21/09/2026
โ[๐๐๐๐๐๐๐๐๐]
Setyembre 21, 1972. Isang petsa na nanatiling nakaukit sa kasaysayan ng Pilipinasโhindi lamang bilang isang araw na nagbago sa takbo ng bansa, kundi bilang simula ng isang panahong nag-iwan ng malalim na sugat sa lipunan.
Sa ilalim ng pamumuno ni Ferdinand E. Marcos Sr., ipinatupad ang Martial Law sa pamamagitan ng Proclamation No. 1081. Bagama't Setyembre 21 ang petsang karaniwang iniuugnay sa deklarasyon, ang Martial Law ay inihayag sa publiko noong Setyembre 23, matapos ang mga pangyayaring naganap sa mga naunang araw. Ang pagkakaibang ito mismo ay nagpapakita kung bakit mahalagang suriin ang kasaysayan nang may pag-iingat at batay sa mga dokumentadong tala.
Ngunit ang Martial Law ay hindi lamang isang petsa sa isang aklat-aralin.
Kasunod nito ang malawakang pagsasara ng mga institusyon ng pamamahayag at pag-aresto sa mga kritiko ng pamahalaan. Maraming Pilipino ang nakaranas ng paglabag sa kanilang mga karapatan, kabilang ang arbitraryong pagkakakulong, torture, at iba pang pang-aabuso. Ang ๐๐ถ๐ฎ๐ข๐ฏ ๐๐ช๐จ๐ฉ๐ต๐ด ๐๐ช๐ฐ๐ญ๐ข๐ต๐ช๐ฐ๐ฏ๐ด ๐๐ช๐ค๐ต๐ช๐ฎ๐ด' ๐๐ฆ๐ฎ๐ฐ๐ณ๐ช๐ข๐ญ ๐๐ฐ๐ฎ๐ฎ๐ช๐ด๐ด๐ช๐ฐ๐ฏ ay patuloy na kumikilala at nagdodokumento sa mga biktima ng mga paglabag na ito.
Sa paglipas ng panahon, nagbabago ang paraan ng pag-alala natin sa nakaraan. May mga kuwento na maaaring mawala sa mga pahina ng kasaysayan, may mga salaysay na maaaring pagtalunan, at may mga impormasyong maaaring maiba ang pagkakalahad. Ngunit hindi dapat maging dahilan ang pagtatalo upang talikuran ang pagsasaliksik.
Ang kasaysayan ay hindi lamang tungkol sa kung ano ang gusto nating maalala. Ito ay tungkol sa kung ano ang kailangang malaman.
Bilang mga Pilipino, tungkulin nating kilalanin ang iba't ibang dokumento, testimonya, at rekord upang mas maunawaan ang tunay na lawak ng panahong iyon. Ang pag-alala ay hindi nangangahulugang pagsasabuhay muli ng nakaraan; nangangahulugan itong pagkatuto mula rito.
Limampuโt apat na taon man, isang siglo, o higit pa ang lumipas, nananatiling mahalaga ang tanong: Ano ang natutuhan natin?
Dahil kapag ang kasaysayan ay nakalimutan, mas madaling mawala ang konteksto ng mga pangyayaring humubog sa ating bansa. At kapag ang mga karanasan ng mga taong nabuhay sa panahong iyon ay hindi naipapasa sa susunod na henerasyon, nawawala rin ang pagkakataong maunawaan kung paano naaapektuhan ng kapangyarihan, pamahalaan, at mga institusyon ang buhay ng ordinaryong mamamayan.
Kaya sa tuwing sasapit ang Setyembre 21, hindi lamang isang petsa ang ating binabalikan. Binabalikan natin ang isang bahagi ng kasaysayan ng Pilipinas na nangangailangan ng pag-unawa, pagsusuri, at maingat na pag-alala.
Sapagkat ang kasaysayan ay hindi dapat piliin ayon sa kung ano ang komportable nating marinig. Dapat itong pag-aralan upang maunawaan natin kung saan tayo nanggalingโat kung paano haharapin ang kinabukasang ating binubuo.
Isinulat ni: Rania Ysabella F. Arnesto
Disenyo ni: Lindseymiel Dela Torre