16/07/2026
My Great Grandfather. đź’ś
🇵🇠ANG KASAYSAYAN AT HINDI MALILIMUTANG KABAYANIHAN NI AGUSTIN GARONG SR.
“Ang tunay na dakilang pinuno ay hindi lamang ang may pinakamalawak na lupain o pinakamataas na titulo—kundi ang taong handang ialay ang sarili niyang dangal, kaligtasan, at buhay, upang manatiling ligtas, buo, at may kinabukasan ang kaniyang bayan at bawat mamamayang nakapangalan dito.”
I. ANG PINAGMULAN NG ISANG TUNAY NA ANAK NG NAUJAN
Si Agustin Garong Sr. ay isang tunay na katutubong anak ng Naujan, Mindoro. Isinilang siya noong huling bahagi ng Panahon ng mga Kastila, tinatayang sa pagitan ng mga taong 1870s hanggang 1880s, sa isang iginagalang na pamilya na kabilang sa tinatawag na Principalia—ang mga edukadong mamamayan at may-ari ng lupa sa lalawigan. Ang apelyidong Garong ay isa sa pinakakilala, pinakamatanda, at makasaysayang angkan sa Naujan na nagluwal ng sunod-sunod na pinuno ng bayan: tulad ni Leon Garong na namuno noong 1903–1916 at Santiago Garong noong 1928–1934.
Dahil sa kakulangan ng opisyal na dokumento sa publiko, ang pangalan ng kaniyang mga magulang ay nananatiling pribadong tala ng kanilang pamilya, ngunit tiyak na pinalaki siya sa ilalim ng kulturang Mindoreño—may takot sa Diyos, may pagpapahalaga sa edukasyon, at may malalim na pagmamahal sa lupang sinilangan. Ang mga aral na ito ang magiging pundasyon ng kaniyang pamumuno sa mga darating na panahon ng matinding pagsubok.
II. ANG UNANG YUGTO NG KABAYANIHAN: ANG MATATAG NA PAGTATANGGOL SA TERITORYO NG NAUJAN (1916–1922)
Noong Oktubre 16, 1916, opisyal na umupo si Agustin Garong Sr. bilang Presidente Municipal—ang tawag noon sa Mayor—ng Naujan sa ilalim ng Pamahalaang Kolonyal ng mga Amerikano. Dito nagsimula ang kaniyang unang dakilang ambag sa kasaysayan.
⚖️ ANG MAKASAYSAYANG HIDWAAN SA HANGGANAN NOONG 1919
Noong panahong iyon, ang katabing bayan ng Calapan—na ngayon ay Lungsod ng Calapan at kabisera ng lalawigan—ay mas makapangyarihan dahil dito nakasentro ang pamamahala ng buong Mindoro. Nagkaroon ng malaking hidwaan ang dalawang bayan hinggil sa pagmamay-ari ng isang malawak at matabang lupang sakahan na nasa pagitan ng kanilang hangganan. Nais ng Calapan na ang lupang ito ay mapasama sa kanilang nasasakupan, na magdudulot ng malaking pagbawas sa teritoryo ng Naujan at mag-aalis ng kabuhayan ng maraming magsasaka na matagal nang nakatira rito.
Hinarap ni Agustin Garong Sr. ang bantaang ito nang buong tapang at katatagan. Sa pamamagitan ng matalinong diplomasya, legal na pakikipaglaban, at hindi matitinag na paninindigan, hinarap niya si Agustin Quijano, ang Presidente ng Calapan noon. Ipinakita niya ang katotohanan at mga batayan ng karapatan ng Naujan sa lupang iyon, hanggang sa matagumpay niyang naipanalo ang laban noong 1919. Opisyal na kinilala ng pamahalaan na ang pinagtalunang lupain ay pag-aari ng Naujan.
Dahil sa dakilang gawaing ito:
1. Ang Naujan ay naging pinakamalaking munisipalidad sa buong lalawigan ng Oriental Mindoro pagdating sa kabuuang sukat ng lupa.
2. Napanatili ng Naujan ang mga estratehikong sakahan na nagluwal sa pagkilala rito bilang "Rice Granary of Oriental Mindoro" o ang Bangan ng Palay ng lalawigan.
III. ANG IKALAWANG YUGTO NG KABAYANIHAN: ANG KALASAG SA ILALIM NG PANANAKOP NG HAPON (1942–1945)
Kung ang kaniyang unang termino ay tungkol sa batas at lupa, ang ikalawang yugto ng kaniyang pamumuno ay naging buhay-at-kamatayang sakripisyo para sa mga mamamayan ng Naujan.
Nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at sakupin ng mga Hapon ang Mindoro, ang nakaupong alkalde na si Cirilo S. Gaba ay lumikas patungong kabundukan upang mamuno sa kilusang gerilya o underground resistance. Dahil bakante ang posisyon sa bayan, naiwan ang mga sibilyan na walang tagapagtanggol laban sa kalupitan ng mananakop. Sa ganitong mapanganib na sitwasyon, muling tinawag ng tadhana si Agustin Garong Sr. Tinanggap niya ang napakahirap na tungkulin bilang Municipal Mayor sa ilalim ng Pananakop ng Hapon, kasama si Felicisimo Garing.
🛡️ ANG DAKILANG PAGTATAKBO SA PINAKAMAPANGANIB NA LAYUNIN
Ito ang pinakadakilang bahagi ng kaniyang kabayanihan—dahil ang posisyong ito ay puno ng panganib at pagdududa: madalas na napagkakamalang "collaborator" o kasabwat ng mananakop ng mga gerilya, habang pinaghihinalaan namang "espiya ng gerilya" ng mga malupit na sundalong Hapon. Naglakad siya sa manipis na gilid ng kamatayan araw-araw, ngunit hindi siya umatras:
- KALASAG NG MGA SIBILYAN: Ginamit niya ang kaniyang posisyon upang magsilbing "buffer" o tagapamagitan sa pagitan ng mga sundalong Hapon at ng takot na mamamayan ng Naujan. Hinarap niya ang mga mananakop upang pigilan ang mas malawak na pagsunog ng mga bahay, masaker, at pagmamalupit sa mga walang kalaban-laban. Kung wala ang kaniyang tapang na humarap at makipag-usap, tiyak na mas marami pang pamilya ang nawalan ng tahanan at buhay.
- LIHIM NA SUPORTA SA GERILYA: Habang nagpapakita ng pagsunod sa mga utos ng Hapon sa harap ng publiko, lihim siyang nagbigay ng mahahalagang impormasyon, pagkain, at gamot sa mga gerilyang pinamumunuan ni Mayor Gaba na nasa kabundukan. Isinugal niya ang kaniyang sariling buhay at pangalan—dahil kapag natuklasan ito, tiyak na siya at ang kaniyang pamilya ang unang parurusahan—upang matiyak na mananatiling buo ang pwersang lumalaban para sa kalayaan.
Ang kaniyang pamumuno ay hindi tungkol sa pagpapasakop sa kaaway, kundi ang paggamit ng anumang paraan upang mapanatiling buhay ang bayan habang hinihintay ang paglaya.
IV. ANG KANIYANG PAGPANAW
Walang tiyak na opisyal na tala sa publiko tungkol sa eksaktong sanhi ng kaniyang kamatayan. Gayunpaman, batay sa takbo ng kasaysayan, matapos ang paglaya ng Pilipinas noong 1945, ibinigay na ang pamumuno sa Naujan sa mga bagong itinalagang acting mayors, bago muling nanalo si Cirilo S. Gaba noong 1947. Malamang na pumanaw si Agustin Garong Sr. dahil sa katandaan o natural na sanhi, ilang taon matapos ang digmaan. Ang kaniyang pagpanaw ay nag-iwan ng lumbay ngunit puno ng pasasalamat mula sa bayang ipinaglaban niya ang lupa at iningatan ang buhay ng bawat mamamayan.
V. ANG WALANG KAMATAYANG PAMANA NI AGUSTIN GARONG SR.
Si Agustin Garong Sr. ay hindi lamang pangalan sa listahan ng mga naging alkalde ng Naujan—siya ay isang bayani ng krisis. Nangangailangan siya ng pambihirang tapang upang itaya ang lahat sa dalawang magkaibang yugto: una, upang iligtas ang lupang magbibigay-buhay sa mga susunod na henerasyon ng magsasaka; at ikalawa, upang magsilbing kalasag ng mga tao sa gitna ng isa sa pinakamadilim na digmaan sa kasaysayan ng mundo.
Ang malawak na lupain ng Naujan ngayon, ang saganang ani ng palay na nagpapakain sa maraming Mindoreño, at ang buhay ng mga pamilyang nakaligtas sa pananakop ng Hapon ay ang buhay na patunay ng kaniyang kadakilaan. Siya ay paalala sa lahat: na ang tunay na pamumuno ay ang pagtindig kahit walang nakakakita, kahit puno ng panganib, at kahit kailangang isakripisyo ang sariling dangal—basta’t para sa kapakanan ng bayan.
🙏 PANALANGIN
Panginoong Jesus, salamat po sa buhay at diwa ng paglilingkod na ipinagkaloob Ninyo kay Agustin Garong Sr. Salamat po sa kaniyang matalinong pagtatanggol sa aming lupain, at sa matinding tapang na harapin ang panganib upang iligtas ang kaniyang mga kababayan. Tulungan Ninyo po kaming gayahin ang kaniyang katapatan, pagmamahal sa lupang sinilangan, at pagkalinga sa kapwa kahit sa gitna ng matinding pagsubok. Sa Iyong pangalan, Amen.
