०१८ मा ५+७/१४ वर्ष (अन्य), २०२२ मा ५ वर्ष (दोरन्डा १३९ करोड)। जेल (राँची, पटना), २.५ महिना कस्टडी, बेल (२०२१), लोकसभा अयोग्य (२०१३)। कुल साढे १३ वर्ष सजाय। सीबीआईले ७५ दोषी ठहर्याएको।
- अन्य: जग्गा-रेल टेन्डर घोटाला (२००५, ४५+४० करोड बेनामी सम्पत्ति परिवारलाई), डिसप्रोपोर्सनेट एसेट (२००६ मा सफाई), पाटना चिडियाघर माटो घोटाला, आईटी छानबिन। परिवारका सदस्यहरू (तेजस्वी, मीसा आदि) माथि पनि मुद्दा। लालूले षड्यन्त्र दाबी गर्छन्।
- प्रभाव: २००५/२०१० मा सत्ताच्युत, सांसद अयोग्यता।

#आलोचना_र_अन्य_पक्ष
“जंगल राज” (कानून-व्यवस्था विफल, अपहरण, बहुबली संरक्षण) को आरोप। भ्रष्टाचार, वंशवाद, नक्सल समर्थन। तर समर्थकहरूले सामाजिक न्याय र गरीबको आवाज भनेका छन्। शौक: खाना पकाउने, लोकगीत, ग्रामीण नाच, कुस्ती/फुटबल/क्रिकेट, प्रसिद्ध पुस्तक पढ्ने। स्थायी ठेगाना: पाटना भेटेरिनरी कलेज।

#हालको_स्थिति (२०२५-२०२६)
स्वास्थ्य समस्या (मिर्गौला, उमेरजन्य रोग) ले सक्रिय राजनीतिबाट टाढा। २०२५ बिहार चुनावमा अनुपस्थित, आरजेडी कमजोर (नितीश/मोदीविरुद्ध “जंगल राज” ले प्रभाव), तर विरासतले अभियान निर्धारण गर्‍यो। तेजस्वीले नेतृत्व गरिरहेका छन्, लालू मार्गदर्शक। उनी अझै आरजेडी अध्यक्ष र जनताको “मासको दार्लिङ” मानिन्छन्।

यो जीवनी विभिन्न आधिकारिक स्रोत (आरजेडी, विकिपिडिया सन्दर्भ, न्यायालय, चुनाव आयोग) बाट पूर्ण रूपमा संकलित छ। लालू बिहार राजनीतिको अटुट अक्ष बनेका छन्।

21/03/2026

"थाईलैंड, पट्टायाको यो शान्त रात, समुद्री लहरहरूको स्पर्श अनि मनभित्र उर्लिरहेका अनगिन्ती भावनाहरू। समुद्रको पानीसँग खेल्दै गर्दा महसुस भयो—जिन्दगी पनि यी लहरहरू जस्तै त रहेछ, कहिले टाढा पुग्ने त कहिले फेरि किनारमै ठोक्किन आउने। विदेशी भूमिमा भए पनि मनभने सधैं आफ्नो देश र माटोको न्यानोपन खोजिरहँदो रहेछ।"

21/03/2026

इरानी सेनाको नियन्त्रणमा नेपाली नाविक अमृत झा; सरकारसँग रिहाइको माग 🤔🇳🇵

वैदेशिक रोजगारीका सिलसिलामा समुद्री जहाजमा कार्यरत एक नेपाली युवक इरानी सेनाको नियन्त्रणमा परेका छन् । उदयपुरको गाईघाट निवासी ३० वर्षीय नाविक अमृत झालाई इरानी सुरक्षा फौजले हर्मुजको जलघाटी क्षेत्रबाट नियन्त्रणमा लिएको हो ।

कसरी भयो घटना?

अमृत विगत दुई वर्षदेखि दुबईस्थित 'ब्ल्याक सी मरिन एलएलसी' कम्पनीको जहाजमा कार्यरत थिए । गत जनवरी १२ मा परिवारसँग अन्तिम पटक कुरा हुँदा उनले आफू इरानमा रहेको र काम सकिन लागेकाले सिधै नेपाल फर्कने बताएका थिए । तर, इरानमा तेल लिन जाने क्रममा हर्मुज क्षेत्रको बन्दर अब्बास बन्दरगाह नजिकै उनलाई इरानी सेनाले नियन्त्रणमा लिएको हो ।

ह्वाट्सएपमा 'भ्वाइस मेसेज' मार्फत जानकारी

अमृतकी दिदी पूजा झाका अनुसार, आठ दिनअघि एउटा अपरिचित नम्बरबाट ह्वाट्सएपमा भ्वाइस मेसेज आएको थियो । उक्त मेसेजमा अमृतले आफूलाई इरानी सेनाले 'कस्टडी' मा लिएको र आफूसँगै अन्य भारतीय नाविकहरू पनि पक्राउ परेको जानकारी दिएका थिए । पूजा भन्छिन्, "भाइले पक्राउ परेको मेसेज पठाएपछि हामीले त्यही नम्बरमा सम्पर्क गर्न खोज्यौँ, तर हुन सकेन ।"

सरकारी पहल र अन्य नेपालीको अवस्था

परराष्ट्र मन्त्रालयको पश्चिम एसिया महाशाखाका प्रमुख रामकाजी खड्काले एक नेपाली इरानी सेनाको नियन्त्रणमा रहेको जानकारी प्राप्त भएको पुष्टि गरेका छन् । यद्यपि, इरानले औपचारिक रूपमा यसबारे कुनै जानकारी दिएको छैन । कतारस्थित नेपाली दूतावासमार्फत थप विवरण बुझ्ने प्रयास भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।

मन्त्रालयका अनुसार इरानमा ११ जना नेपाली कार्यरत छन् । यसअघि इरानकै युएई दूतावासमा कार्यरत दुई नेपालीलाई भने उद्धार गरी टर्किए र दुबई हुँदै सुरक्षित रूपमा नेपाल फर्काइसकिएको छ ।
परिवारको अनुनय

अमृतको परिवार अहिले निकै चिन्तित र त्रसित छ । "हामीले कन्सुलर विभागमा भाइको खोजि गरिदिन निवेदन दिएका छौँ," पूजा झाले भावुक हुँदै भनिन्, "मेरो भाइको यथाशीघ्र रिहाइका लागि पहल गरिदिन म नेपाल सरकारसँग विनम्र अनुरोध गर्दछु ।"

21/03/2026

तेल पछि अब इन्टरनेट? इरान र हुथीको खतरा: कसरी विश्वव्यापी सञ्जाल जोखिममा छ?

विश्वव्यापी सञ्चारको मेरुदण्ड मानिने समुद्री मुनिका फाइबर-अप्टिक केबल्समाथि नयाँ भू-राजनीतिक खतरा मडारिएको छ। मध्य पूर्वमा जारी द्वन्द्वका कारण तेल आपूर्ति मात्र होइन, अब विश्वव्यापी इन्टरनेट र डेटा प्रवाह पनि जोखिममा परेको छ।

तथ्यांक अनुसार, विश्वभरको करिब ९५ प्रतिशत इन्टरनेट डेटा सेटलाइटबाट होइन, बरु समुद्रको पिँधमा बिछ्याइएको फाइबर-अप्टिक केबल्स (Subsea Cables) मार्फत प्रवाह हुन्छ। हजारौँ किलोमिटर लामा यी केबल्सले महाद्वीपहरूलाई जोड्छन्। हाम्रो भिडियो कल, इमेल, बैंकिङ्ग कारोबार, सेयर बजार र नयाँ एआई सेवाहरू पूर्ण रूपमा यिनैमा निर्भर छन्। तर, हाल पश्चिम एसियामा जारी युद्ध र तनावले यी महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्गहरूलाई अत्यधिक असुरक्षित बनाएका छन्।

विशेष गरी, लाल सागर (Red Sea) र होर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) को भौगोलिक स्थिति चिन्ताको विषय बनेको छ। लाल सागर, जसले युरोप, एसिया र अफ्रिकालाई जोड्छ, त्यहाँबाट कम्तीमा १७ वटा महत्त्वपूर्ण सबसी केबल्स गुजरिन्छन्। तर, यहाँ हुथी विद्रोहीहरूले जहाजहरूमा लगातार आक्रमण गरिरहेका छन्। सन् २०२४ को आक्रमणका कारण लाल सागरका धेरै केबल्स क्षतिग्रस्त भए, जसले गर्दा इन्टरनेटको गति सुस्त भयो र मर्मतमा महिनौँ लाग्यो।

अर्कोतर्फ, फारसको खाडी र ओमानको खाडीलाई जोड्ने होर्मुज जलडमरूमध्य मुख्य रूपमा तेल आपूर्तिको लागि चिनिए पनि यो डिजिटल दुनियाँको लागि पनि एक जीवनरेखा हो। यहाँबाट एएई-१ (AAE-1), फ्याल्कन (FALCON), र टाटा-टीजीएन गल्फ (Tata-TGN Gulf) जस्ता महत्त्वपूर्ण केबल सिस्टमहरू गुजरिन्छन्, जुन नेपाल लगायत धेरै देशको डेटा जडानका लागि महत्त्वपूर्ण छन्। तर, यहाँ इरानले समुद्री माइनहरू (Mines) बिछ्याउन सक्ने आशंकाहरू छन्, जसले यी केबल्सहरूलाई सीधा खतरा पुर्‍याउँछ।

कुनै पनि सबसी केबल अनजानेमा वा जान्बुझकर क्षतिग्रस्त भएमा त्यसलाई मर्मत गर्न अत्यन्तै कठिन हुन्छ। यस्ता खतरापूर्ण क्षेत्रहरूमा मर्मत गर्ने जहाजहरू जान हिचकिचाउँछन्।

यसको आर्थिक र प्राविधिक प्रभाव पनि भयावह हुने देखिन्छ। अमेजन, माइक्रोसफ्ट र गुगल जस्ता दिग्गज कम्पनीहरूले युएई र साउदी अरब जस्ता देशहरूमा विशाल डेटा सेन्टरहरू बनाएका छन्। यदि यी केबल्सहरू क्षतिग्रस्त भए, यसको सीधा असर यी सेवाहरूमा पर्नेछ। साथै, डेटा प्रवाहका लागि लामो मार्ग लिनुपर्दा विश्वव्यापी रूपमा डेटा ढिलाइ (Latency) बढ्ने र इन्टरनेट सुस्त हुनेछ।

विज्ञहरूका अनुसार, यदि होर्मुज र लाल सागर दुवै मार्गहरू एकसाथ प्रभावित भए, यसले विश्वव्यापी स्तरमा एक ठूलो डिजिटल तबाही (Digital Chaos) मच्चाउन सक्छ। यो केवल एक प्राविधिक मुद्दा मात्र नभई एक गहिरो भू-राजनीतिक खतरा हो। नेपालजस्तो देश पनि यसको असरबाट अछुतो रहने छैन, किनभने नेपालको डेटा जडानका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने केबलहरू पनि यिनै क्षेत्रबाट गुज्रिन्छन्।

अन्तमा, तस्विरमा एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न सोधिएको छ: के इन्टरनेटलाई यस्ता खतराहरूबाट जोगाउन विश्वलाई एक नयाँ र अझ बढी सुरक्षित तरिकाको आवश्यकता छ? यो प्रश्नको उत्तर खोज्नु आजको डिजिटल युगमा अत्यावश्यक भइसकेको छ।

BY News & Views

05/04/2026

23/03/2026

23/03/2026

21/03/2026

21/03/2026

21/03/2026

21/03/2026

21/03/2026

21/03/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request