Alamat at Hiwaga

Alamat at Hiwaga Payak na buhay, masayang puso. Samahan niyo ako sa aking mga simpleng kwento

NILAGYAN NG BIYENAN KO NG MANI ANG HAPUNAN KO, AT ITINAGO NG ASAWA KO ANG TANGING PANUROK NA MAKAPAGLILIGTAS SA AKIN—PER...
12/08/2026

NILAGYAN NG BIYENAN KO NG MANI ANG HAPUNAN KO, AT ITINAGO NG ASAWA KO ANG TANGING PANUROK NA MAKAPAGLILIGTAS SA AKIN—PERO MAY NAKAKITA SA LAHAT

PART 1

Nang maramdaman kong sumisikip ang lalamunan ko habang inilalagay ng asawa ko sa ibabaw ng mataas na kabinet ang bag na may panurok na kailangan ko, doon ko naintindihan na hindi aksidente ang nangyayari sa hapunang iyon.

Nasa bahay kami ng biyenan kong si Aling Teresa sa Quezon City.

Karaniwang hapunan lang sana.

May inihaw na manok, kanin, gulay, pansit at ensalada.

Si Joel, asawa ko, ay tahimik na nanonood ng balita sa telebisyon habang naghahain ang nanay niya.

Pitong taon na kaming kasal.

At sa loob ng pitong taon, alam nilang dalawa na malubha ang reaksiyon ng katawan ko sa mani.

Hindi iyon bagay na nakalilimutan.

Lagi akong may dalang panurok para sa biglaang reaksiyon.

Nasa asul kong bag iyon kasama ng mga gamot at tala mula sa doktor.

Paglapit ko pa lang ng kutsara sa bibig ko, may naamoy na akong kakaiba.

Huminto ako.

Tinignan ko ang sarsa ng manok.

—Ma, may mani po ba rito?

Hindi sumagot agad si Aling Teresa.

Nagpatuloy lang siya sa pagkain.

—Kaunti lang siguro. Ano naman?

Nanlamig ang mga k**ay ko.

—Hindi ako puwedeng kumain ng mani.

Napatingin ako kay Joel.

—Alam mo iyon.

Hindi siya sumagot.

Pagkaraan ng ilang segundo, nagsimulang mangati ang dila ko.

Sumunod ang labi ko.

Parang may humihigpit sa dibdib ko.

Tumayo ako agad.

—Joel, kunin mo ang bag ko.

Hindi siya gumalaw.

—Joel!

Bumilis ang paghinga ko.

Nakita kong tumingin siya sa nanay niya.

Isang mabilis na tingin lang.

Pero sapat iyon.

Hinawakan ko ang gilid ng mesa.

—Ang bag ko.

Sa halip na ibigay sa akin, mabilis na tumayo si Joel.

Nauna siyang makarating sa pintuan.

Kinuha niya ang asul kong bag.

Akala ko tutulungan niya ako.

Pero itinaas niya iyon at ipinatong sa ibabaw ng kabinet sa tabi ng sala.

Hindi ko maabot.

Napatitig ako sa kanya.

Hindi agad pumasok sa isip ko ang ibig sabihin ng ginawa niya.

Ayaw kong maniwala.

Pitong taon kong katabi sa k**a ang lalaking iyon.

Siya ang kasama ko sa ospital noong unang beses akong nagkaroon ng matinding reaksiyon.

Siya rin ang nagpapaalala noon na huwag kong kalimutan ang gamot ko.

—Ano'ng ginagawa mo?

Mahina na ang boses ko.

Hindi siya makatingin sa akin.

Si Aling Teresa ang sumagot.

—Tama na ang arte mo, Mara.

Napalingon ako sa kanya.

—Alam n'yo kung ano'ng nangyayari sa akin.

—Alam ko.

Diretso ang sagot niya.

Walang gulat.

Walang takot.

Doon ako mas kinabahan.

Sinubukan kong lumapit sa kabinet pero nanghina ang mga tuhod ko.

Napaupo ako sa sahig.

Si Joel ay ilang hakbang lang ang layo.

—Tulungan mo ako.

Tumayo lang siya.

—Joel…

Nanginginig na ang k**ay niya.

Pero hindi pa rin niya ibinaba ang bag.

Lumapit ang nanay niya sa akin.

—Pitong taon na kayong kasal.

Hindi ako sumagot.

Nahihirapan na akong huminga.

—Pitong taon. Wala kayong anak. Puro doktor. Puro gamot. Puro gastos.

—Ma, tama na —sabi ni Joel.

—Bakit? Hindi ba totoo?

Tumingin siya sa anak niya.

—May utang ka. Hindi mo mabayaran. Gusto mong umalis sa trabahong iyon. Gusto mong matapos na ang lahat ng problema mo.

Nanigas ako.

Utang?

Anong utang?

Tumingin ako kay Joel.

—Ano'ng sinasabi niya?

Umiling siya.

—Mara, huwag ka munang magsalita.

—Seguro —sabi ni Aling Teresa.

Parang may biglang humampas sa isip ko.

Dalawang buwan bago iyon, pinipilit ako ni Joel na dagdagan ang halaga ng seguro ko.

Sabi niya, para raw mas maayos ang paghahanda namin sa kinabukasan.

Siya rin ang nag-ayos ng mga papeles.

Maraming beses akong tinanong tungkol sa halaga ng condominium na iniwan sa akin ng tatay ko.

Akala ko nagpaplano lang siya.

Hindi ko naisip na may ibang dahilan.

Pinilit kong tumayo.

Hindi ko kaya.

Hinila ko ang mababang upuan para maabot ang kabinet.

Sinipa iyon ni Joel palayo.

Napatingin ako sa kanya.

Hindi ko na kailangang magtanong.

Alam ko na.

Biglang kinuha ni Aling Teresa ang tasa niya.

—Mula nang dumating ka sa buhay ng anak ko, puro problema.

Tumapon ang mainit na kape sa damit ko at sa hita ko.

Napaatras ako.

Hindi iyon ang pinak**asakit.

Mas masakit na nakatingin lang si Joel.

—Ma, sapat na.

—Ngayon ka pa matatakot?

Sumikip lalo ang dibdib ko.

Piliting-pilit kong kumuha ng hangin.

Doon ko napansin ang maliit na asul na ilaw sa digital na kuwadro sa ibabaw ng mesa.

Isang kisap.

Pagkatapos ay isa pa.

Napatingin din si Joel.

Biglang nawala ang kulay ng mukha niya.

Alam niya kung ano iyon.

Tatlong linggo bago ang hapunang iyon, tinulungan ako ng matalik kong kaibigang si Liza na maglagay ng maliit na kamera sa sala.

Hindi dahil pinaghihinalaan kong may gagawin silang ganito.

May nawawala lang kasing mga dokumento sa bag ko tuwing nagpupunta roon si Aling Teresa.

Minsan ay nawala rin ang ekstrang susi ng condominium.

Sabi ni Joel, makakalimutin lang daw ako.

Pero hindi ako mapakali.

Si Liza lang ang may alam sa kamera.

At nakatakda itong magpadala sa kanya ng babala kapag may kakaibang kilos sa sala.

Biglang naglakad si Joel papunta sa kuwadro.

—Hindi.

Iyon ang unang salitang malinaw kong narinig mula sa kanya.

Hinawakan niya ang kuwadro.

Kasabay noon, malakas na tumunog ang kampana sa pinto.

Minsan.

Dalawang beses.

Tatlong beses.

Pagkatapos ay may kumatok nang sunod-sunod.

—Mara! —sigaw ng babae sa labas.

Nakilala ko agad ang boses.

Si Liza.

—Mara, buksan ninyo ang pinto!

Tumakbo si Joel papunta sa pinto pero nauna ang nanay niya.

—Huwag mong bubuksan!

Sumandal ako sa dingding.

Halos wala na akong mailabas na boses.

Narinig kong may ibang tao sa labas.

May humihingi ng ambulansiya.

May kapitbahay na sumisigaw.

At si Liza ay patuloy na kumakatok.

—Joel! Nakita ko ang ginawa ninyo! Naitala ang lahat!

Napatigil ang asawa ko.

Nabitawan niya ang digital na kuwadro.

Bumagsak iyon sa sopa.

Tumingin siya sa akin.

Sa unang pagkakataon nang gabing iyon, nakita ko ang tunay na takot sa mukha niya.

Hindi takot para sa akin.

Takot para sa sarili niya.

At bago tuluyang lumabo ang paningin ko, narinig kong sinabi ni Liza mula sa kabilang panig ng pinto:

—Hindi lang ang nangyari ngayong gabi ang nakita ko, Mara. May ginawa rin si Joel sa gamot mo bago ka pa dumating dito.

Ngunit...

PART 2....

SA LOOB NG EROPLANO, NAHULI KO ANG ASAWA KO SA KANYANG SEKRETARYA—BAGO KAMI LUMAPAG, NAKANSELA ANG MGA KARD NIYA AT NABU...
12/08/2026

SA LOOB NG EROPLANO, NAHULI KO ANG ASAWA KO SA KANYANG SEKRETARYA—BAGO KAMI LUMAPAG, NAKANSELA ANG MGA KARD NIYA AT NABUKSAN ANG LIHIM NA MATAGAL NIYANG ITINATAGO

PART 1

Tatlong hanay lang ang layo ko nang makita kong hinawakan ng asawa ko ang k**ay ng sekretarya niya at hinalikan iyon bago sumandal sa upuan na parang wala siyang asawang nakaupo sa parehong eroplano.

Hindi ako agad tumayo.

Hindi rin ako umiyak.

Tinitigan ko lang sila mula sa upuan ko habang unti-unting nagsara ang pinto ng eroplano.

Bago ako sumakay, nagpadala pa sa akin ng mensahe si Paolo.

“Paalis na ako papuntang Davao. Ingat ka sa Cebu. Tawagan kita mamaya.”

Sinagot ko pa siya.

“Ingat. Mahal kita.”

Ngayon, nasa harap ko siya.

Sa biyaheng Maynila papuntang Cebu.

At katabi niya si Trisha, ang sekretarya niyang matagal ko nang pinaghihinalaan.

Hindi ko sana makikilala agad ang likod ni Paolo kung hindi siya tumawa nang malakas habang isinasalansan ang maliit niyang maleta sa lagayan sa itaas.

Kabisa ko ang tawang iyon.

Labindalawang taon ko na iyong naririnig.

Pagkaupo niya, lumapit si Trisha at inayos ang kuwelyo ng polo niya.

Hinayaan siya ni Paolo.

Maya-maya, sumandal si Trisha sa balikat niya.

Hindi siya umiwas.

Sa halip, inilagay niya ang k**ay sa hita ng babae.

Nanlamig ang mga daliri ko.

Anim na buwan nang halos linggu-linggo ang biyahe ni Paolo.

Davao.

Iloilo.

Cagayan de Oro.

Bacolod.

Palaging may bagong kliyente. Palaging may pagpupulong. Palaging may problemang kailangang siya mismo ang humarap.

Kapag tinatanong ko kung bakit kailangan niyang umalis nang ganoon kadalas, iisa ang sagot niya.

“Ganito talaga kapag lumalaki ang kompanya.”

May mga gabing umuuwi siyang lampas hatinggabi.

May mga Sabadong bigla siyang nagkakaroon ng pagpupulong.

May mga tawag na lumalabas siya ng silid bago sagutin.

Pero sa bawat pagkakataong nagtatanong ako, nagagalit siya.

“Mara, hindi lahat tungkol sa pagtataksil.”

Minsan sinabi pa niya:

“Baka masyado ka lang walang tiwala sa sarili.”

Matagal kong pinaniwalaan iyon.

Baka nga ako ang problema.

Baka napapagod lang ako.

Baka nagiging mapagduda ako dahil mas kaunti na ang oras namin sa isa’t isa.

Pero wala nang puwang para sa alinlangan habang pinapanood ko siyang inilalapit ang mukha kay Trisha.

Lumapit ang isang tagapaglingkod sa eroplano.

“May kailangan pa po ba ang misis ninyo, sir?”

Napangiti si Paolo.

“Opo. Isa pang unan sana.”

Hindi niya itinama.

Parang may tahimik na pinto sa loob ko na tuluyang nagsara.

Tinanggal ko ang sinturon ko.

Tumayo ako.

Dahan-dahan akong naglakad sa pasilyo.

Una akong nakita ni Trisha.

Biglang nawala ang ngiti niya.

Sumunod si Paolo.

Parang may humigop ng kulay sa mukha niya.

“Mara?”

Tumigil ako sa tabi nila.

“Akala ko nasa Davao ka.”

Hindi siya nakasagot.

Tumingin ako kay Trisha.

“Magandang umaga.”

Tumayo siya nang bahagya.

“Ma’am, hindi po ito—”

“Ano?”

Napalunok siya.

Hindi ko tinaasan ang boses ko.

Mas ayokong gumawa sila ng eksena para magamit iyon laban sa akin.

Bumaling ako kay Paolo.

“Kanina lang sinabi mong papunta kang Davao.”

“Mara, makinig ka muna.”

“Anim na buwan na ba kayong may ganito?”

“Hindi dito ang tamang lugar.”

Tumawa ako nang mahina.

“Pero tamang lugar para tawagin siyang asawa mo?”

“Hindi ko siya tinawag na asawa.”

“Hindi mo rin itinama.”

May mga pasaherong nakatingin na.

Napansin iyon ni Paolo.

Tumigas ang panga niya.

“Umupo ka muna. Pag-usapan natin ito sa Cebu.”

“Hindi na kailangan.”

“Mara.”

Bumalik ako sa upuan ko.

Nang makaupo ako, nanginginig na ang mga k**ay ko.

Doon ko lang naramdaman ang sakit.

Hindi dahil may ibang babae siya.

Mas masakit na ilang buwan niya akong pinagmukhang tanga habang ipinaparamdam niyang kasalanan ko ang pagdududa ko.

Kinuha ko ang telepono ko.

Hindi ko tinawagan ang kapatid ko.

Hindi ko tinawagan ang nanay ko.

Ang una kong tinawagan ay si Atty. Ramon Villareal, ang abogado ng kompanya ng pamilya ko.

Sumagot siya agad.

“Mara?”

“Attorney, nasa eroplano ako. Kailangan kong malaman kung puwede nating ipatigil ngayon ang lahat ng kapangyarihan ni Paolo sa kompanya.”

Tumahimik siya.

“May nangyari ba?”

“Kasama niya si Trisha. Nagsinungaling sila tungkol sa biyahe. Pero hindi lang iyon ang dahilan kung bakit ako tumatawag.”

Matagal ko nang may isang bagay na hindi sinasabi kay Paolo.

Ang kompanyang pinagtatrabahuhan niya ay hindi basta kompanyang pinasukan niya.

Labing-apat na taon na ang nakaraan, itinayo iyon ng tatay ko kasama ang dalawang kasosyo.

Nang pumanaw si Papa, sa akin napunta ang pinak**alaking bahagi ng pagmamay-ari.

Hindi ko kailanman ginamit iyon para kontrolin ang asawa ko.

Sa katunayan, si Paolo mismo ang nagmakaawang huwag ipaalam sa karamihan ng tauhan na asawa niya ang pangunahing may-ari.

Gusto raw niyang umasenso sa sarili niyang kakayahan.

Pinagbigyan ko siya.

Sa loob ng walong taon, umakyat siya mula tagapamahala ng mga kliyente hanggang pinuno ng pagbebenta.

Ipinagmamalaki ko siya.

Binigyan pa siya ng lupon ng kapangyarihang lumagda sa ilang kasunduan at gumamit ng pondo para sa mga opisyal na biyahe.

Narinig ko ang mabilis na paghinga ni Atty. Ramon.

“Mara, may kailangan akong sabihin sa iyo. Kaninang umaga pa sana kita tatawagan.”

Napatigil ako.

“Ano iyon?”

“May nakita ang pagsusuri sa pananalapi kagabi. May sunod-sunod na gastos sa mga biyaheng hindi tugma sa mga tala ng kompanya.”

Napatingin ako kay Paolo sa harap.

“Ano’ng klaseng gastos?”

“Mga silid sa mamahaling otel. Mga pribadong sasakyan. Alahas. Mga hapunan. Mayroon ding dalawang paglilipat ng pera sa isang bagong kompanyang itinatag tatlong buwan na ang nakaraan.”

“Kanino nakapangalan?”

Tumahimik siya sandali.

“Kay Trisha Mendoza.”

Nanikip ang dibdib ko.

“Magkano?”

“Halos apat na milyong piso sa kabuuan.”

Hindi ako nakapagsalita.

Akala ko naghanda lang ako para harapin ang pagtataksil.

Hindi ko inasahang may kasama itong pera ng kompanya.

“Attorney,” sabi ko. “Itigil ang lahat ng kapangyarihan niya.”

“Kailangan ng pahintulot ng dalawang kasapi ng lupon.”

“Tawagan mo sina Tito Manuel at Celia. Sabihin mong ginagamit ko ang karapatan ko bilang pangunahing may-ari.”

“Sigurado ka?”

Tiningnan ko ulit si Paolo.

Nakayuko siya habang mabilis na nagtatype sa telepono.

Malamang sinusubukan na niyang gumawa ng paliwanag.

“Oo.”

“Kasama ba ang kard ng kompanya?”

“Lahat.”

“Pati ang pahintulot niyang pumirma?”

“Lahat.”

“May isa pa.”

“Ano?”

“May dokumentong sinubukang isumite kahapon gamit ang lagda mo.”

Parang nawala ang ingay ng eroplano.

“Anong dokumento?”

“Kasunduan para sa pagbebenta ng bahagi ng kompanya sa isang bagong pribadong grupo.”

“Hindi ako pumirma ng kahit ano.”

“Iyon ang problema.”

Napatingin ako ulit kay Paolo.

Sa pagkakataong iyon, nakatingin na rin siya sa akin.

At sa mukha niya, nakita kong alam niya kung sino ang kausap ko.

Bigla siyang tumayo.

“Mara.”

Itinaas ng tagapaglingkod ng eroplano ang k**ay.

“Sir, manatili muna po tayo sa upuan.”

Hindi siya umupo.

“Mara, ibaba mo ang telepono.”

Doon ako tuluyang nakasiguro.

Hindi lang siya takot na malaman kong may ibang babae siya.

Takot siyang malaman ko ang ibang ginawa niya.

Lumapit si Trisha sa kanya at may ibinulong.

Mabilis siyang napatingin sa sariling telepono.

Pagkatapos ay bumaling sa akin.

“Ano’ng ginawa mo?”

Hindi ako sumagot.

Sa telepono, sinabi ni Atty. Ramon:

“Naprubahan na ng dalawang kasapi ng lupon. Wala na siyang kapangyarihang lumagda. Ipinapatigil na rin ang mga kard at pagpasok niya sa mga sistemang pinansyal.”

Tumingin ako kay Paolo.

Muling tumunog ang telepono niya.

Binasa niya ang mensahe.

Namutla siya.

Pagkaraan ng ilang segundo, tumunog naman ang telepono ni Trisha.

Ang unang sinabi niya ang hindi ko malilimutan.

“Paolo… bakit nakasara na ang kard?”

Bumaling sa kanya si Paolo.

Pagkatapos ay tumingin sa akin.

Hindi na siya galit.

Takot na siya.

Pero hindi pa iyon ang pinak**asama.

Bago namin tuluyang mawalan ng koneksiyon sa himpapawid, may dumating na huling mensahe mula kay Atty. Ramon.

May kalakip itong larawan ng dokumentong may pekeng lagda ko.

Sa ilalim ng kasunduan ay may pangalan ng taong nakatakdang bumili ng malaking bahagi ng kompanya.

Hindi ko kilala ang pangalan.

Pero pamilyar sa akin ang apelyido.

Mendoza.

Kapareho ni Trisha.

At sa tabi ng pangalan nito ay nakasulat ang relasyon niya sa babae.

Ama.

Ngunit...

PART 2.....

NATAGPUAN KO ANG ANAK KO NA YAKAP ANG KANYANG ANIM NA TAONG GULANG NA ANAK SA BANGIN—AKALA NG BIYENAN NIYA, NABIBILI NG ...
11/08/2026

NATAGPUAN KO ANG ANAK KO NA YAKAP ANG KANYANG ANIM NA TAONG GULANG NA ANAK SA BANGIN—AKALA NG BIYENAN NIYA, NABIBILI NG PERA ANG KATAHIMIKAN

PART 1

Nang makita ko ang anak kong si Marco na nakahandusay sa gilid ng isang lumang quarry habang mahigpit na nakayakap sa anim na taong gulang niyang anak, isang bagay lang ang malinaw sa akin: may taong gustong siguraduhing hindi na sila makapagsasalita.

—Papa...

Mahina ang boses ni Marco.

Lumuhod ako sa tabi niya.

Nasa ilalim ng braso niya si Gab, ang apo ko. Nanginginig ang bata at nakapikit, pero sumasagot kapag tinatawag ko ang pangalan niya.

—Gab, apo, naririnig mo si Lolo?

Dahan-dahan siyang tumango.

Hindi ko agad tinanong kung ano ang nangyari. Una kong tiningnan kung kaya nilang huminga nang maayos, kung nakakakilos ang mga daliri nila, at kung may bahagi ng katawan na hindi dapat galawin.

Maraming taon akong naging medic sa isang yunit ng Sandatahang Lakas bago ako nagretiro. Hindi ko na kailangang mag-isip nang matagal para malaman na kailangan naming umalis doon.

—Sino ang gumawa nito? —tanong ko kay Marco habang inaayos ko ang pansamantalang suporta sa braso niya.

Napapikit siya.

—Si Papa Eduardo.

Eduardo Villareal.

Ang biyenan ng anak ko.

May-ari ng isa sa pinak**alaking grupong nagpoproseso ng bigas, mais at feeds sa Gitnang Luzon.

Isang lalaking kayang magpatawag ng mayor sa hapunan at kayang patahimikin ang empleyadong ayaw sumunod sa kanya.

—Bakit kasama si Gab? —tanong ko.

Hindi agad sumagot si Marco.

Yumakap nang mas mahigpit ang bata sa kanya.

—Narinig niya ang lahat, Papa.

Hindi ko na siya pinilit.

Dinala ko sila sa lumang bahay ko sa San Rafael, Bulacan, imbes na sa pinak**alapit na pribadong ospital. Alam kong kakaiba iyon, pero sinabi mismo ni Marco na huwag kaming pumunta sa lugar na madaling mahanap.

Tinawagan ko ang isang doktor na dati kong kasamang nagserbisyo, si Dra. Liza Mendoza.

Dumating siya makalipas ang halos isang oras.

Pagkatapos niyang suriin silang dalawa, saka lang ako nakahinga nang kaunti.

—Kailangan pa rin silang maipatingin sa ospital sa lalong madaling panahon —sabi niya— pero sa ngayon, matatag sila.

Tumango ako.

Nasa kusina kami nang lumabas si Marco mula sa kuwarto.

Mabagal ang lakad niya.

—Papa, kailangan mong patayin ang telepono mo.

Tiningnan ko siya.

—Bakit?

—Kaya nilang hanapin tayo.

Inilapag niya sa mesa ang apat na telepono, dalawang bank card at isang susi ng sasakyan.

—Lahat galing sa Villareal.

Hindi ako nagtanong.

Kinuha ko ang gunting sa drawer at sinira ang mga SIM card.

Si Marco naman ang pumutol sa mga bank card.

Habang ginagawa niya iyon, napansin kong nanginginig ang mga k**ay niya.

Hindi iyon dahil sa sakit.

Takot iyon.

Walong taon nang kasal si Marco kay Bianca Villareal.

Noong una, akala ko swerte siya.

Maganda si Bianca, maayos makitungo, at tila hindi katulad ng ama niyang si Eduardo.

Pero unti-unti, naging bihira ang pag-uwi ni Marco sa amin.

Laging may dahilan.

May pulong.

May biyahe.

May kailangang ayusin sa planta.

Nang tanungin ko siya noon kung masaya ba siya, ngumiti lang siya.

—Ayos lang ako, Papa.

Ngayon ko naintindihan kung gaano kabigat ang salitang “ayos” kapag ginagamit iyon ng taong ayaw mong pilitin magsalita.

May isa pang bagay na matagal nang bumabagabag sa amin.

Si Gab.

Noong apat na taong gulang siya, madalas sumakit ang tiyan niya. Nawalan siya ng gana sa pagkain. Halos ayaw bumangon sa k**a.

Dinala siya sa maraming espesyalista.

Walang malinaw na sagot.

Pagkatapos, lumipat sina Marco at Gab mula sa malaking bahay ng mga Villareal papunta sa isang condominium sa Quezon City dahil mas malapit daw iyon sa trabaho.

Sa loob ng ilang buwan, biglang gumanda ang kalagayan ng bata.

Noon, ipinagpasalamat lang namin iyon.

Ngayon, hindi na ako sigurado kung dapat ba kaming matuwa sa dahilan.

Umupo si Marco sa tapat ko.

—May nakita akong problema sa mga talaan ng kumpanya.

Tahimik akong nakinig.

Si Marco ang namahala sa sistemang ginagamit ng Villareal Agri Holdings sa mga bodega, planta at supplier.

Noong una, simpleng pagkakaiba lang sa bilang ng sako.

Pagkatapos naging trak.

Pagkatapos naging buong shipment.

—May mga bukid na nasa rekord pero wala naman talaga, Papa. May subsidy claims. May mga kumpanyang paulit-ulit tumatanggap ng bayad pero pare-pareho ang mga taong nasa likod.

—Magkano?

Tumingin siya sa akin.

—Hindi ko alam ang eksaktong halaga. Pero daan-daang milyon.

Nanlamig ang pakiramdam ko.

—Sinong nakakaalam na nakita mo?

Hindi niya ako tiningnan.

Doon ko agad nakuha ang sagot.

—Dinala mo kay Eduardo.

—Akala ko maaayos pa.

Napapikit ako.

—Anak...

—Alam ko.

Tatlong linggo matapos ibigay ni Marco ang kopya ng mga rekord, inimbitahan siya ni Eduardo na tingnan ang isang lupang gusto raw ibigay kay Gab.

Dinala niya ang bata dahil iyon ang hiling mismo ng matanda.

Hindi sila umuwi.

Nang gabing iyon, si Bianca mismo ang tumawag sa akin.

Sinabi niyang umalis daw si Marco kasama si Gab dahil may problema silang mag-asawa.

Hindi ako naniwala.

Kaya ko sila hinanap.

At kaya ko sila natagpuan sa quarry.

—Nasaan si Bianca ngayon? —tanong ko.

Tahimik si Marco.

—Hindi ko alam kung kakampi ko pa siya.

Iyon ang pinak**asakit marinig.

Bago ako makapagsalita, may kumatok nang sunod-sunod sa gate.

Tatlong mabilis.

Dalawang mabagal.

Kilala ko ang kumpas na iyon.

Binuksan ko.

Nakatayo roon si Ruben, dating forest ranger na matagal nang nakatira malapit sa quarry.

—May dalawang sasakyang umiikot sa kalsada —sabi niya—. Nagtatanong kung may nakita raw akong mag-ama.

Napatingin siya sa loob.

—Nandito sila?

Hindi ako sumagot.

Tumango lang siya.

—May nakita akong kakaiba sa quarry.

—Ano?

—May kamera sa isang lumang poste.

Napatingin si Marco.

—Hindi puwede.

—Hindi ko alam kung gumagana —sabi ni Ruben— pero may maliit na kahon na nakakabit sa likod.

Naramdaman kong tumigil ang isip ko sandali.

Kung may kamera roon, maaaring may nakita itong hindi kayang bilhin ni Eduardo.

Bago pa namin mapag-usapan iyon, may humintong itim na sasakyan sa tapat ng bahay.

Pinatay ang ilaw.

Tumayo si Marco.

—Papa, sila iyon.

Kinuha ko si Gab mula sa kuwarto.

—Doon kayo sa likod.

Hindi ako kumuha ng anumang sandata.

Ayaw kong bigyan sila ng dahilan para baligtarin ang kuwento.

May narinig kaming pagbukas ng gate.

Pagkatapos, mabagal na yabag.

Bumukas ang pinto.

At ang unang taong pumasok ay hindi tauhan ni Eduardo.

Si Bianca iyon.

Namumutla siya.

Magulo ang buhok niya.

May dala siyang isang pulang bag.

Pagkakita niya kay Marco, napahawak siya sa bibig.

—Buhay kayo.

Lumapit si Marco pero pinigilan ko siya.

—Bakit ka nandito? —tanong ko.

Hindi ako sinagot ni Bianca.

Binuksan niya ang bag.

Sa loob ay isang maliit na laptop, tatlong lumang telepono, isang makapal na sobre at isang lalagyan na may pangalan ni Gab.

Tiningnan niya ako.

—Mang Ramon, mali si Marco.

Napakunot ang noo ko.

—Tungkol saan?

Lumingon siya sa anak ko.

—Hindi ang mga pekeng supplier ang dahilan kung bakit gusto silang mawala ni Papa.

Tumigil siya sandali.

—May natuklasan si Marco na mas matagal nang tinatago ng pamilya namin.

At nang ilabas niya ang isang lumang medical record ni Gab, doon ko unang naisip na baka hindi negosyo ang pinak**adilim na sikreto ng mga Villareal.

Ngunit...

PART 2.....

NAGTAGO AKO SA SASAKYAN NG ISANG BILYONARYO PARA TAKASAN ANG MADRASTA KO—PERO SA KWINTAS NIYA, NAKITA NIYA ANG LIHIM NA ...
11/08/2026

NAGTAGO AKO SA SASAKYAN NG ISANG BILYONARYO PARA TAKASAN ANG MADRASTA KO—PERO SA KWINTAS NIYA, NAKITA NIYA ANG LIHIM NA MATAGAL NANG SUMIRA SA KANILANG PAMILYA

PART 1

Nang bumukas ang pinto ng itim na sasakyan sa gitna ng malakas na ulan, hindi ko na tinanong kung sino ang lalaking nasa loob o kung saan niya ako dadalhin.

Pumasok ako.

Iyon lang ang alam kong paraan para hindi ako maabutan ni Celia.

—Pakiusap, umalis na tayo —sabi ko habang halos hindi ko makontrol ang panginginig ng mga k**ay ko.

Tumingin sa akin ang lalaking nakaupo sa likod. Nakaayos ang puting polo niya at basa ang manggas dahil ibinaba niya ang bintana ilang segundo bago ako sumakay.

Hindi ko siya kilala noon.

Hindi ko alam na si Ramon Villareal pala siya, isa sa pinak**ayayamang negosyante sa bansa.

Ang alam ko lang, papalapit na ang sigaw ng madrasta ko.

—Mara!

Napapikit ako.

Nasa gilid na ng kalsada si Celia.

Basang-basa ang buhok niya. Hawak niya ang sinturon na lagi niyang ginagamit para takutin ako kapag ayaw kong sumunod.

—Bumaba ka riyan! —sigaw niya.—Pasensiya na po kayo, ginoo. May problema sa pag-iisip ang anak ko. Nagnakaw po siya sa amin.

Hindi ako makahinga nang maayos.

—Hindi ako nagnakaw.

Mahina ang boses ko, pero narinig iyon ni Ramon.

—Ano ang kinuha mo? —tanong niya.

—Wala.

—Mara! —sigaw ulit ni Celia.—Huwag mong pahirapan ang sarili mo!

Lumapit siya sa sasakyan.

Awtomatikong napataas ang dalawang k**ay ko para takpan ang ulo ko.

Napansin iyon ni Ramon.

Nagbago ang mukha niya.

Hindi galit.

Parang may bigla siyang naalala.

—Ben —sabi niya sa tsuper.—Umalis tayo.

—Ginoo, baka—

—Ngayon na.

Umandar ang sasakyan.

Lumapit pa si Celia at hinampas ang harapang bahagi ng sasakyan.

—Mara! Kapag bumalik ka, pagsisisihan mo ito!

Hindi ako lumingon.

Nakayuko lang ako hanggang sa mawala ang boses niya.

Ilang minuto kaming tahimik.

Inabot sa akin ng lalaking tinawag na Ben ang isang maliit na tuwalya.

—Salamat po.

—May kailangan ka bang dalhin sa ospital? —tanong ni Ramon.

—Hindi po.

—Pulis?

Mabilis akong umiling.

—Kilala niya ang ilang tao sa munisipyo. Kapag nagsumbong ako, sasabihin niyang may sakit ako. May mga papeles siyang pinipirmahan sa akin noon. Hindi ko alam kung para saan.

Tumingin siya sa akin nang matagal.

—Ilang taon ka na?

—Dalawampu't dalawa.

—Kaya mong magpasya para sa sarili mo.

Napatawa ako nang mahina, pero walang saya.

—Hindi sa bahay namin.

Hindi siya sumagot.

Napatingin ako sa labas.

Pamilyar sa akin ang kalsada. Papunta kami sa Maynila.

Doon ko unang napansin na hindi ordinaryong sasakyan ang nasakyan ko. Maluwag ang loob. Tahimik. May dalawang sasakyang sumusunod sa amin.

—Sino po ba kayo?

Napatingin sa akin ang tsuper sa salamin.

Si Ramon naman ay tila nag-isip muna bago sumagot.

—Ramon.

Iyon lang.

Muling tumunog ang telepono niya.

—Opo, Ginoong Villareal —sabi ng boses mula sa kabilang linya.

Napatingin ako sa kanya.

Villareal.

Kahit ako na bihirang manood ng balita ay kilala ang apelyidong iyon.

Villareal Holdings.

Mga gusali. Ospital. Teknolohiya. Ari-arian.

—Pasensiya na po —sabi ko agad.—Hindi ko alam kung sino kayo. Ibaba n'yo na lang po ako sa kahit anong mataong lugar.

—Bakit?

—Ayokong madamay kayo.

—Madamay saan?

Hindi ako nakasagot.

Dahil kahit ako, hindi ko alam kung gaano kalaki ang problemang tinatakasan ko.

Ang alam ko lang, tatlong linggo na akong kinukulong ni Celia sa bahay kapag umaalis siya.

Kinuha niya ang telepono ko.

Kinuha niya ang mga dokumento ko.

At kaninang hapon, narinig ko siyang may kausap na lalaki.

—Bukas na ang pirma —sabi niya.—Kapag nailipat na ang lupa, wala nang problema.

Lupa.

Iyon ang salitang nagpabago sa lahat.

Ang lupang iniwan sa akin ni Papa sa Antipolo.

Ang tanging ari-ariang hindi nagalaw ni Celia matapos siyang mamatay.

Kinagabihan, iniwan niyang bukas ang maliit na bintana sa likod ng kusina.

Doon ako lumabas.

Doon nagsimula ang pagtakbo ko.

—May lupa bang nakapangalan sa iyo? —tanong ni Ramon nang sabihin ko iyon.

Tumango ako.

—Iniwan ng tatay ko.

—Nasaan ang mga papeles?

—Kay Celia.

Kumunot ang noo niya.

—At bakit sinabi niyang magnanakaw ka?

—Para wala kayong maniwala sa akin.

Tahimik siya ulit.

Pagkatapos ay napatingin ako sa dibdib niya.

May hawak siyang maliit na supot mula sa isang tindahan ng bulaklak. Sa ibabaw nito ay may larawan ng isang batang babae.

Hindi ko sana titingnan.

Pero napansin kong hindi siya nakangiti.

—Kapatid ko —sabi ni Ramon.

Nagulat ako.

—Pasensiya na po.

—Matagal na.

Ibinaba niya ang larawan.

—Noong bata siya, may mga taong paulit-ulit na nagsasabing sinungaling siya. Na mahilig siyang gumawa ng kuwento. Na may problema siya sa pag-iisip.

Biglang tumigas ang tiyan ko.

—Sino po?

Hindi siya agad sumagot.

—Mga k**ag-anak.

Napabuntong-hininga siya.

—Hindi ako naniwala sa kanya nang sapat.

Hindi ko alam kung ano ang sasabihin.

Pagkatapos ay tumunog ang telepono ni Ben.

May nagsalita mula sa kabilang linya.

—Ginoo, may sasakyan pong sumusunod mula pa sa C5.

Napalingon si Ramon.

—Anong plaka?

Sinabi ng lalaki ang numero.

Namutla ako.

—Kay Celia iyon.

—Sigurado ka?

—Oo.

Humigpit ang hawak ko sa tuwalya.

—Paano niya tayo nasundan?

May naalala ako.

Hinawakan ko ang leeg ko.

Ang kwintas.

Bigay iyon ni Celia sa akin noong nakaraang buwan.

Sinabi niyang mula raw iyon kay Papa at ngayon niya lang nakita sa lumang aparador.

Tinanggal ko iyon.

Isang maliit na bilog na palawit.

Nang makita ni Ramon, bigla siyang napasandal.

—Saan mo nakuha iyan?

—Kay Celia.

Kinuha niya mula sa k**ay ko.

Binaliktad niya.

Sa likod ay may maliit na ukit.

Tatlong letra.

A.V.R.

Parang biglang nawalan ng kulay ang mukha niya.

—Hindi maaari.

—Ano po iyon?

Hindi siya sumagot.

Binuksan niya ang kaniyang telepono at naghanap ng lumang larawan.

Inilapit niya sa akin.

Isang dalagitang babae ang nasa larawan.

Ang kapatid niyang si Amelia.

At sa leeg nito ay nakasabit ang kaparehong palawit.

Eksaktong kapareho.

—Ito ang huling bagay na suot ng kapatid ko bago siya mawala sa bahay ng tiyuhin namin —mahina niyang sabi.

Nanlamig ako.

—Bakit nasa kay Celia?

Tumingin siya sa akin.

Sa unang pagkakataon mula nang sumakay ako, nakita kong siya rin ay natatakot.

—Iyan din ang gusto kong malaman.

Tinawagan niya agad ang isang tao.

—Leo, hanapin mo ang buong pangalan ni Celia Cruz. Lahat. Dating tirahan, dating apelyido, k**ag-anak, trabaho. Huwag mong ipaalam kahit kanino.

Sandaling katahimikan.

Pagkatapos ay nagsalita ulit siya.

—At kunin mo ang lumang tala tungkol kay Amelia. Lalo na ang pangalan ng babaeng nagtatrabaho noon sa bahay ni Tito Arturo.

Tumingin ulit siya sa palawit.

—Ang pangalang Cecilia Reyes.

Parang may humampas sa dibdib ko.

—Cecilia?

Tumango siya.

—Iyon ang dating tagapag-alaga ng kapatid ko. Siya ang huling taong kasama ni Amelia bago tuluyang bumagsak ang kalagayan niya.

Hindi ako makapagsalita.

Celia.

Cecilia.

Parehong mukha.

Parehong pangalan.

Biglang tumunog ang telepono ni Ramon.

Si Leo.

Mabilis niyang sinagot.

Tahimik siyang nakinig.

Pagkatapos ay dahan-dahan niyang ibinaba ang tingin sa akin.

—Ramon? —tanong ko.

Hindi niya ako sinagot agad.

Sa halip, ipinakita niya sa akin ang larawang ipinadala sa telepono niya.

Isang lumang larawan mula halos dalawampung taon na ang nakalipas.

Nakatayo sa likod ni Amelia ang isang mas batang babae.

Mas payat.

Mas mahaba ang buhok.

Pero kilala ko ang mukha.

Si Celia.

Ang madrasta ko.

At sa tabi niya ay nakatayo ang ama ko.

Ngunit...

PART 2....

SA GABI BAGO PIRMAHAN ANG PAGHIHIWALAY, BUMALIK ANG ASAWA KO SA KAMA—PERO ISANG MENSAHE ANG NAGBUNYAG NA BALAK NIYA KAMI...
11/08/2026

SA GABI BAGO PIRMAHAN ANG PAGHIHIWALAY, BUMALIK ANG ASAWA KO SA KAMA—PERO ISANG MENSAHE ANG NAGBUNYAG NA BALAK NIYA KAMING IWAN NG ANAK KO NA WALANG-WALA

PART 1

—Isang gabi na lang naman.

Iyon ang unang sinabi ni Adrian nang bigla siyang humiga sa tabi ko, ilang oras bago namin pirmahan ang kasunduan sa aming paghihiwalay.

Napadilat ako.

Anim na buwan na kaming magkahiwalay ng kuwarto.

Hindi na niya ako hinihintay umuwi mula sa ospital. Hindi na kami sabay kumakain. Minsan, dalawang araw siyang hindi halos kinakausap ang anak naming si Lia.

Kaya nang maramdaman kong hinaplos niya ang braso ko, hindi ako kinilig.

Kinabahan ako.

—Bakit nandito ka?

Huminga siya nang malalim.

—Ayokong matapos tayo na puro galit. Labing-anim na taon din iyon, Mara.

Tinitigan ko siya.

—Bukas pipirma na tayo.

—Kaya nga.

Lumapit siya nang kaunti.

—Gusto ko lang maalala natin na hindi naman puro masama ang nangyari sa atin.

May parte sa akin na gustong maniwala.

Iyon ang mahirap kapag matagal mong minahal ang isang tao.

Kahit ilang buwan ka nang nasasaktan, naaalala pa rin ng isip mo kung sino siya dati.

Naalala ko ang Adrian na naghintay sa labas ng ospital nang labing-isang oras noong manganak ako kay Lia.

Ang Adrian na nangutang para maipaayos ang bubong ng bahay ng nanay ko.

Ang Adrian na minsang nagsabi sa akin na hindi niya kayang magsinungaling sa akin.

Pero ang lalaking katabi ko noong gabing iyon ay matagal ko nang hindi kilala.

Iniwan niya ang telepono niya sa tabi ng unan.

Biglang lumiwanag iyon.

Isang mensahe ang lumitaw.

Mula kay Camille.

Ang katulong niyang namamahala sa mga papeles sa kompanyang pinagtatrabahuhan niya sa Makati.

“Nakapirma na ba siya sa lahat? Siguraduhin mong bukas wala nang hahabol.”

Naramdaman kong bumilis ang tibok ng puso ko.

Inabot ko agad ang telepono.

—Mara.

Mabilis na bumangon si Adrian.

Bago niya mabawi iyon, kinuhanan ko ng litrato ang mensahe gamit ang sarili kong telepono.

—Ano ito?

—Trabaho lang iyon.

—Bakit naghihintay ang katulong mo na pumirma ako?

—Hindi tungkol sa atin iyon.

—Nabanggit niya ang “siya.” Sino iyon?

Tumayo siya.

—Huwag mong gawing problema ang isang mensaheng wala kang alam.

Napatawa ako nang mahina.

—Bukas pipirma ako ng kasunduang ikaw ang naghanda. Tapos ngayong gabi, may taong nagtatanong kung nakapirma na ako sa lahat. At ako pa ang gumagawa ng problema?

Hinablot niya ang telepono niya.

Hindi siya sumagot.

Lumabas siya ng kuwarto.

Narinig ko ang pagsara ng pinto ng kabilang silid.

Hindi na ako nakatulog.

Kinabukasan, alas-singko pa lang ng umaga, nasa kusina na ako.

Nagluto ako ng kape pero hindi ko nainom.

Paulit-ulit kong binabasa ang mensaheng nakuhanan ko ng litrato.

Alas-sais, umalis si Adrian.

May pagpupulong daw siya bago kami magkita sa tanggapan ng abogado.

Pagkasara ng tarangkahan, dumiretso ako sa maliit niyang silid-trabaho.

Hindi ko iyon karaniwang pinapakialaman.

Nasa ikalawang lalagyan ng mesa ang asul na sobre na matagal na niyang sinasabing kumpleto na.

Nandoon ang kasunduan.

Ibebenta ang bahay namin sa Pasig.

Hahatiin ang natitirang utang.

Mananatili sa bawat isa ang mga salaping nakapangalan sa kaniya.

Simple.

Iyon ang salitang palagi niyang ginagamit.

“Simple lang, Mara.”

“Ayaw kong pag-awayan natin ang pera.”

“Para kay Lia ito.”

Dati, naniwala ako.

Pero noong umagang iyon, binuksan ko ang lumang lalagyan ng mga papeles namin.

May mga tala ng kita ni Adrian mula noong naging direktor siya sa pananalapi ng isang kompanya sa Makati.

May dalawang pamumuhunang alam kong kumikita pa hanggang dalawang taon ang nakalipas.

Wala ang mga iyon sa kasunduan.

May taunang dagdag na bayad din siyang nakukuha.

Wala rin.

Nagpatuloy ako.

Hanggang makita ko ang pangalan ng isang maliit na kompanya.

Cruz Pamamahala ng Ari-arian.

May buwanang padala roon.

Dalawang daang libo.

Tatlong daang libo.

Limang daang libo.

May isang umabot sa halos isang milyon.

Ang may-ari?

Camille Cruz.

Umupo ako.

Binilang ko.

Sa loob ng halos dalawang taon, mahigit labindalawang milyong piso ang nailipat mula sa mga salaping dati ay itinuturing naming para sa pamilya.

Hindi ko agad naisip na may relasyon sila.

Mas masakit ang unang pumasok sa isip ko.

Paano ko hindi nakita ito?

Ako ang taong nag-aayos ng gastusin sa bahay.

Ako ang nagbabayad ng matrikula.

Ako ang gumagawa ng listahan ng mga bayarin.

Pero nitong mga nakaraang taon, si Adrian na ang humawak sa halos lahat ng malalaking salapi.

Kapag nagtatanong ako, lagi niyang sinasabi:

—Ako na bahala. Pagod ka na sa ospital.

Akala ko tulong iyon.

Hindi pala.

May isa pang sobre sa ilalim.

Nakasulat ang pangalan ni Lia.

Pondo para sa pag-aaral.

Napahawak ako sa mesa.

Matagal naming inipon iyon.

Mula noong anim na taong gulang ang anak namin.

May bahagi mula sa sahod ko.

May bahagi mula sa mga dagdag na kita ni Adrian.

May ibinigay din ang tatay niya bago ito pumanaw.

Sa huling tala na nakita ko noong nakaraang taon, lampas tatlong milyon na ang laman.

Binuksan ko ang pinakabagong papeles.

Pitong daan at walumpung libong piso na lang.

Parang biglang naging malamig ang buong katawan ko.

Tinawagan ko agad si Teresa, isang abogado na matagal nang kakilala ng kapatid ko.

Pagkasagot niya, halos hindi ko maayos ang boses ko.

—May pipirmahan akong kasunduan ngayong umaga.

—Anong oras?

—Alas-diyes.

—Huwag kang pumirma.

—Teresa—

—Mara, makinig ka. Huwag kang pipirma ng kahit ano hangga't hindi natin nakikita ang lahat.

—May pera sa pondo ni Lia na nawawala.

Tumahimik siya.

—Gaano kalaki?

Sinabi ko.

Pagkatapos ay binanggit ko ang kompanya ni Camille.

—Kuhanan mo ng kopya ang lahat ng kaya mong makuha nang hindi sinisira o binabago ang mga dokumento. Tapos umalis ka riyan.

Bumukas ang pinto.

Napalingon ako.

Si Lia.

Nakatayo siya sa pasilyo, suot pa ang damit pantulog niya.

May hawak siyang lumang aparatong ginagamit niya noon sa pag-aaral.

—Ma?

Pinunasan ko agad ang mukha ko.

—Bakit gising ka na?

Hindi siya lumapit.

—Narinig ko kayong nag-away kagabi.

—Ayos lang iyon.

Umiling siya.

—Hindi.

Lumunok siya.

—May gusto akong ipakita sa iyo.

Lumapit siya at inilapag ang aparato sa mesa.

—Ginamit ito ni Papa noong nasira ang telepono niya noong nakaraang buwan. Hindi niya naalis ang usapan niya rito.

Tumingin ako sa kaniya.

—Lia, binasa mo?

—Hindi ko sinasadya noong una. Lumitaw lang.

Binuksan niya ang isang usapan.

Nandoon ang pangalan ni Camille.

Mahaba ang palitan nila.

Hindi ko na kailangang basahin lahat.

May isang mensaheng malinaw na nakikita.

Mula kay Adrian.

“Kapag pumirma si Mara, sa kaniya maiiwan ang karamihan ng obligasyon. Pagkatapos noon, ligtas na ang natitirang pera.”

Hindi ako nakagalaw.

May sumunod pang mensahe.

“Siguraduhin mong hindi niya malaman na ginamit natin ang pondo ni Lia bilang panagot.”

Napahawak si Lia sa braso ko.

—Ma…

Tumingin ako sa anak ko.

Namumula ang mga mata niya.

At sa unang pagkakataon mula nang sabihin sa akin ni Adrian na gusto niyang makipaghiwalay, malinaw kong naintindihan ang totoo.

Hindi lang niya gustong umalis sa akin.

Pinaghahandaan niya akong iwan kasama ang utang.

At isinama niya rito ang kinabukasan ng sarili naming anak.

Tumunog ang telepono ko.

Si Adrian.

Sinagot ko.

—Nasaan ka? —tanong niya.

Tahimik ako.

—Inilipat ko nang alas-nuwebe ang pagpirma. Mas maaga akong matatapos sa opisina.

Tiningnan ko ang mensahe sa harap ko.

—Sige.

Napatigil siya.

—Sige?

—Oo. Pupunta ako.

Pagkababa ko ng tawag, tumingin sa akin si Lia.

—Pipirma ka?

Isinara ko ang asul na sobre.

—Pupunta ako.

—Pero—

—Hindi para pumirma.

Kinuha ko ang lahat ng papeles na sinabi ni Teresa na maaari kong dalhin.

Sa loob ng labing-anim na taon, ako ang laging unang sumusubok na ayusin ang gulo sa pagitan naming mag-asawa.

Noong araw na iyon, unang beses kong naisip na baka hindi na dapat ayusin ang pagsasama.

Ang kailangan kong ayusin ay ang ginawa niya sa amin.

Ngunit...

PART 2...

Address

Session Road, Governor Pack Road
Baguio City
2600

Telephone

+639189876543

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Alamat at Hiwaga posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Alamat at Hiwaga:

Shortcuts

Share

Category