01/02/2026
Para sa mga taga-Dupax del Norte, at lalo na para sa PNP:
Ganito ang malinaw na sitwasyon na lumilitaw sa mga ulat at pahayag ng komunidad at civic groups. May foreign-linked mining company na may exploration permit na iniulat na sumasaklaw sa humigit-kumulang 3,100 hectares sa Dupax del Norte at mga karatig na lugar. Kasabay nito, matagal nang may hayagang pagtutol mula sa mga residente, magsasaka, at lokal na organisasyon, kabilang ang mga grupong pangsimbahan at environmental advocates, na nagsasabing hindi naging makabuluhan ang konsultasyon at kulang ang malinaw na pahintulot ng komunidad.
Dahil sa pagtutol na ito, nagtayo ang komunidad ng mga barricade upang pigilan ang pagpasok ng mining equipment. Sa halip na malinaw at independent na paghimay sa mga isyung inilalabas ng mamamayan, ang naging tugon ay pagpapatupad ng court order at police clearing operation para alisin ang mga harang. Matapos ang operasyong ito, iniulat na pitong residente o protesters ang inaresto kaugnay ng insidente.
Dito pumapasok ang tanong na hindi dapat iniiwasan ng PNP. To serve and protect kayo, pero para kanino?
Para ba sa komunidad na, ayon sa kanilang mga pahayag, hindi nabigyan ng makabuluhang konsultasyon bago umusad ang permit at operasyon? Para ba sa mga magsasaka at residente na hayagang nag-aalala sa posibleng epekto sa watershed, bukirin, at kabuhayan? O para sa proyektong nakapasok matapos malinis ang daan sa pamamagitan ng police operation?
Kung susundan ang iniulat na pangyayari, malinaw ang pattern. May mga taong humarang dahil sa mga alegasyon at pangamba tungkol sa proseso at epekto. Ang pinakamabilis at pinakamabigat na aksyon ay ang pag-clear ng barricade at pag-aresto. Samantala, ang mga tanong tungkol sa konsultasyon, pahintulot, at environmental risk ay patuloy na hinihingan ng linaw ng komunidad at ng mga grupong sumusuporta sa kanila.
Hindi rin ito iisang boses lang. May mga church groups at human rights advocates na hayagang kumondena sa nangyari at nanawagan ng transparency, respeto sa komunidad, at pananagutan. Mayroon ding mga political voices na tumututol at humihingi ng pagsusuri sa permit at proseso. Ibig sabihin, ito ay usaping may malinaw na public interest, hindi simpleng lokal na reklamo.
Dagdag pa rito ang mas malawak na konteksto na hindi puwedeng balewalain. Historically, ang pagmimina sa Pilipinas ay paulit-ulit na nag-iwan ng bakas ng pagkasira ng komunidad at tahanan, lalo na kapag ipinilit ang operasyon nang kulang o walang makabuluhang konsultasyon. Mga ilog na nadumihan, lupang tinamnan na nawalan ng saysay, at mga pamayanang nabiyak ang ugnayan dahil sa proyektong dumaan sa papel pero hindi sa pahintulot ng tao. Ito ang kasaysayang bumabalik tuwing sinasabi ng komunidad na mag-ingat at makinig muna.
Kung seryoso ang “to serve and protect,” dapat malinaw din kung sino ang pinoprotektahan. Kapag ang nakikita ng publiko ay mabilis na enforcement laban sa komunidad, ngunit kulang ang nakikitang independent review sa mga alegasyon ng kakulangan sa makabuluhang konsultasyon at sa mga pangamba sa tubig at kabuhayan, natural na bumabagsak ang tiwala ng mamamayan.
At dito ang mabigat na babala. Hindi ito pag-endorso ng armadong pakikibaka. Ito ay pagbasa sa realidad ng pulitika. Ang ganitong uri ng karanasan at hinaing ay matagal nang ginagamit ng insurgent groups bilang batayan sa panghihikayat at recruitment. Kapag ang estado ay mas nakikitang mabilis sa pagpataw ng puwersa kaysa sa pag-ayos ng ugat ng problema, ito mismo ang lumilikha ng kondisyon para lumalim ang galit at kawalan ng tiwala.
Kaya malinaw ang hamon.
Kailangan ng independent at transparent na pagsusuri sa proseso ng permit at sa paraan ng isinagawang konsultasyon, lalo na kung may mga alegasyong hindi ito naging makabuluhan.
Kailangan ding may malinaw na pagrepaso sa police conduct sa clearing operation, kasama ang due process para sa mga inaresto at pagsusuri kung ang ginamit na puwersa ay kinakailangan at proportional.
At kung tunay ang hangarin na kapayapaan at kaayusan, huwag itong gawing machine-first, people-last. Hindi kayo security detail ng proyekto. Public servants kayo.
Panig kami sa mga taga-Dupax del Norte. Panig kami sa lupa, tubig, at dignidad. At sa PNP, kung nais ninyong maging kapani-paniwala ang “to serve and protect,” ipakita ninyo na ang proteksyon ay para sa mamamayan, hindi lang para sa pag-usad ng isang proyektong mariing tinututulan ng komunidad.
