02/09/2026
๐๐๐๐๐ | Kapag Gumalaw ang Bundok: Pag-unawa sa Nakamamatay na Flash Flood sa Nepal
Sa mataas na bahagi ng mga lambak ng Himalayas, nakatayo ang mga glacier na nakaranas na ng maraming pangyayari sa loob ng maraming siglo, ngunit ang parehong yelong matagal nang nananatili ay bigla na lamang bumigay.
Noong umaga ng Agosto 26, 2026, isang malaking bahagi ng glacier malapit sa hangganan ng Nepal at Tibet ang naputol at bumagsak, kasama ang yelo at mga bato na gumulong ng libo-libong metro pababa sa matarik na kabundukan. Ang sumunod ay hindi lamang isang karaniwang baha, kundi isang mabilis na agos ng tubig, bato, yelo, at labi ng mga gusali na dumaan sa mga komunidad sa ibaba, na nagbunga sa daan-daang patay at higit sa libo-libong nawawala.
Nagsimula ang sakuna kung saan nagtatagpo ang mga bundok at kalangitan, ngunit habang lumulusong ito, lalo itong lumakas.
Maaaring mukhang hindi gumagalaw ang mga glacier kapag tinitingnan mula sa malayo, ngunit patuloy silang nagbabago. Mabagal silang gumagalaw dahil sa sarili nilang bigat, umuurong kapag mas maraming yelo ang nawawala kaysa sa nadaragdag, at nakikipag-ugnayan sa mga bato at tubig sa paligid nila. Gayunpaman, kapag biglang bumagsak ang malaking bahagi nito, kumikilos ang gravity at hinihila pababa ang mga pinaghalong yelo at bato.
Sa Nepal, naniniwala ang mga siyentista na ang gumuhong glacier ay bumagsak mula sa palapag na humigit-kumulang 5,200 metro at nahulog nang higit sa 1,200 metro papunta sa lambak sa ibaba. Habang gumagalaw pababa ang yelo at mga bato, marami pa itong materyal na nadadala, kaya naging isang malakas na agos na mabilis na dumaan sa mga lambak ng bundok.
Ang isang normal na baha ay kadalasang tubig lamang, ngunit ang bahang ito ay may kasamang ibaโt-ibang sangkap. Maaaring matangay ng agos ang mga bato at iba pang materyal, kaya mas lumalaki at nagiging mas mapaminsala ito. Ang makikitid na lambak ng Himalayas ay lalo pang nagpapalakas sa agos, na nagdidirekta nito tungo sa mga kalsada, tulay, pamayanan, at iba pang imprastraktura na itinayo sa mga lambak.
Sa Galchhi, isang rural municipality, iniulat na tumaas nang siyam na metro ang antas ng ilog, halos kasintaas ng tatlong palapag na gusali, sa loob lamang ng tatlumpung minuto.
Hindi agad malinaw ang sanhi ng sakuna. Iminungkahi ng mga unang ulat na maaaring isang lindol ang nag-trigger sa pagguho ng glacier. Gayunpaman, ipinakita ng mga sumunod na pag-aaral sa mga paggalaw sa lugar na ang unang inakalang lindol ay maaaring hudyat mula mismo sa pagguho ng glacier. Patuloy pa ring pinag-aaralan ng mga siyentista ang mga satellite image at iba pang tala upang malaman kung ano talaga ang nangyari sa mataas na bahagi ng bundok.
Habang patuloy na hinahanap ng mga siyentista ang eksaktong sanhi, nagdulot din ang sakuna ng mga pangamba tungkol sa nagbabagong klima sa Himalayas. Ang pagtaas ng temperatura ay naging sanhi ng pagliit ng mga glacier sa buong rehiyon, habang ang nagyeyelong lupa ay maaari ring humina habang umiinit ito. Maaaring maging dahilan ang mga pagbabagong ito upang maging di-gaanong matatag ang ilang bahagi ng mga bundok. Gayunpaman, nagbabala ang mga siyentista na hindi ito nangangahulugang direktang sanhi ng climate change ang partikular na pagguho ng glacier na ito.
Umabot din sa labas ng Nepal ang epekto ng sakuna, kung saan nagpadala at nag-alok ng tulong ang mga kalapit na bansa tulad ng India, China, South Korea, United Kingdom, United States, at mga internasyonal na organisasyon. Silaโy nagbibigay ng suporta habang patuloy na hinahanap ng mga rescue team ang mga nawawalang tao at tinutulungan ang mga komunidad na naapektuhan ng baha.
Habang nagtatrabaho ang mga rescue team sa lugar, naghahanap naman ang mga siyentista ng mga paraan upang maiwasan maging mas nakamamatay ang mga ganitong sakuna. Maaaring gamitin ang mga satellite upang bantayan ang mga pagbabago sa mga glacier at dalisdis ng bundok, habang maaaring gumamit ng mga monitoring device upang matukoy ang biglaang paggalaw at mabilis na pagtaas ng lebel ng ilog. Kung iuugnay ang mga sistemang ito sa mga early-warning alarm, maaaring magkaroon ng mas maraming oras ang mga taong nakatira sa ibaba ng bundok upang pumunta sa mas ligtas na lugar.
Ipinapakita ng trahedya sa Nepal na maaaring magsimula ang isang sakuna sa isang lugar na malayo sa karamihan ng mga tao. Ang pagbabago sa yelo sa mataas na bahagi ng bundok ay naging isang malakas na baha na umabot sa mga komunidad sa ibaba. Habang patuloy na pinag-aaralan ng mga siyentista ang Himalayas at ang mga nagbabagong glacier nito, isang bagay ang nananatiling malinaw: ang pag-unawa sa mga bundok ay maaaring makatulong sa mga tao na mas makapaghanda sa susunod na paggalaw ng mga ito. Kahit ang pagbabagong nagsisimula bilang isang bitak sa yelo ay maaaring maging isang malakas na agos sa ilog. At kapag gumalaw ang bundok, maaaring gumalaw kasama nito ang lahat ng nasa ibaba.
โ๏ธ: Ron Bautista
๐ป: Louisse Mercado