28/07/2026
Ang tingog sa Lumad dili na angayang pahimuslan sa bisan kinsa
July 27, 2026
Ako si Datu Tongig Mansumuy-at, usa ka Ata Manobo gikan sa Talaingod. Isip usa ka lider sa among komunidad ug usa sa mga Lumad nga personal nga nasinati ang kalisud sa among tribu, gusto nako ipaambit ang akong baruganan kabahin sa pahayag sa Sabokahan Unity of Lumad Women ug sa Karapatan Southern Mindanao Region batok sa mga programa nga gipatuman sa among komunidad ug sa presensya sa gobyerno ug kasundalohan.
Una sa tanan, gusto nako ipaklaro nga ang kahimtang sa Lumad dili angay gamiton sa bisan kinsa isip instrumento alang sa ilang kaugalingong interes o adyenda. Ang among mga problema isip Lumad, ang pangandoy sa edukasyon, panglawas, panginabuhian, pagpanalipod sa among yutang kabilin, ug kalamboan sa among mga komunidad, dili angay gamiton aron labaw palawmon ang panagbangi ug ipalayo kami sa kalinaw.
Isip lider sa Lumad nga naglihok kaniadto alang sa Partido Komunista sa Pilipinas (CPP), saksi ako sa kamatuoran nga ang among kasinatian, kalisdanan, ug kasaysayan kanunay gigamit alang sa mga kampanya ug propaganda. Ug hangtud karon, nagpadayon kini. Daghang higayon nga ang among mga komunidad gihulagway nga daw walay kaugalingong abilidad nga maghuna-huna, magpili, ug maghimo og desisyon alang sa among kaugalingon. Murag ang among tingog kinahanglan pa nga mogikan sa ubang tawo o organisasyon aron paminawon.
Wala namo gilimod nga aduna gihapoy mga hagit nga giatubang ang among mga komunidad. Sa dugay nga panahon, napasagdan ang katungod sa mga Lumad sa edukasyon ug uban pang batakang serbisyo. Apan kining maong kakulangon gipahimuslan sa CPP ug sa New Peopleโs Army ug sa mga kaubang organisasyon nila sa ligal aron impluwensyahan ang among kabatan-onan. Gigamit nila ang tinuod nga mga kalisdanan sa among komunidad aron imatuto nga ang armadong pakigbisog lamang ang paagi aron masulbad ang among mga problema.
Samtang ilang gitudloan kami nga makigbisog alang sa among katungod isip mga Lumad, ilang gipugos usab kanamo ang panglantaw nga ang gobyerno usa ka hingpit nga kaaway. Ang among identidad ug mga isyu gigamit aron makakuha og suporta, rekurso, ug mga bag-ong miyembro alang sa armadong pakigbisog. Imbes nga tudloan ang among kabatan-onan nga mangita og mga solusyon pinaagi sa kalinaw ug demokratikong pamaagi, gihimo hinuong normal ang pagtuo nga ang gubat mao lamang ang tubag sa kalisdanan.
Hangtud karon among giabaga ang sakit nga kamatuoran sa pagkalas sa kinabuhi sa among mga igsoon, mga ginikanan ug mga anak tungod sa gubat. Daghan sa among mga kabatan-onan ang nawad-an og oportunidad tungod sa usa ka pakigbisog nga nagsaad og kausaban apan nagdala usab og kasakit ug pagkawala. Dili na namo gusto nga mausab pa kini sa sunod nga henerasyon.
Ang tinuod nga sakit ug makainsulto mao ang kamatuoran nga hangtod karon, dili gihapon respetuhon sa maong mga organisasyon ang among desisyon nga pilion ang kalinaw ug talikdan ang armadong pakigbisog. Wala nila dawata nga kami, isip mga Lumad nga nakaagi mismo sa maong kasinatian, adunay katungod sa paghimo sa among kaugalingong desisyon ug pagbuot sa among kaugmaon nga wala na kontrola sa CPP-NPA.
Bahin niini, among pasalamatan ang mga tawo ug institusyon nga motubag sa tinuod nga panginahanglan sa among mga komunidad pinaagi sa konkretong mga paagi. Ang mga yano nga tabang sama sa mga bangko sa eskwelahan, mga gamit sa pagtuon, ug uban pang suporta importante kaayo tungod kay nagpakita kini nga adunay mga nagpakabana sa edukasyon ug kaugmaon sa among mga anak.
Apan labaw pa sa materyal nga tabang, among pangandoy ang usa ka edukasyon nga luwas, kalidad, ug naghatag og paglaum. Edukasyon nga nagtudlo sa among mga anak nga mahimong responsable nga Lumad, dili edukasyon nga gamiton aron bahinon ang among komunidad.
Nanawagan ako sa akong mga kaubang Lumad: ayaw nato tugoti nga gamiton ang atong tingog, ngalan, kultura, ug mga kasakit isip armas sa bisan kinsa. Ang katungod sa Lumad dili iya sa usa ka organisasyon, grupo, o personalidad. Ang among katungod naggikan sa among pagka-tawo isip mga Lumadnong katawhan niining nasud.
Klaro ang panawagan sa Lumad sa Talaingod nga ang kami nanginahanglan og kalinaw, edukasyon, ug kalamboan, dili dugang nga panagbangi.
Datu Tongig Mansumuy-at
Lider sa Ata Manobo sa Talaingod, Davao del Norte
Miyembro sa Konseho, Kalinaw Southeastern Mindanao Region
