https://www.facebook.com/111871751304703/

Bulong ng Gabi, Tanza (2026)

13/09/2025

“Ang Silid sa Likod ng Aparador”

Nakikitira ako sa bahay ng tiya ko habang nag-aaral sa lungsod. Luma ang bahay, gawa sa kahoy, at may amoy na parang alikabok na may halong damong basa. Tahimik ang mga gabi, at palaging may tunog ng orasan sa sala — tik-tak, tik-tak — na parang bantay ng oras.

Isang gabi, habang nag-aaral ako sa silid, narinig ko ang mahina at paulit-ulit na tunog ng paggalaw mula sa likod ng aparador. Akala ko’y daga lang, pero hindi tunog ng paggapang — tunog ng paglakad. Mabagal. Mabigat.

Kinabukasan, tinanong ko si Tiya:

“May silid po ba sa likod ng aparador?”
Napatingin siya sa akin, saglit lang, pero parang may bumigat sa hangin.

“Wala. Huwag mong galawin ‘yon.”

Pero sa gabing iyon, habang natutulog ako, may narinig akong mahina pero malinaw na bulong:

“Mainit ang dugo mo. Masarap sig**o.”

Napabalikwas ako. Walang tao. Pero ang aparador — bahagyang nakabukas. At sa loob, may pader na may bitak, parang may pintuang nakatago.

Simula noon, gabi-gabi, may kakaibang ritwal si Tiya. Maghahain siya ng sabaw na kulay itim, ilalagay sa bandehado, at dahan-dahang ilalagay sa harap ng aparador. Hindi niya ako pinapansin. Hindi rin niya ako pinapapa*ok sa silid kapag ginagawa niya ito.

Isang gabi, hindi ko na napigilan. Sumilip ako habang ginagawa niya ang ritwal. Nakita ko ang k**ay na lumabas mula sa bitak — mahaba, tuyot, at may kuko na parang kutsilyo. Kinuha nito ang bandehado, at saglit lang, pero narinig ko ang tunog ng pagnguya. Hindi hayop. Hindi tao.

Kinabukasan, parang walang nangyari. Tahimik si Tiya. Abala sa paglalaba. Pero sa dingding ng aparador, may bagong gasgas — parang marka ng daliri na sinusubukang lumabas.

Sa sumunod na gabi, narinig ko ulit ang bulong:

“Isa pa. Gusto ko ng buhay.”

Doon ko naisip: hindi lahat ng silid ay dapat buksan. Hindi lahat ng pintuan ay para sa atin. At hindi lahat ng k**ag-anak ay nagliligtas — minsan, sila ang tagapangalaga ng nilalang na hindi dapat pinakakain.

13/09/2025

“Ang Batang Iniwan sa Bahay ni Mang Isko”

Ako si Isko, isang matandang magsasaka sa paanan ng bundok. Mag-isa lang ako sa buhay mula nang kunin ng lagnat ang asawa ko, si Rosa, sampung taon na ang nakalipas. Wala kaming anak. Sabi ng albularyo noon, may kulang daw sa dugo ko — malamig, hindi kayang magbigay ng buhay.

Kaya namuhay ako sa katahimikan. Araw-araw, tanim, ani, dasal. Hanggang sa isang madaling araw ng Nobyembre, habang bumubuhos ang hamog at ang mga a*o ay tahimik na tahimik, may narinig akong mahina, halos hindi marinig na iyak sa harap ng bahay.

Pagbukas ko ng pinto, may sanggol. Nakabalot sa telang may burda ng mga simbolo — hindi ko alam kung alibata o sinaunang sulat. Maputla ang balat, malamig sa hawak, pero gising ang mga mata. Hindi siya umiiyak. Tinitigan lang ako.

Hindi ko alam kung bakit, pero hindi ko siya iniwan. Dinala ko siya sa loob, pinainit, pinainom ng gatas mula sa kambing. Pinangalanan ko siyang Silaw, dahil ang mga mata niya ay kumikislap tuwing gabi, parang may apoy sa loob.

Lumaki si Silaw sa piling ko. Tahimik, matalino, pero kakaiba. Hindi siya nagkakasakit. Hindi siya natatakot sa dilim. At tuwing sasapit ang ika-13 ng buwan, nawawala siya ng ilang oras, tapos babalik na parang walang nangyari.

Isang gabi, habang ako’y natutulog, nagising ako sa tunog ng mga kampay ng ibon — pero wala namang ibon sa bundok tuwing gabi. Paglabas ko, nakita ko si Silaw sa likod ng bahay, nakatayo sa gitna ng bilog na bato. Sa paligid niya, may mga anino — matangkad, payat, at may mga mata na parang sa kanya.

Hindi sila nagsalita. Pero naramdaman ko ang bigat ng hangin. Parang may hinihingi.

Kinabukasan, tahimik si Silaw. Tiningnan niya ako, at sa unang pagkakataon, nagsalita:

“Hindi ako sa iyo. Pero ikaw ang pumili.”

At mula noon, unti-unti siyang nagbago. Hindi na siya kumakain. Hindi na siya natutulog. Hanggang sa isang gabi, nawala siya. Wala nang bakas. Wala nang tunog.

Pero tuwing ika-13 ng buwan, may bumabalik sa bilog na bato. Hindi ako lumalapit. Hindi ako nagtatanong. Dahil minsan, ang mga iniwan sa pintuan ay hindi regalo — kundi paalala ng mga kasunduan ng mundong hindi natin nauunawaan.

13/09/2025

“Ang Kalderong Hindi Nauubos”

Ako si Joel, panganay sa apat na magkakapatid. Lumaki kami sa isang baryo sa gilid ng bundok, kung saan ang hangin ay malamig, at ang gabi ay mas tahimik kaysa sa dapat.

Sa gitna ng aming maliit na kusina, may isang lumang kaldero. Itim na itim ang ilalim, may bitak sa gilid, at may marka ng apoy na parang hindi na matanggal. Araw-araw, doon nagluluto si Nanay—lugaw, sabaw, sinangag. Pero ang kakaiba, hindi nauubos ang laman nito.

Akala ko noon, sadyang masinop lang si Nanay. Marunong magtipid. Pero habang tumatagal, napansin kong kahit wala kaming bigas, may sinaing pa rin. Kahit walang gulay sa bakuran, may sabaw pa rin. Kahit hindi siya lumabas ng bahay, may ulam pa rin.

“Nanay,” tanong ko minsan, “saan galing ang pagkain?”

Ngumiti siya, pero hindi umabot sa mata ang ngiti. “Basta huwag mong gagalawin ang kaldero kapag hindi pa ako tapos.”

Isang gabi, nagising ako sa tunog ng kutsara. Bumangon ako at sumilip sa kusina. Nandoon si Nanay, nakaupo sa harap ng kaldero, nakatitig lang. Hindi siya gumagalaw. Hindi siya nagsasalin ng pagkain. Pero may lumalabas na usok.

Lumapit ako. “Nanay?”

Hindi siya sumagot. Pero narinig ko ang bulong—hindi galing sa kanya. Galing sa loob ng kaldero.

Parang may nagdarasal. Parang may humihingi ng tulong.

Kinabukasan, tinanong ko si Mang Elias, ang matandang kapitbahay. Tahimik siya, pero pagkatapos ng ilang saglit, nagsalita.

“Ang kalderong ‘yan… hindi yan basta gamit. May kasunduan ang lola mo noon. Kapalit ng laman, may hinihinging kabayaran.”

Hindi ko na siya pinilit. Pero simula noon, napansin kong tuwing may laman ang kaldero, may nawawala sa amin—manok, alagang pusa, minsan kahit mga gamit. Isang beses, si Bunso, hindi namin nakita buong araw. Natagpuan namin siyang tulala sa likod ng bahay, may pasa sa bra*o, at hindi maalala kung paano siya napunta roon.

Hanggang sa dumating ang araw na si Nanay mismo ang nawala. Wala siyang iniwang salita. Wala ring bakas ng pag-alis. Pero ang kaldero, puno pa rin ng sabaw.

Ngayon, ako na ang nagluluto. Hindi ko na ginagamit ang lumang kaldero. Nakatago na siya sa ilalim ng lababo, balot ng tela at asin. Pero tuwing gabi, naririnig ko pa rin ang bulong. At minsan, naaamoy ko ang sabaw—kahit walang apoy, kahit walang tubig.

Ang kaldero ay hindi lang gamit. Isa itong alaala. Isa ring babala.

Hindi lahat ng saganang hapag ay biyaya. Minsan, may kapalit. At minsan, ang kapalit ay hindi mo kayang bayaran.

28/08/2025

“Ang Bata sa Duyan”

Ako si Lira, 17 taong gulang, nakikitira ako sa lola ko sa isang baryo sa Nueva Ecija habang nag-aaral. Tahimik ang buhay dito — palayan sa umaga, kuliglig sa gabi, at mga kapitbahay na parang k**ag-anak na rin.

Isang gabi, habang nag-aayos si lola ng mga tuyong dahon ng tanglad sa kusina, may narinig kaming mahina pero malinaw na awit mula sa likod-bahay. Hindi kanta ng tao — parang duyan na hinihele, may tunog ng alon kahit walang tubig sa paligid.

“‘La, may kumakanta po sa likod,” sabi ko.

Hindi siya sumagot agad. Tumingin lang siya sa akin, tapos marahang bumulong:

“Huwag kang lalapit. Huwag mong titigan ang duyan.”

Naguluhan ako. Wala naman kaming duyan sa likod. Pero nang sumilip ako sa bintana, nakita ko nga — may duyan na gawa sa puting tela, nakasabit sa dalawang puno ng bayabas. At sa loob, may bata. Maliit, maputla, nakapikit. Pero ang k**ay niya, mahaba. Parang hindi sa sanggol.

Lumapit ako ng kaunti, hindi ko napigilan. Gusto kong malaman kung sino ang naglagay ng duyan. Pero habang papalapit ako, biglang bumukas ang mata ng bata. Dilaw. Walang itim. Tapos ngumiti — hindi ngiti ng sanggol, kundi ng nilalang na matanda na.

Tumakbo ako pabalik sa loob. Si lola, hawak na ang buntot-pagi at asin. Binuksan niya ang bintana, sinabuyan ng asin ang hangin, at sinindihan ang isang kandila sa altar.

“Hindi ‘yan bata. ‘Yan ang Anito sa Duyan. Minsan, nagpapanggap na sanggol para papasukin mo. Kapag pinapa*ok mo, hindi na siya lalabas — ikaw ang mawawala.”

Kinabukasan, wala na ang duyan. Pero sa puno ng bayabas, may naiwan — isang pira*o ng puting tela, may burda ng mata at ngipin.

Simula noon, tuwing gabi, sinisigurado kong sarado ang bintana. At tuwing may maririnig akong awit ng duyan, pinipikit ko ang mata ko at inuusal ang bilin ni lola:

“Huwag mong titigan. Huwag mong papasukin.”

19/08/2025

“Ang Alingawngaw sa Gulod”

Tuwing Biyernes ng gabi, pauwi si Liza mula sa pagtuturo sa kabilang baryo. Dumadaan siya sa gulod — isang makitid na daan sa pagitan ng dalawang burol, tahimik at madilim, tanging tunog ng mga kuliglig ang kasama niya.

Isang gabi, habang naglalakad siya, may narinig siyang alingawngaw ng sariling yapak. Pero nang tumigil siya, may isa pang hakbang na narinig — hindi kanya.

Luminga siya, pero walang tao. Tahimik ang paligid. Hanggang sa may marahang bumulong mula sa likod:

“Huwag kang tumigil. Huwag kang tumingin.”

Naalala niya ang kwento ng matandang albularyo sa baryo:

“May nilalang sa gulod na ginagaya ang tunog ng tao. Kapag narinig mo ang sarili mong boses na hindi mo sinabi, tumakbo ka. Pero huwag kang lilingon. Kahit anong mangyari.”

Pinagpawisan si Liza. Muli niyang narinig ang boses — mas malinaw, mas malapit:

“Liza… hintay ka muna.”

Hindi siya sumagot. Pinilit niyang lakasan ang loob, binilisan ang lakad. Pero habang tumatakbo siya, naririnig niya ang sarili niyang pangalan, paulit-ulit, mula sa iba’t ibang direksyon. Minsan, parang boses ng nanay niya. Minsan, parang siya mismo ang nagsasalita.

Hanggang sa may malamig na hangin ang dumampi sa batok niya. May humawak sa balikat niya — malamig, basa, parang k**ay na galing sa ilalim ng lupa.

Hindi siya lumingon. Sa halip, binigkas niya ang dasal na itinuro ng albularyo:

“Hindi ako iyo. Hindi ako iyo. Hindi ako iyo.”

Biglang tumahimik ang paligid. Wala na ang mga boses. Wala na ang alingawngaw. Nang makauwi siya, nanginginig pa rin ang katawan niya. Kinabukasan, dinalaw siya ng albularyo at binigyan ng pulang sinulid na itatali sa kanyang pulso tuwing dadaan sa gulod.

“Ang alingawngaw ay hindi laging echo. Minsan, panawagan iyon ng mga nilalang na gustong humalili sa katawan mo.”

17/08/2025

"Ang Kuwento ni Aling Delya at ang Dambana sa Gubat"

Hindi ko ito personal na karanasan. Kuwento ito ng matandang babae na minsang naging tagapagluto sa isang maliit na karinderya sa gilid ng palengke—si Aling Delya. Taong 1979 nang mangyari ang lahat. Sa edad na trenta’y singko, mag-isa na rin siya sa buhay, iniwan ng asawa’t anak matapos ang isang trahedya sa ilog. Pero sa kabila ng lungkot, pinilit niyang bumangon. Sa araw, nagtitinda siya ng ginataang bilo-bilo. Sa gabi, tahimik siyang nagdarasal sa harap ng isang lumang altar na minana pa raw niya sa kanyang lola.

Ang hindi alam ng marami, ang altar na iyon ay hindi basta-basta. Isang dambana iyon para sa mga nilalang ng gubat—mga tagapangalaga raw ng balanse sa pagitan ng mundo ng tao at ng mga anino. Isang gabi, habang pauwi si Aling Delya mula sa palengke, nadaanan niya ang isang batang umiiyak sa gilid ng daan. Walang saplot, nanginginig, at tila nawawala sa sarili. Dinala niya ito sa kanyang bahay, pinakain, at pinatulog.

Kinabukasan, wala na ang bata. Pero sa halip na takot, isang kakaibang katahimikan ang bumalot sa paligid. Mula noon, nagsimula nang dumalaw sa kanyang panaginip ang mga nilalang na may mata ng apoy at balat na parang kahoy. Sabi nila, may ginising siyang sinaunang kasunduan. At bilang kapalit ng kabutihang-loob niya, binigyan siya ng kakayahang makakita ng mga nilalang na hindi dapat makita.

Hindi na muling nagpakita si Aling Delya sa karinderya. Pero sa tuwing may nawawalang bata sa barangay, may nagsasabing may matandang babae raw na lumilitaw sa gubat, may dalang bilo-bilo, at may mata na tila alam ang lahat ng sikreto ng mundo.

15/08/2025

"Ang Alingawngaw sa Silong"

Isa akong g**o sa isang liblib na barangay sa Quezon. Bahagi ng aking pananaliksik ang pagbisita sa mga estudyanteng may mababang attendance, upang matukoy kung anong hadlang ang humaharang sa kanilang pag-aaral.

Isa sa kanila ay si Eljay—payat, maputla, at laging may suot na jacket kahit tirik ang araw. Tahimik siya sa klase, pero matalas ang mata. Kapag tinatawag ko siya, tumatango lang. Hindi nagsasalita.

Nakatira sila sa isang lumang bahay na yari sa kahoy, may silong na mataas, tipikal sa mga bahay probinsya. Pero may kakaiba sa bahay nila—palaging sarado ang mga bintana kahit tanghaling tapat, at may amoy na parang lumang tela at lupa.

Sa unang bisita ko, sinalubong ako ng kanyang lola. Si nanay daw ay nasa Maynila, si tatay naman ay matagal nang wala. Si Eljay ang nag-aalaga sa lola niya, pero hindi ko siya nakita sa buong oras ng panayam. Nasa silong daw, naglilinis.

Habang kausap ko si lola, may naririnig akong mahihinang kaluskos sa ilalim ng bahay. Parang may gumagapang. Nang tinanong ko kung may alaga silang hayop, ngumiti lang si lola—ngiting walang kasamang sagot.

Sa ikalawang bisita ko, may inabot sa akin si lola—isang garapon ng atsara. “Gawa ni Eljay,” sabi niya. “Masarap ‘yan, Ma’am. Pampatanggal ng pagod.”

Tumanggi ako, magalang. Pero napansin kong may laman ang silong—mga sako, kahon, at isang lumang aparador na tila may kandado. May amoy na parang bulok na kahoy at… karne?

Isang gabi, habang nagre-review ako ng mga notes, may natanggap akong text mula sa isa pang g**o sa barangay: “Ma’am, may nakita raw na buto sa ilog. Mukhang tao.”

Kinabukasan, bumalik ako sa bahay nina Eljay. Wala si lola. Si Eljay lang ang naroon, nakaupo sa hagdan, hawak ang garapon ng atsara.

“Ma’am, tikman niyo po,” sabi niya. Ngayon lang siya nagsalita.

Napatingin ako sa silong. Bukas ang aparador. At sa loob nito… may mga garapon pa. Puno ng kung anong laman na kulay mapula, may hibla ng buhok, at pira*o ng kuko.

Hindi ako tumagal. Nagpaalam ako agad.

Sa pag-alis ko, narinig ko ang alingawngaw ng mga yabag sa silong. Hindi lang isa. Parang may mga boses na mahina, pabulong, paulit-ulit:

"Tikman mo muna."

15/08/2025

“Ang Salamin sa Silid ni Lola”

Hindi ko agad napansin ang pagbabago kay Kuya Noel.

Simula nang lumipat kami sa lumang bahay ni Lola matapos siyang ilibing, naging tahimik ang lahat. Walang TV, walang signal, at ang mga tunog lang sa gabi ay huni ng kuliglig at kaluskos ng mga bubong na luma na sa panahon.

Ang silid ni Lola ang pinili ni Kuya Noel bilang kwarto. Wala namang problema—mahilig siyang mag-isa, at doon daw siya mas nakakarelaks. Pero may isang bagay sa silid na hindi ko makalimutan: ang salamin.

Isang antigong salamin na may ukit ng mga dahon sa gilid, nakasabit sa pader sa tapat ng k**a. Palagi itong may takip na puting tela noong buhay pa si Lola.
Sabi niya noon, “Huwag mong titigan ng matagal. Baka may tumingin pabalik.”

Pero mula nang si Kuya ang tumira roon, hindi na muling natakpan ang salamin.

Isang gabi, habang naghahapunan kami, bumaba siya.
Tahimik. Maputla.
At ang ngiti niya—hindi ngiti ng kapatid ko.
Parang ngiti ng isang bagay na matagal nang hindi nakalabas.
Sabi niya:

“Hindi na siya makabalik. Ako na ang nasa loob.”

At tumawa siya. Malalim. Parang may kasamang alingawngaw.

Tumakbo siya pabalik sa silid ni Lola.
Kami, takot pero pursigidong sundan siya.
Pagpa*ok namin, nakita naming nakatayo siya sa harap ng salamin—nakangiti, pero ang repleksyon niya… hindi gumagalaw.

Ang repleksyon, nakatingin sa amin.
Hindi kay Kuya.
At dahan-dahang ngumiti rin.

Tumakbo kami sa kapitbahay—si Aling Dory, matandang hilot na may alam sa mga “lumang bagay.”
Pagdating niya, ang una niyang ginawa ay tinakpan ang salamin ng itim na tela.
Sabay sabi:

“Hindi lahat ng salamin ay para sa pag-aayos. May mga salamin na daanan. At kapag may puma*ok, may kailangang lumabas.”

Naglagay siya ng asin sa paligid ng salamin, nagdasal ng orasyon, at nagsindi ng kandila.
Si Kuya, nagwawala.
Umiiyak. Tumatawa.
Minsan, parang may kausap sa loob ng salamin.

Hanggang sa biglang tumahimik.
At nagsalita ang repleksyon:

“Hindi pa kami tapos. Sa susunod, hindi na salamin ang daanan.
Baka mata na.”

Sabay pumutok ang kandila.
At bumagsak si Kuya—walang malay.

---

Hindi na namin ginamit ang silid ni Lola.
Ang salamin, binalot ng tela at ibinaon sa lupa.
Pero minsan, tuwing gabi, may naririnig kaming kaluskos sa ilalim ng bahay.
Parang may humahanap ng repleksyon.

Hindi lahat ng bagay na tumitingin sa’yo ay dapat mong titigan pabalik.
Baka hindi lang mukha mo ang gusto nilang makita—baka katawan mo na ang gusto nilang gamitin.

15/08/2025

“Ang Kaibigan Kong Anino”

Ako si Tomas, labing-isang taong gulang, at kung may isang bagay na hindi ko pa nasasabi kahit kanino, ito ‘yon:
May kaibigan ako.
Hindi siya tao.
Hindi rin hayop.
Isa siyang anino.

Hindi ‘yung anino na sumusunod sa liwanag.
Hindi ‘yung anino na nakadikit sa katawan.
Siya ‘yung anino na lumalabas lang kapag mag-isa ako, tahimik ang paligid, at walang ibang ilaw kundi ang buwan.

---

Una ko siyang nakita sa ilalim ng puno ng acacia sa likod ng eskwelahan.
Hapon noon, nagpaiwan ako para maglinis ng silid-aralan.
Paglabas ko, may aninong nakatayo sa tabi ko—pero walang katawan, walang pinanggalingan.
Parang sariling buhay.

Hindi ako natakot.
Sa totoo lang, parang may parte sa akin na matagal na siyang hinihintay.

“Pwede ba akong sumama sa’yo?”
‘Yun ang una niyang sinabi.

Tumango lang ako.
At mula noon, hindi na siya umalis.

---

Ang pangalan niya ay Lilim.
Hindi ko alam kung siya ba ay imahinasyon lang, o nilalang na hindi nakikita ng iba.
Pero si Lilim, hindi siya basta-basta anino.
Marunong siyang magsalita.
Marunong siyang makinig.
At higit sa lahat, marunong siyang magtago kapag may ibang tao.

Tuwing gabi, nag-uusap kami.
Tungkol sa mga tanong na hindi ko masabi sa magulang ko.
Tungkol sa lungkot na hindi ko maipaliwanag.
Tungkol sa mga pangarap na parang hindi ko kayang abutin.

Minsan, tinuturuan niya akong magbilang ng bituin.
Minsan, nagkukwento siya ng mga lugar na hindi ko pa naririnig—mga lungsod sa ilalim ng gabi, mga bundok na gawa sa alaala, mga ilog na dumadaloy sa pagitan ng panaginip at gising.

---

Pero habang tumatagal, napansin ko na si Lilim ay lumiliit.
Parang unti-unting nawawala.
Kapag masaya ako, hindi siya lumalabas.
Kapag may kaibigan ako sa eskwela, hindi siya nagpapakita.

Isang gabi, tinanong ko siya:

“Kaibigan, nawawala ka ba?”

Ngumiti siya, kahit wala siyang mukha.

“Hindi ako nawawala. Unti-unti ka lang nagkakaroon ng liwanag.”

At doon ko lang naintindihan—si Lilim ay hindi basta anino.
Siya ang anyo ng lungkot, ng tanong, ng pag-iisa.
At habang natututo akong magmahal, makipagkaibigan, at tumawa, hindi na niya kailangang manatili.

---

Ngayon, tuwing gabi, tumitingin pa rin ako sa ilalim ng puno ng acacia.
Minsan, may aninong dumadaan.
Minsan, wala.

Pero alam ko, kahit hindi ko na siya makita, hindi ibig sabihin na wala na siya.
Kasi ang tunay na kaibigan, kahit anino lang, hindi ka iiwan hangga’t kailangan mo siya.

---

15/08/2025

“Ang Kaibigan Kong Duwende”

Ako si Enzo, at ang kwentong ito ay hindi tungkol sa sakit, hindi tungkol sa kababalaghan na nakakatakot—kundi tungkol sa isang pagkakaibigang hindi ko inaasahan.

Bata pa lang ako, mahilig na akong mag-isa sa likod ng bahay.
May maliit na hardin doon, may mga tanim na k**atis, sili, at isang puno ng bayabas na laging may hinog tuwing hapon.
Doon ako madalas tumambay, nagbabasa ng komiks, o minsan, nakatitig lang sa langit.

Isang hapon, habang kumakain ako ng bayabas, may narinig akong mahina pero malinaw na boses mula sa ilalim ng puno:

“Pwede bang makahingi?”

Napalingon ako.
Wala akong nakita.
Pero nang tumingin ako sa ugat ng puno, may maliit na nilalang—mga isang dangkal lang ang taas, nakasuot ng telang kulay lupa, may sinturon na gawa sa hibla ng damo, at may mata na parang kristal.

Hindi ako natakot.
Hindi rin ako nagtanong.
Inabot ko lang ang kalahati ng bayabas.

Ngumiti siya.
Umupo sa tabi ko.
At mula noon, araw-araw na siyang bumabalik.

---

Hindi ko alam ang pangalan niya.
Sabi niya, sa mundo nila, hindi raw binibigkas ang pangalan—binubulong lang sa hangin.
Pero tinawag ko siyang Bunso, kasi maliit siya, at parang bunso sa lahat ng kaibigan ko.

Si Bunso, hindi ordinaryong duwende.
Hindi siya nananakot.
Hindi siya humihingi ng alay.
Ang gusto lang niya ay makinig sa mga kwento ko—tungkol sa eskwela, sa crush ko, sa pangarap kong maging pintor.

Kapag siya naman ang nagkukwento, ibang mundo ang binubuksan niya.
Sabi niya, sa ilalim ng lupa, may mga lungsod na gawa sa ugat ng puno.
May ilog na dumadaloy ng liwanag.
May mga duwendeng nag-aalaga ng alaala ng mga taong nakalimot.

Minsan, nagdadala siya ng mga bagay—isang dahon na hindi nalalanta, isang buto na kapag itinanim ay tumutubo sa loob ng isang oras, o isang bulaklak na nagbabago ng kulay depende sa damdamin mo.

Pero ang pinaka-paborito ko ay ‘yung gabi na tahimik lang kami.
Nakatitig sa buwan.
Walang salita.
Parang sapat na ang presensya.

---

Lumipas ang taon.
Tumanda ako.
Nag-aral sa siyudad.
Bihira na akong umuwi sa baryo.

Isang gabi, bumalik ako sa lumang bahay.
Umupo ako sa ilalim ng puno ng bayabas.
Tahimik.
Walang boses.
Walang kaluskos.

Pero sa lupa, may nakasulat gamit ang mga dahon:
“Salamat sa pagkakaibigan. Hindi lahat ng tao ay marunong makinig.”

---

Hindi ko na siya muling nakita.
Pero tuwing gabi, kapag tahimik ang paligid at maliwanag ang buwan, nararamdaman ko pa rin ang presensya niya.
Parang hangin na dumadaan sa pisngi.
Parang alaala na hindi kumukupas.

---

Hindi lahat ng duwende ay takot.
Hindi lahat ng kwento ay kababalaghan.
Minsan, ang pinaka-mahiwagang bagay sa mundo… ay ang pagkakaibigang hindi mo inaasahan.

15/08/2025

“Ang Manok ni Lola Sening”

Ako si Nardo, at ang kwentong ito ay tungkol sa lola ko—si Lola Sening, isang matandang albularyo sa isang bayang napapalibutan ng bundok at ilog.

May alaga siyang tandang na kulay itim, si Kulot.
Hindi ito ordinaryong manok—marunong itong bumalik sa bahay kahit saan ito pakawalan, at tila naiintindihan ang sinasabi ni Lola.
Sabi ng matatanda, may “dugo” raw ng engkanto ang manok, pero tawa lang ang sagot ni Lola.

Isang gabi, habang malakas ang ulan at kumukulog, biglang nawala si Kulot.
Kinabukasan, hinanap ni Lola sa likod-bahay, sa palayan, sa ilalim ng kubo—wala.
Hindi siya mapakali.
Sabi niya, “Hindi ito basta nawawala. May kumuha.”

Nagdasal siya, nagsunog ng insenso, at kinabukasan, naglakad papuntang bundok.
May dala siyang bote ng langis, isang pira*ong tela, at ang lumang rosaryo ng kanyang ina.

Tatlong araw siyang nawala.

Sa ikaapat na araw, habang nag-aalmusal kami, may kumatok sa pintuan.
Si Lola Sening—basang-basa, may putik sa paa, at may hawak na manok.
Si Kulot.

Tahimik lang siya.
Hindi nagsalita.
Pero nang gabing iyon, tinawag niya ako.

“Nardo,” sabi niya, “may mga lugar na hindi dapat puntahan. Pero minsan, tinatawag ka nila.”

Kinuwento niya ang nangyari.

Habang nasa bundok siya, may nakita siyang ilog na hindi niya pa nakikita noon.
Sa gitna ng ilog, may tulay na gawa sa mga ugat ng puno.
Tumawid siya, at sa dulo, may hardin—maliwanag, mabango, at may mga nilalang na hindi tao pero hindi rin hayop.

May isang babae na lumapit sa kanya.
Maputi ang balat, mahaba ang buhok, at may mata na parang salamin.

“Ang alaga mo, kinuha namin. Pero ibabalik namin kung papayag kang manatili rito ng tatlong gabi.”

Pumayag si Lola.
Sa tatlong gabing iyon, hindi siya pinakain ng pagkain—puro amoy lang ng bulaklak at tunog ng musika ang kanyang sustento.
Hindi siya pinayagang matulog.
At sa ikatlong gabi, ibinalik sa kanya si Kulot.

“Kapag lumabas ka na, huwag kang magsalita. Huwag kang tumingin sa likod. At huwag mong banggitin ang aming pangalan.”

Pag-uwi niya, akala niya ay madaling araw pa lang.
Pero sa baryo, apat na araw na pala ang lumipas.

---

Simula noon, hindi na muling nawala si Kulot.
Pero tuwing gabi ng bagyo, tumitilaok ito nang tatlong beses—at si Lola, tahimik lang na nakatingin sa bintana.

---

May mga alagang hindi basta hayop.
May mga bundok na hindi basta lupa.
At may mga gabi na hindi mo dapat sagutin ang tawag—lalo na kung hindi mo alam kung sino ang tumatawag.

14/08/2025

“Ang Panata sa Punso”

Ako si Lito, taga-bundok.
Buhay namin? Paikot-ikot lang sa pagtatanim ng kamote, pag-aalaga ng manok, at pag-iwas sa utang. Pero kahit mahirap, tahimik ang puso ko noon.

Hanggang isang araw, habang naglilinis ako ng likod-bahay, napansin ko ang punso sa ilalim ng puno ng santol.
Matagal na ‘yon doon.
Sabi ng matatanda, huwag gagalawin.
May bantay raw.
May panata ang pamilya namin na huwag huhukayin ang lupa sa paligid nito.

Pero Kuya, minsan talaga, ang gutom ay mas malakas kaysa takot.
Wala na kaming bigas.
May sakit ang anak ko.
At sa ilalim ng punso, may kumikislap—parang bato, pero kulay ginto.

Kumuha ako ng pala.
Hindi ko na inisip ang babala.
Hinukay ko ang punso.

At sa ilalim, may garapon.
Puno ng mga lumang barya, alahas, at isang papel na may sulat-k**ay:

“Ang yaman ay hindi para sa pag-aari, kundi para sa pag-aalay.”

Hindi ko na binasa nang buo.
Kinuha ko ang laman, ibinenta, at ginamit sa pagpapagamot, pagkain, at kaunting luho.

Pero simula noon, parang may nagbago.

Tuwing gabi, may kumakaluskos sa bubong.
Ang mga manok, bigla na lang namamatay.
At ang anak kong gumaling… unti-unting nanlumo.
Hindi na nagsasalita.
Parang may kinakausap na hindi namin nakikita.

Isang gabi, habang nag-iigib ako, may narinig akong boses mula sa punso:

“Binalewala mo ang panata. Hindi mo binayaran ang utang.”

Kinabukasan, bumalik ako sa punso.
Dala ang natitirang alahas.
Isinuksok ko sa ilalim ng lupa.
Nagdasal ako.
Humingi ng tawad.

At sa gabing iyon, tahimik ang bahay.
Ang anak ko, muling nagsalita.
Ang mga manok, muling nangitlog.
At ang puso ko, muling kumalma.

---

Hindi ko na muling ginalaw ang punso.
Tuwing may ani, nag-aalay ako ng kaunting kamote sa tabi nito.
Hindi para sa kapalit.
Kundi para sa respeto.

Minsan, ang tunay na yaman ay hindi ginto.
Kundi ang alaala ng mga panatang hindi dapat binabasura.

Bulong ng Gabi

13/09/2025

13/09/2025

13/09/2025

28/08/2025

19/08/2025

17/08/2025

15/08/2025

15/08/2025

15/08/2025

15/08/2025

15/08/2025

14/08/2025

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category