18/08/2026
๐๐ข๐ค๐ ๐๐ญ ๐๐: ๐๐๐ ๐จ๐ง๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐๐ฒ
Kung ang teknolohiya ang mabilis na tren patungo sa kinabukasan, ang wikang Filipino ang riles na nagpapaalala kung saan tayo nagmula at kung sino tayo. Sa pagdating ng AI, hindi kailangang mapag-iwanan ang ating wika; sa halip, maaari itong maging boses ng Pilipino sa mundong pinamumunuan ng makabagong teknolohiya.
โ
โ
โSa bawat salitang Filipino ay nakaukit ang kasaysayan, kultura, at pagkakakilanlan ng isang bansa. Ngunit sa panahon ngayon, hindi na lamang libro at silid-aralan ang pinagmumulan ng kaalaman. Kasabay ng pag-unlad ng teknolohiya ay mabilis na lumalawak ang paggamit ng Artificial Intelligence (AI) sa edukasyon at pananaliksik. Kaya naman napapanahon ang tema ng Buwan ng Wikang Pambansa 2026, โWikang Filipino at AI: Kasangkapan sa Pananaliksik at Tulay sa Yaman ng Impormasyon.โ
โ
โ
โItinatakda ang Agosto bilang Buwan ng Wikang Pambansa sa bisa ng Proclamation No. 1041, na nilagdaan noong 1997. Layunin nitong kilalanin ang Filipino bilang mahalagang kasangkapan sa komunikasyon, pagkakaunawaan, pagkakaisa, at pambansang kaunlaran. Samantala, patuloy na isinasama ng Department of Education ang AI sa edukasyon. Noong Pebrero 2025, inilunsad ng DepEd ang Education Center for AI Research (E-CAIR) upang magsulong ng AI-powered solutions para sa pagtuturo, pagkatuto, at pamamahala ng paaralan. Noong 2026 naman, naglabas ang DepEd ng Foundational Guidelines on Artificial Intelligence in Basic Education, na naglalayong gawing etikal, ligtas, inklusibo, at responsable ang paggamit ng AI sa mga paaralan.
โ
โ
โAI bilang katuwang sa pananaliksik
โHindi dapat tingnan ang AI bilang kalaban ng mga mag-aaral. Maaari itong magsilbing katuwang sa paghahanap ng impormasyon, pagbuo ng ideya, pagsasalin, at pag-unawa sa mahihirap na konsepto. Sa tamang paggamit, mas mapapadali nito ang pananaliksik at mas mapapalawak ang akses ng mga Pilipino sa kaalaman. Mismong UNESCO ay nagtataguyod ng paggamit ng AI sa edukasyon sa paraang nakasentro pa rin sa tao.
โ
โHindi dapat malunod ang Filipino sa teknolohiya
โGayunman, hindi sapat na mabilis lamang tayong gumamit ng AI. Dapat ding tiyaking ginagamit ito upang palawakin, hindi palitan, ang wikang Filipino. Ang AI ay maaaring tumulong sa pagsasalin at pananaliksik, ngunit hindi nito kayang ganap na palitan ang malalim na konteksto, kultura, karanasan, at damdaming nakapaloob sa ating wika. Sa halip, dapat gamitin ang teknolohiya upang mas maraming kaalamang Pilipino ang maisulat, maisalin, maitala, at maibahagi.
โ
โ
โAng pinakamahalagang kasangkapan ay hindi ang AI kundi ang mapanuring isip ng gumagamit nito. Hindi lahat ng sagot na ibinibigay ng AI ay awtomatikong tama. Maaari itong magbigay ng maling impormasyon, hindi wastong sanggunian, o sagot na walang sapat na konteksto. Kaya kailangang magsuri, maghambing ng sanggunian, at kilalanin ang tunay na pinagmulan ng impormasyon. Binibigyang-diin din ng UNESCO ang pangangailangan sa proteksiyon ng datos, wastong regulasyon, at responsableng paggamit ng generative AI sa edukasyon.
โ
โ
โMay ilan namang nangangamba na kapag nasanay ang mga mag-aaral sa AI, magiging tamad silang mag-isip at unti-unting mawawala ang pagpapahalaga sa sariling wika. May katotohanan ang pangambang ito kung gagamitin ang AI bilang kapalit ng sariling pagsisikap. Ngunit hindi AI ang mismong problema,ang problema ay ang maling paggamit nito. Kung gagamitin ito bilang gabay, kasangkapan sa pananaliksik, at katuwang sa pagkatuto, maaari itong maging daan upang mas maging mahusay ang mga mag-aaral habang nananatiling sila ang may pananagutan sa kanilang gawa.
โ
โ
โSa Buwan ng Wika, hindi lamang dapat nating ipagdiwang ang mga salitang minana natin sa nakaraan; dapat din nating ihanda ang wikang Filipino para sa hinaharap. Ang teknolohiya ay patuloy na uusad, ngunit hindi ibig sabihin na kailangang maiwan ang ating wika. Sa halip, dapat silang maglakbay nang magkasabayang Filipino bilang tagapagdala ng ating pagkakakilanlan at ang AI bilang tulay patungo sa mas malawak na kaalaman.
โ
โ
โKung ang AI ang tulay sa karagatan ng impormasyon, ang wikang Filipino ang ilaw na dapat gumabay sa atin upang hindi tayo maligaw. Sa pagharap sa hinaharap, huwag nating hayaang lamunin ng teknolohiya ang ating wikaโgawin nating wika ang gabay ng teknolohiya.
Sulat ni: S. X. Superio
Layout ni: J. Carbolido