12/06/2026
๐๐๐๐ง๐ข๐ฅ๐ฌ๐๐ | ๐๐๐ฅ๐๐ฒ๐? ๐๐๐ฅ๐๐ ๐ ๐๐?
Higit isang daang taon na "raw" malaya ang Pilipinas.
Mula sa mga dayuhang mananakop, oo. Ngunit hindi mula sa mga tanikalang tayo rin ang nagpanday.
Noong Hunyo 12, 1898, idineklara ang kalayaan ng isang bayang binuo ng dugo, pawis, at sakripisyo ng mga Pilipinong nangarap ng isang bansang malaya at makatarungan. Pero makalipas ang 128 taon, nananatiling isang tanong ang bumabagabag sa bawat mamamayan: Malaya nga ba tayo?
Paano natin maipagdiriwang ang kalayaan kung ang mga bagong naghahari ay hindi na mga dayuhan, kundi mga kapwa Pilipinong matagal nang ginawang personal na kayamanan ang kaban ng bayan?
Pinalayas natin ang mga banyagang mananakop, ngunit tila pinalitan lamang sila ng mga lokal na ganid sa kapangyarihan. Nagbago ang mga mukha sa itaas, ngunit nanatili ang sistema ng pagsasamantala sa ibaba.
Habang ang iilan ay nagpapakasasa sa luho at pribilehiyo, milyon-milyong Pilipino ang gumigising araw-araw na walang katiyakan kung may pagkain pa silang maihahain sa kanilang hapag.
Habang lumalaki ang mga mansyon at bank account ng mga nasa kapangyarihan, lalo namang lumiliit ang pag-asa ng mga ordinaryong mamamayan.
Bawat pisong ninanakaw mula sa kaban ng bayan ay hindi lamang numero sa ulat ng gobyerno. Isa itong silid-aralang hindi naipatayo. Isang ospital na kulang sa gamot. Isang tulay na hindi natapos. Isang pamilyang nanatiling gutom. Isang kabataang napilitang isantabi ang pangarap.
Ang korapsyon ay hindi simpleng krimen laban sa batas.
Ito ay krimen laban sa kinabukasan.
Ngunit sa bawat eleksyon, paulit-ulit tayong binubulagan ng matatamis na pangako. Ang boto ng mahihirap ay binibili sa halaga ng ilang kilong bigas, ilang daang piso, o mga pangakong hindi kailanman tutuparin. Sa loob ng ilang minuto sa araw ng halalan, ipinagbibili ang anim na taon ng pag-asa.
Samantala, ang demokrasyaโna dapat sana'y tinig ng taumbayanโay naging laruan ng iilang pamilyang politikal. Ang kapangyarihan ay ipinapasa na parang mana, at ang pamahalaan ay mistulang negosyong minamana ng magkakamag-anak.
At habang patuloy silang nagpapalitan ng apelyido sa balota, ang taumbayan ay nananatiling naghihintay ng pagbabagong hindi dumarating.
Malaya? Weh, 'di nga.
Sapagkat hindi ganap ang kalayaan kung ang hustisya ay para lamang sa may pera at impluwensya. Hindi ganap ang kalayaan kung ang kaban ng bayan ay patuloy na nilulustay ng mga dapat sana'y naglilingkod. Hindi ganap ang kalayaan kung ang mamamayan ay nananatiling bihag ng kahirapan, katiwalian, at kawalang-panagutan.
Ang pinakamalaking banta sa Pilipinas ngayon ay hindi na nagmumula sa mga banyagang hukbo na dumarating sakay ng barko.
Ito ay nagmumula sa mga taong nakaupo sa matataas na opisina ngunit nakalimot kung para kanino ang kanilang sinumpaang tungkulin.
Sapagkat ang tunay na rebolusyon sa ating panahon ay hindi na pakikibaka laban sa mga banyagang mananakop.
Ito ay pakikibaka laban sa kasakiman.
Laban sa katiwalian.
Laban sa kulturang nagpapayaman sa iilan habang ipinagkakait sa nakararami ang kanilang kinabukasan.
At hangga't hindi natin napagtatagumpayan ang laban na iyon, mananatiling paalala lamang ang kalayaan sa ating watawatโisang pangarap na naipahayag, ngunit hindi pa lubusang natutupad.
