05/06/2026
په قبایلي ضلعه کرم کې د ټي ټي پي او جماعت الاحرار خونړۍ نښته: پوځي ډله بندي او د راتلونکي منظرنامه
ناصر داوړ
د قبایلي ضلعې کرم جغرافیا د اوږدې مودې راهیسې د امنیتي ځواکونو، فرقه ییزو کړکېچونو او د سختدریځو ډلو ترمینځ د ځواک د توازن د جګړې مرکز پاتې شوی دی. د ۲۰۲۶ کال د مۍ په ۲۰مه نېټه یوه خورا خونړۍ پېښه رامنځته شوه، کله چې په کرم ضلعه کې د ناقانونه ګرځول شوې تحریک طالبان پاکستان (TTP) د ځایي کاظم ګروپ او د ناقانونه ګرځول شوې جماعت الاحرار (JuA) د امتي ګروپ ترمینځ په کمین کې یوه وسله واله نښته وشوه. د دې وحشیانه نښتې په پایله کې ۱۸ وسله وال ووژل شول، چې جسدونه یې وروسته د ځایی خلکو لخوا خاورو ته وسپارل شول.
د خیبر پښتونخوا په صحافتي کړیو کې پر دې پېښه د روانو بحثونو له مخې، دا نښته په وروستیو کلونو کې د پاکستاني طالبانو د داخلي ډلو ترمینځ ترټولو لویه او خونړۍ پېښه ده، چې د دې وسله والې شبکې د تش په نامه تنظيمي یووالي پرده یې چاک کړې ده. په تېرو وختونو کې هم د ټي ټي پي او جماعت الاحرار ترمینځ څو ځلې اختلافات رامنځته شوي وو، خو هغوی به سوء تفاهمات پای ته رسول او بېرته به یو ځای کېدل. خو د دې وروستۍ پېښې وروسته، د دواړو تنظیمونو ترمینځ اړیکې داسې پړاو ته رسېدلې دي چې د دوی د بېرته یوځای کېدو چانس نږدې د نشت برابر دی.
صحافتي کړۍ په دې باور دي چې د جماعت الاحرار او ټي ټي پي ترمینځ د اړیکو د خرابېدو اصلي ريښه د ۲۰۲۲ کال د اګست په ۷مه نېټه په پکتیکا ولایت کې په یو ریموټ کنټرول بمي چاودنه کې د عمر خالد خراساني او د هغه د نورو ملګرو وژل کېدل دي. په هغه وخت کې هم جماعت الاحرار له ټي ټي پي څخه جلا شوې وه، خو د سراج الدین حقاني په منځګړیتوب او د عمر خالد خراساني د وژنې د رڼو څېړنو په ژمنه هغوی بېرته متحد شول. خو تر نن ورځې پورې نه ټي ټي پي او نه هم د افغانستان اسلامي امارت د دې پېښې کومه رڼه څېړنه کړې ده، چې په پایله کې یې اوس وضعیت نور هم جدي شوی دی.
د دې نښتې سمدستي وروسته د جماعت الاحرار مرکزي ویاند اسد منصور یوه تفصیلي مطبوعاتي اعلامیه خپره کړه او د تحریک طالبان پاکستان پر عالي مشرتابه، په ځانګړې توګه د امیر مفتي نور ولي محسود پر ډلې باندې د خپلو ۱۸ ملګرو د په نښه کولو رسمي تور پورې کړ. جماعت الاحرار په خپل بیان کې په ډاګه کړه چې اوس د دې وینې بدل (انتقام) اخیستل پر موږ فرض شوي دي.
د جماعت الاحرار ویاند اسد منصور دا هم ویلي چې د تحریک طالبان پاکستان (TTP) قومندان کاظم د مرکزي امیر مفتي نور ولي محسود په مستقیمو لارښوونو د دوی ملګري په نښه کړي دي. د اسد منصور په وینا، د دوی ټول ۲۸ ملګري وو چې قومندان کاظم د ډوډۍ خوړلو په بهانه بللي وو او پیغام یې ورته لېږلی و چې د څو اړینو چارو په اړه د مشورې لپاره سره کښېني او د راتلونکي تګلاره وټاکي. خو دغه ځای ته د رسېدو وړاندې قومندان کاظم له خپلو نورو وسله والو ملګرو سره په کمین کې ناست و. د دوی د ملګرو ګاډي چې څنګه هلته ورسېدل، د ټي ټي پي وسله والو پرې ناتاره ډزې پیل کړې، چې په پایله کې یې ۱۸ کسان ځای پر ځای ووژل شول او ۱۰ ملګري یې یرغمل کړل او نامعلوم ځای ته یې یوړل.
اسد منصور وویل چې د دغو یرغمل شویو کسانو د راخوشې کولو لپاره په افغانستان کې د خبرو اترو لړۍ روانه ده، خو هغه د دغه ځای ښودنه ونه کړه چې هغوی پکې ساتل کېږي. البته ځایي سرچینې وايي چې دا ۱۰ یرغمل شوي کسان افغانستان ته انتقال شوي دي. اسد منصور په دې باور دی چې ټي ټي پي دا کسان غالباً ځکه نیولي دي ترڅو هغوی د معاملې د یوې وسیلې په توګه وکاروي او د خبرو اترو لړۍ پیل کړي.
اسد منصور دا ادعا هم وکړه چې په قبایلي ضلعو خیبر، اورکزۍ او کرم کې د دوی نفوذ په چټکۍ سره په ډېرېدو دی او ټي ټي پي غواړي د دغو یرغمل شویو کسانو په ذریعه پر دوی فشار راوړي او له دغو دریو واړو ضلعو څخه یې وباسي. هغه په کلکو ټکو عزم څرګند کړ چې د اګست د میاشتې تر پاایه به له دغو دریو واړو ضلعو څخه د تحریک طالبان پاکستان نوم او نښان ورک کړي. هغه دا هم وویل، چې د دې موخې د ترلاسه کولو لپاره که هر څومره لویې قربانۍ ته اړتیا وي، دوی ورته چمتو دي او له دغو سیمو څخه د ټي ټي پي د له مینځه وړلو پرته به ساه وانه خلي.
بل لور ته، د تحریک طالبان پاکستان مرکزي مشرتابه پر دې خورا حساسو پوځي نښتو بشپړ سکوت غوره کړی دی، چې پوځي کارپوهان یې د تنظیم د داخلي ګډوډۍ د نور بربنډېدو څخه د ژغورلو لپاره یوه سټراټیژیکه تګلاره بولي.
د دې خونړۍ نښتې د جديت د پوهېدو لپاره د هغې د ځایي قومندانانو د تنظيمي رول او مخینې (بګراونډ) څېړل اړین دي، ځکه چې دا نښته په بنسټیزه توګه د دوو اغېزمنو شبکو ترمینځ د سیمه ییزې برلاسۍ جګړه وه. په وژل شویو کسانو کې ترټولو نامتو نوم د جماعت الاحرار د خورا مهم فیلډ کمانډر ممتاز کشر پېژندل شوی 'امتي' دی، چې د عمر خالد خراساني خورا باوري کس و او په کرم، خیبر او اورکزو ضلعو کې یې د 'امتي ګروپ' د مشر په توګه فعالیت کاوه.
په افغانستان کې موجود د ټي ټي پي یوه محسود قومندان د ټي ټي پي له مرکزي امیر مفتي نور ولي سره اړیکه نیولې ترڅو د دې پېښې او د جماعت الاحرار په اړه د هغه دریځ معلوم کړي. مفتي نور ولي په لنډ ځواب کې وویل چې دا پېښه یقیناً د اندېښنې وړ ده، خو مرکزي مشرتابه ته یې لا تفصیلات معلوم نه دي. د هغه په وینا، دا یوازې د یوې ضلعې په کچه د ځایي ډلو خپلمنځي نښته ده او تر اوسه د کرم له ځایي مسوولینو سره په دې اړه خبرې نه دي شوي.
یاد محسود قومندان د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل چې له دې پېښې او د جماعت الاحرار لخوا د تورونو پورې کولو وروسته دوی د ټي ټي پي د امیر امنیت ټینګ کړی دی، ځکه چې جماعت الاحرار په خپلو بیانونو کې مستقیم د مرکزي مشرتابه نوم اخیستی دی. د قومندان په وینا، لا تر اوسه دا روښانه نه ده چې دا پېښه څنګه او ولې رامنځته شوې، ځکه نو د کرم له مسوولینو سره تر اړیکې وروسته به په دې اړه څه کره خبره کېدای شي. دا مهال له مرکزي مشرتابه سره د دې پېښې هیڅ رسمي تفصیلات نشته.
په کرم کې د ټي ټي پي ځایي قومندان کاظم دی، چې د هغه د پلرنۍ سیمې د ځایي خلکو په وینا، عمر یې له ۲۵ کلونو زیات نه دی، خو هغه د تحریک طالبان پاکستان د مشرتابه، په ځانګړې توګه د امیر مفتي نور ولي محسود خورا نږدې او باوري ملګری ګڼل کېږي. په کومه سیمه کې چې دا پېښه شوې، هلته کاظم د یو خورا اغېزمن او سختدریځه عملیاتي قومندان په توګه پېژندل کېږي، چې د ټي ټي پي د مرکزي امیر مستقیم ملاتړ ورسره دی. په دې ټوله پروسه کې د جماعت الاحرار ویاند اسد منصور د خپل میډیا نیټ ورک څخه په استفادې سره د ټي ټي پي مشرتابه ته په پرله پسې توګه د غچ اخیستلو ګواښونه کوي.
ځایي خلک او د کرم پولیس وايي چې په وژل شویو کسانو کې لس تنه د افغانستان اوسېدونکي دي، په داسې حال کې چې د بریدګرو د پېژندنې په اړه له قومندان کاظم پرته د نورو وسله والو په اړه هیڅ غوڅ معلومات نشته، خو داسې انګېرل کېږي چې له هغوی سره هم په زیات شمېر کې افغان وګړي شتون لري، کوم چې په ټوله ضلعه کې په تخریبي فعالیتونو کې بوخت دي.
قومندان کاظم د لوور کرم (کوزې کرم) د بګن سیمې اوسېدونکی دی او کورنۍ یې په سیمه ییزه کچه خورا بااغېزه ګڼل کېده. د هغې پلار ملک ګل رحمان چې په ګلي ملک مشهور و، په خپله سیمه کې د اورکزو قوم یو باوري استازی و. خو تېر کال ۲۰۲۵ کې د قومندان کاظم د سختدریځۍ او له طالبانو سره د یوځای کېدو په پاداش کې، د حکومتي عملیاتو پر مهال د دوی پلرنی کور ونړول شو، چې له هغې وروسته یې کورنۍ سیمه پرېښوده او پټه شوه.
کله چې له قبایلي مشرانو څخه د دې کورنۍ د ورکېدو او پټېدو د لاملونو په اړه وپوښتل شول، نو هغوی روښانه کړه چې د حکومتي اقداماتو سربېره نورو لاملونو هم د دې هجرت زمینه برابره کړې ده. د مشرانو په وینا، په هدفي وژنو او نورو تشدد امیزه فعالیتونو کې د قومندان کاظم د ښکېلتیا له امله، د هغه کورنۍ له سختو امنیتي ګواښونو سره مخ شوې وه. هغوی د دې وېرې له امله کډه وکړه چې هسې نه د کاظم د دښمنیو په پایله کې د هغه نور وروڼه د غچ اخیستنې ښکار شي. یوه قبایلي ملک د دې خبرې پخلی کړی چې د کاظم وروڼه له هیڅ کومې جهادي ډلې سره تړاو نلري، هغوی د مزدورۍ لپاره له پاکستان څخه متحده عربي اماراتو (یو اې ای) ته تللي دي او داسې اټکل کېږي چې پلار یې هم هغې خوا ته تللی وي. خو له کومې ورځې چې دا کورنۍ له کلي وتلې ده، له هغې راهیسې یې په خپله پلرنۍ سیمه کې له هیڅ چا سره هیڅ ډول اړیکه نشته.
د جګړې تاریخي او اقتصادي شالید
دا نښته کومه ناڅاپي پېښه نه ده، بلکې د یوې لسیزې د نظریاتي او تنظيمي کشمکش منطقي پایله ده. جماعت الاحرار په ۲۰۱۴ کال کې له ټي ٹی پي څخه جلا شوې وه او که څه هم په ۲۰۲۰ کې د بېرته یوځای کېدو هڅې وشوې، خو په ۲۰۲۲ کې د عمر خالد خراساني وژنې دا واټن د تل لپاره داسې زیات کړ چې بېرته رغېدل یې ناشوني شول. جماعت الاحرار په دې باور ده چې د دوی د بنسټ اېښودونکي وژنه نور ولي محسود کړې ده، او د همدې شخړې له امله جماعت الاحرار له ۲۰۲۵ کال راهیسې خپل موازي دفترونه بېرته فعال کړي وو. له دې وړاندې جماعت الاحرار په شمالي وزیرستان کې د حافظ ګل بهادر ډلې سره د اتحاد هڅه هم کړې وه، چې د عملیاتي محدودیتونو او د کابل د فشار له امله ناکامه شوه؛ خو اوس پیاوړی احتمال شته چې د دې روانې وینې توئیدنې وروسته هغوی له 'اتحاد المجاہدین پاکستان' سره یوځای شي.
سراج الدین حقاني او د افغانستان اسلامي امارت لپاره دا وضعیت د اندېښنې وړ دی، ځکه هغوی د داعش (ISKP) د پرمختګ د مخنیوي، په خپله خاوره کې د کورنۍ جګړې څخه د ځان ژغورلو، او د پاکستان پر ضد د ټي ټي پي په توګه د یو سټراټیژیک اوزار د کارولو لپاره د دغو ډلو ترمینځ د منځګړیتوب هڅې کولې.
د دې خونړۍ نښتې اقتصادي محرکات هم خورا مهم دي. د ځایي مشرانو په وینا، دا کړکېچ په اصل کې د اوږدې مودې راهیسې د قلنګ (بھتہ خوري) د جګړې تسلسل دی. په قبایلي ضلعه خیبر کې لومړی تحریک طالبان پاکستان (TTP) د کانونو (مائننګ) له ټیکدارانو څخه قلنګ اخیست، خو د جماعت الاحرار د جلا کېدو وروسته وضعیت بدل شو. جماعت الاحرار په خیبر ضلعه کې د منرالونو ټیکداران په خپله شبکه کې شامل کړل او ټي ټي پي یې له دې سیمې وباسله. همدا چاره وروسته په قبایلي ضلعه اورکزۍ کې هم تکرار شوه، چې هلته جماعت الاحرار د سکرو د کانونو ټیکدارانو ته ټي ټي پي ته د قلنګ ورکولو څخه منع کړه او دا لړۍ یې په خپلو لاسونو کې واخیسته.
اوس دغه شخړه کرم ضلعې ته لېږدول شوې ده، چې قومندان کاظم پرې سخت اعتراض درلود. کرم چې په دریو برخو (اپر، لوور او سینټرال) وېشل شوې ده، هلته د منرالونو له ټیکدارانو څخه د قومندان کاظم ګروپ قلنګ ټولوي. سربېره پر دې، په ټوله ضلعه کې د روانو ټولو دولتي پرمختیایي پروژو له ټیکدارانو څخه هم قومندان کاظم ۵ سلنه قلنګ اخلي. ځکه نو، کرم ته د جماعت الاحرار راتګ د قومندان کاظم اور د هغه د شبکې د پراخو اقتصادي ګټو پر وړاندې یو مستقیم ګوزار و.
راتلونکي منظرنامې او د داعش (ISKP) خطر
د ځایي مشرانو او ولس سره د شویو خبرو اترو په رڼا کې، د راتلونکي په اړه دوه مهمې منظرنامې مخې ته راځي:
* لومړی منظرنامه: دا چې جماعت الاحرار په رسمي توګه د ټي ٹی پي پر وړاندې د جګړې اعلان وکړي او یو جلا پوځي بلاک جوړ کړي، چې له امله به یې په قبایلي سیمو کې د سختدریځۍ جوړښت د ځواک په څو مرکزونو ووېشل شي.
* دویمه منظرنامه: د یرغمل شویو کسانو له بحران سره تړلې ده؛ که چېرې خبرې اترې ناکامې شي، نو د هدفي وژنو (ٹارګټ کلنګ) یوه داسې نه ختمېدونکې جګړه پیل کېدای شي چې وروستۍ ګټه به یې داعش (ISKP) ته ورسېږي. داعش د دې پوځي تشې څخه په استفادې سره په کرم کې فرقه ییزو کړکېچونو ته نور هم پوکی ورکولی شي، چې د سیمې امنیت به له سختو خطرونو سره مخ کړي.
ځایي مشران دا هم وايي چې د هغو ۱۰ یرغمل شویو کسانو په بدل کې ټي ټي پي ښايي د یو مشروط تړون لور ته لاړه شي، چې پکې دا شرط اېښودل کېدای شي چې د جماعت الاحرار هیڅ غړی به په راتلونکي کې کرم ضلعې ته نه ننوځي.
د دې نښتې په جديت د پوهېدو لپاره د دې سیمې د پوځي تاریخ ارزونه اړینه ده. د اورکزو د مشرانو په وینا، په پاکستان کې د داعش خراسان (ISKP) لومړی امیر حافظ سعید خان و چې تعلق یې له اورکزو سره و. هغه په ۲۰۱۴ کال کې له تحریک طالبان پاکستان څخه ناراضه او له داعش سره یوځای شو او په ۲۰۱۶ کال کې د افغانستان په ننګرهار ولایت کې په یوې امریکایي ډرون برید کې ووژل شو. د حافظ سعید خان سره د ټي ټي پي څو مهمو قومندانانو هم له داعش سره بیعت کړی و. په دغو لومړنیو ملګرو کې قومندان ګل زمان فتح نمایان و، چې د حافظ سعید خان ښی لاس او د داعش خراسان مرستیال امیر ټاکل شوی و. سربېره پر دې، د ټي ټي پي پخوانی مرکزي ویاند شاهد الله شاهد (اصلي نوم شیخ مقبول اورکزی) اور قومندان دولت خان هم د داعش سره یوځای کېدونکي مهم اورکزي نژاده قومندانان وو.
بل لور ته، د قبایلي ضلعې مهمند سره تعلق لرونکي خلیفه عمر منصور له داعش سره یوځای کېدل په لومړیو کې اختلافي وو. که څه هم هغه د حافظ سعید خان نږدې ملګری و، خو هغه د ټي ټي پي مهمند (اوسني جماعت الاحرار) له مړه شوي مشر عمر خالد خراساني سره هم ژور تړاو درلود، چې له امله یې د هغه رسمي تړاو د اوږدې مودې لپاره ناڅرګند پاتې و. په ټولیزه توګه، په دغو لومړنیو بیعت کونکو کې د اکثریت تعلق له اورکزۍ ایجنسۍ څخه و، ځکه چې هلته د حافظ سعید خان پیاوړی نفوذ و. دا ټول کسان وروسته په بېلابېلو امریکایي ډرون بریدونو، د افغان امنیتي ځواکونو یا د افغان طالبانو سره په نښتو کې ووژل شول. د دغو قومندانانو له وژل کېدو وروسته د داعش خراسان په مشرتابه کې لوی بدلونونه راغلل او په تنظیم کې د بهرنیو وسله والو نفوذ زیات شو.
مسلکي اړخ او د ریاست تګلاره
د دې تاریخي شالید سره سره، نن هم په اورکزو او ورڅېرمه کرم ضلعه کې د داسې عناصرو لوی شمیر شتون لري. له ټي ټي پي سره د دوی نظریاتي او تنظيمي یووالی اوس ممکن نه ښکاري، په داسې حال کې چې له ټي ټي پي څخه د جماعت الاحرار د لارو جلا کېدو وروسته د دوی ترمینځ د نږدېوالي نوي امکانات پیدا شوي دي. دا مهال دا ډلې نه یوازې په سیمه کې په ګډو پوځي فعالیتونو کې ښکېلې دي، بلکې د اقتصادي خپلواکۍ لپاره د منرالونو په کاروبار او له دولتي ټیکدارانو څخه په قلنګ اخیستلو هم بوختې دي. سربېره پر دې، دا هم لیدل شوي چې دا عناصر اوس بډایه سوداګر او په بهرني هیوادونو (په ځانګړې توګه په متحده عربي اماراتو) کې مېشتو کورنیو ته د قلنګ غوښتلو ګواښونه کوي او د خپلو پيسو د راټولولو دایره یې پراخه کړې ده.
د دې پوځي ګډوډۍ سره سره په کرم او اورکزو کې د ښکېلو مذهبي او مسلکي ډلو ترمنځ نظریاتي مسایل هم د سختېدو په حال کې دي. د کرم د مشرانو په وینا، د داعش اصلي هدف ځایی شیعه ټولنه ده، چې د دې وضعیت په پام کې نیولو سره شیعه ګانو د خپل ځان د دفاع لپاره په کرم کې د "زینبیون" او "مهدي ملیشیا" په څېر جهادي شبکې فعالې کړې دي. د دغو شبکو شاته مبینه د ایران ملاتړ او مالي مرسته شتون لري. مشران وايي چې د شیعه ګانو لپاره دا ملیشې د خپل امنیت د تامین لپاره خورا اړینې دي، که نه نو د دوی لپاره به خطرونه ډېر زیات شي.
د مشرانو په اند، د جماعت الاحرار او د داعش د ځایي عناصرو ترمینځ مخ په زیاتېدونکی نږدېوالی او په کرم او اورکزو کې د دوی متحرک کېدل په راتلونکو ورځو کې د امنیتي ځواکونو او شیعه ټولنې لپاره نوي ننګونې راولاړولی شي. قوي احتمال شته چې دا ډلې به د خپلې اقتصادي خپلواکۍ لپاره د منرالونو په کاروبار او له دولتي ټیکدارانو څخه د قلنګ اخیستلو ترڅنګ، د امنیتي ادارو او شیعه ټولنې پر وړاندې خپلو فعالیتونو ته چټکتیا ورکړي. دې وضعیت کرم د یوې داسې نوې پوځي او مسلکي شخړې پر لور بیولې ده، چې پکې هر وخت د فرقه ییزې نښتې یوه نوې او خطرناکه لړۍ پیل کېدای شي.
د تېرو دوو ورځو په اوږدو کې د امنیتي ادارو او پولیسو د چارواکو په ګډون له یوې درجن څخه د زیاتو سرچینو سره د شویو تفصیلي خبرو اترو په بنسټ، د اندېښنې وړ پایلو وېره څرګندېدای شي؛ هغه دا چې په دغو کړکیو کې دا انګېرنه شتون لري چې ریاست (حکومت) ته له دې خپلمنځي جګړې څخه ګټه رسېدای شي، په دې فرضيه چې څنګه دا وسله والې ډلې یو بل کمزوری کوي، هغوی به په طبیعي ډول ضعیف شي او د ریاست لپاره به یې خطر کم شي.
خو د خیبر پښتونخوا د وتلو او تجربه کارو خبریالانو په باور دا یوه خطرناکه غلط فهمي ده. اوسني وضعیت ته په کتلو سره دا اټکل کېدای شي چې د دې روانې شخړې به ژر تر ژره داسې نورې بدې پایلې ولري، چې نه یوازې سیمه ییز امنیت خرابولی شي بلکې د جګړې لمبې نورو سیمو ته هم غځولی شي.
@ ⊕Tochi Dawar
