Przemyskie Podziemie Czytelnicze

28/08/2026

Marta Olejnik, „Strych. O środowisku kulturalnym w czasach PRL”, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, Przemyśl 2022

W czasach, kiedy swoboda twórcza podlegała ograniczeniom, a niezależna działalność kulturalna wymykała się oficjalnemu obiegowi, niewielka społeczność naszego regionu znalazła dla siebie miejsce w jednym z przemyskich domów. A dokładniej na strychu domu Marka Kuchcińskiego przy ulicy Węgierskiej. Tam powstał tak zwany „Strych Kulturalny”, który stał się miejscem spotkań artystów, literatów i ludzi kultury, wokół którego z czasem skupiło się środowisko kultury niezależnej i narodziło pismo o tej samej nazwie.

Publikacja Marty Olejnik jest zbiorem krótkich opowieści o tamtej rzeczywistości. O ludziach, spotkaniach i działaniach podejmowanych poza cenzurą państwową, niejednokrotnie ryzykownych i narażających ich uczestników na represje. Historie zostały opowiedziane w sposób lekki, często humorystyczny, a na pewno przybliżający atmosferę lat 80. i rzeczywistość schyłkowego PRL-u oraz potrzebę swobodnego rozwoju polskiej kultury i tożsamości.

„Strych” pozwala spojrzeć na historię przemyskiego środowiska kultury niezależnej nie tylko przez pryzmat wydarzeń, ale przede wszystkim ludzi, którzy je tworzyli. Niniejsza publikacja staje się opowieścią o lokalnej historii widzianej z bliska, poprzez osobiste doświadczenia, wspomnienia i atmosferę miejsca, które dla wielu stało się przestrzenią twórczej swobody.

Natalia Ryznar

21/08/2026

Na rynku wydawniczym pojawiła się niedawno niezwykle intrygująca pozycja dedykowana najmłodszym czytelnikom pt. „Wyliczanki księżnej Anki” autorstwa Piotr Kaplita z ilustracjami Magdaleny Trojnar. Publikacja wydana w 2025 r. z okazji obchodów 100-lecia przez Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich w lekkiej formie porusza wątki historyczne związane z miastem i jego mieszkańcami. Jak stwierdza we wstępie sam autor, napisana została dla dzieci i ich rodziców w celu wspólnego czytania. I faktycznie, pozycja ta nadaje się idealnie do spędzania czasu w gronie najbliższych wciągając zarówno młodych, jak i starszych nieco czytelników swoją beztroską formą i żartobliwym stylem.

Każda strona książki to osobna historia, na którą składa się wierszyk-wyliczanka oraz obszerny komentarz historyczny.
Rymowanki, często dowcipne, wieloznaczne, bogate w mniej znane słownictwo albo wręcz słowotwórcze fantazje autora wydają się ciągiem luźno powiązanych skojarzeń. Nic bardziej mylnego. Lekka forma stanowi jedynie zachętę do podjęcia próby wgłębiania się w historię miasta i okolicy. Zabawa słowem przemienia czytelnika w psotne dziecko i prowadzi go przez ulice oraz zakamarki dawnego Jarosławia. Wędruje wraz z nim po podwórkach, zagląda w opuszczone miejsca, wyciąga z mroku zapomnienia wielkie i małe postacie. Wraz z kolejnymi wyliczankami odsłaniają się bogate w wydarzenia losy miasta, codzienne życie mieszkańców oraz miejscowe ciekawostki historyczne i archeologiczne. Komentarze pod wierszykami cierpliwie tłumaczą zagadkowe, swobodne skojarzenia rymowanek nadal nie tracąc swojej zabawnej formy dostosowanej do najmłodszego czytelnika. Całość dopełniają dowcipne ilustracje nawiązujące do poruszanych wątków i stanowiące ważny element jarosławskich wyliczanek-zagadek pobudzający wyobraźnię dużych i małych odbiorców.

W rezultacie czytelnik dostaje publikację, która od pierwszych stron wciąga, bawi i intryguje. Styl i szata graficzna nawiązują do typowej literatury dziecięcej, łatwej w odbiorze, beztroskiej i nieuładzonej. Głębiej jednak czają się bogate w faktografię treści przekazane w oryginalny i pobudzający wyobraźnię sposób. Najlepszą recenzję zaś wystawić mogą najmłodsi, którzy po usłyszeniu ostatniej wyliczanki prosili o powtórne przeczytanie całości, niepocieszeni, że to już koniec…

Sabina Stempniak-Kusy

14/08/2026

Po pozycję Błażeja Szyszkowskiego „Ku słońcu” sięgnęłam z ogromną ciekawością. Moda i konserwacja to moje duże pasje, z którymi miałam też styczność na studiach, więc ten temat od razu przyciągnął moją uwagę. I muszę przyznać – to była cudowna lektura.

Autor w niesamowicie ciekawy sposób pokazuje historię pięknych, zabytkowych parasolek przeciwsłonecznych z XIX i początku XX wieku. Dawniej były one nieodłącznym elementem kobiecej garderoby, obecnie kojarzą nam się głównie z deszczową pogodą, przez co łatwo zapominamy o ich artystycznej roli. Oprócz pięknych zdjęć ukazujących rezultaty prac konserwacyjnych, książka w prosty sposób tłumaczy, na czym polega zawód konserwatora i przedstawia krok po kroku, w jaki sposób odnawia się tak delikatne materiały i dekoracyjne rączki parasolek. Co ciekawe, tekst nie jest przeładowany specjalistycznymi pojęciami, a autor zachowuje balans czyniąc go przystępnym dla odbiorcy.

Idealnym dopełnieniem ekspozycji jest różnorodny materiał źródłowy – fotografie i ilustracje przedstawiające parasolki i ich właścicielki na przestrzeni lat. Z wielką satysfakcją można obserwować, jak eksponaty otrzymują nowe życie i kontynuują wzbudzanie zachwytu wśród innych wystaw muzealnych.
Serdecznie polecam lekturę wszystkim zainteresowanym!

Karina Stochła

07/08/2026

Andrzej Koperski, Archeologiczne opowieści o Przemyślu, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, Przemyśl 2025, s. 232.

🔎Jakie sekrety skrywa przemyska ziemia?

Na to pytanie odpowie książka Andrzeja Koperskiego pt. Archeologiczne opowieści o Przemyślu.

Autor swobodnie snuje opowieść o prowadzonych na terenie Przemyśla badaniach archeologicznych, nakreślając przy tym początki kształtowania się przemyskiego grodu. Napisana zrozumiałym dla czytelnika językiem, dopełniona obfitym materiałem ilustracyjnym książka, przekazuje bogate treści historyczne. Z publikacji można dowiedzieć się z jakich okresów pochodzą relikty odkryte na terenie miasta oraz jego okolic. Autor opisuje narzędzia oraz przedmioty codziennego użytku, które towarzyszyły ludziom zamieszkującym niegdyś te tereny oraz nakreśla zarys kultury i życia codziennego obszaru.

To idealna lektura zarówno dla czytelników lubiących poszerzać swoją wiedzę, jak i miłośników wędrówek i aktywnego spędzania czasu. Z pewnością pomoże w zaplanowaniu weekendowej lub wakacyjnej wycieczki po Przemyślu.

Serdecznie polecam!
Natalia Stachura

04/08/2026

Z przyjemnością informujemy, że biblioteka Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej w ostatnim czasie wzbogaciła zasoby katalogu naukowego o szereg 📚 wydawnictw o tematyce archeologicznej otrzymanych od Państwowe Muzeum Archeologiczne oraz Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza.

Wśród przekazanych woluminów znajdują się zarówno nowości wydawnicze, jak również publikacje nieco starsze, wydane w latach 2007-2023.

Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do skorzystania z internetowego katalogu biblioteki MNZP https://xn--szukamksiki-4kb16m.pl/SkNewWeb/astart/1106, jak również zachęcamy do wizyty w czytelni muzealnej i zapoznania się z wydawnictwami na miejscu.

⏱️Przypominamy, że czytelnia czynna jest w godzinach pracy Muzeum.

Poniżej prezentujemy wykaz najnowszych nabytków:

- Wiadomości Archeologiczne, t. 75, 76.

- Warszawskie Materiały Archeologiczne, t. 17, 18-19.

- Archeologia Środkowego Nadodrza, t. 13.

- Mariusz Kowalewski, Wytwórczość krzemieniarska społeczności trzcinieckiego kręgu kulturowego na Niżu Polskim w świetle analizy wybranych źródeł archeologicznych, Warszawa, 2025 (Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne, t. 15).

- Nekropolia katolików i protestantów. Cmentarz Świętej Trójcy w Zielonej Górze w świetle najnowszych badań, red. Arkadiusz Michalak, Pękowice-Świdnica, 2025

oraz:

- Bronicki Andrzej, Pierwsi pasterze III tysiąclecia p. Ch. Groby podgrupy wschodniolubelskiej kultury amfor kulistych. Obrządek pogrzebowy. Chronologia, Chełm, 2021.

- Ceramika i szkło jako źródło do badań nad przeszłością, red. K. Chrzan, Wrocław, 2023.

- Kozłowski, Stefan Karol, Kwiat Królestwa. Archeologów polskich pokolenie trzecie, Warszawa-Łódź, 2015.

- Kozłowski, Stefan Karol, Tak wiele tak nieliczni. Młoda archeologia polska 1905-1928, Warszawa- Łódź, 2012.

- Kultura muzyczna w początkach Państwa Polskiego, red. Anna Jabłońska, Magdalena Robaszkiewicz, Gniezno-Szczecin, 2020.

- Najstarsza osada kultury ceramiki wstęgowej rytej z terenu Polski : Gwoździec stan. 2, gm. Zakliczyn, pod redakcją Agnieszki Czekaj-Zastawny, Anny Rauby-Bukowskiej, Agnieszki Kukułki, Kraków, 2021.

- Nowe materiały i interpretacje. Stan dyskusji na temat kultury wielbarskiej, red. Mirosław Fudziński, Henryk Paner, Gdańsk, 2007.

- Settlements pottery of the pre-Roman Iron Age in Central European Barbaricum - new research perspectives, red. Andrzej Michałowski i in., Poznań, 2017.

- Stanisławice, stan. 9 i 10, pow. bocheński: osady z okresu wpływów rzymskich i czasów nowożytnych, red. Justyna Rodak, Kraków 2018, (Via Archaeologica).

31/07/2026

Pięknie i bogato ilustrowana publikacja Leszka Gardeły Słowiańska melancholia. Życie i twórczość Stanisława Jakubowskiego, Warszawa 2024, wyd. Eviva L’arte, przywraca pamięć o Jakubowskim, przenosi w nastrojowy świat jego twórczości ale też wciąga jak najlepsza proza mimo, że to pozycja naukowa.
Autor książki, doktor habilitowany archeologii, jest cenionym specjalistą od wczesnośredniowiecznej Skandynawii i Słowiańszczyzny, zaś jej bohater był przede wszystkim malarzem, grafikiem, twórcą ekslibrisów o doprowadzonych do perfekcji umiejętnościach i technikach, „mistrzem wszelkich kunsztów” jak określono go już w 1930 roku. Znaczna część jego pracy artystycznej była wynikiem fascynacji i studiów badawczych nad Słowiańszczyzną przedchrześcijańską, stąd w spuściźnie artysty odnajdujemy wyobrażenia bóstw, ornamentyki, ubiorów, obrzędów czy architektury Słowian. Natężenie tej tematyki przypadło w przemyskim okresie twórczości w latach 1912-1920. Dla lokalnego czytelnika nie lada gratką będzie podrozdział poświęcony miejscom i środowisku Towarzystwa Przyjaciół Nauk, w którym obracał się Jakubowski i z którym współdzielił swoje pasje. Pamiątką po tamtym czasie są liczne prace artysty zgromadzone w przemyskich zbiorach muzealnych. Jakubowski zdobył pewną sławę w okresie międzywojennym. Później, gdy fantasmagoryczne wyobrażenia słowiańskości wypadły z katalogu tematów inspirujących, artystę właściwie zapomniano (poza wąskimi kręgami historyków sztuki, rodzimowierców, czy rekonstruktorów dawnej Słowiańszczyzny). Omawiana książka doskonale ożywia bogaty i ważny dla naszej kultury, dorobek Stanisława Jakubowskiego.

dr Grzegorz Klebowicz

27/07/2026

Zapraszamy do udziału w konkursie i pozdrawiamy serdecznie Przemyska Biblioteka Publiczna :) 🌞⛱️📚

Przemyska Biblioteka Publiczna im. Ignacego Krasickiego zaprasza dzieci, młodzież i dorosłych do udziału w IV Konkursie na Recenzję Literacką „Fascynująca wakacyjna książka”. Konkurs trwa od 21 lipca do 19 września 2026 r.

Do udziału zapraszamy wszystkich miłośników literatury – wystarczy przeczytać książkę, która szczególnie towarzyszyła wakacyjnym chwilom i podzielić się wrażeniami z lektury.
Czekamy na ciekawe, oryginalne i inspirujące teksty!

Partnerem wydarzenia jest Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich – Oddział w Przemyślu. Konkurs został objęty patronatem Wydawnictwa Literatura.

24/07/2026

Na tegorocznych targach Książki Historycznej i Muzealnej, zakupiłam książkę „Magdalena Morska. Szkice do portretu pani na Zarzeczu”, wydaną przez Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich, Jarosław 2021. Stron 109.

Polecam tę lekturę, ponieważ autorka Krystyna Kieferling w ciekawy sposób przedstawiła życiorys hrabiny Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej. Poprzez ukazanie tła historycznego Galicji końca XVIII i pierwszej połowy XIX wieku, książka pozwala zrozumieć decyzje jakie podejmowała hrabina – jej zainteresowania i inspiracje, które doprowadziły do powstania wyjątkowego Pałacu w Zarzeczu - autorstwa Chrystiana P. Aignera, czołowego architekta epoki.
Autorka podjęła się niełatwego zadania ukazania kobiety – arystokratki przełomu XVIII i XIX wieku, która aktywnie działając na rozmaitych polach odegrała znaczącą rolę w kształtowaniu życia kulturalnego dawnej Rzeczypospolitej. Dzięki swoim talentom i kreatywności uczyniła Zarzecze jedną z najpiękniejszych posiadłości w Galicji, często odwiedzaną przez wybitne postacie ówczesnej epoki.
Książka zawiera barwne rysunki autorstwa Magdaleny Morskiej, ukazujące budynki wsi Zarzecze, ogród wokół pałacu, nawiązujące do ówczesnej mody w stylu holenderskim i angielskim, które hrabina tworzyła do kompleksu pałacowo-ogrodowego w Zarzeczu.
Polecam wszystkim książkę i wizytę w pałacu w Zarzeczu, oddziale Muzeum w Jarosławiu.

Joanna Kostkiewicz

23/07/2026

8 sierpnia 2026 r. zapraszamy do magazynu Wydawnictwa IPN i do księgarń stacjonarnych w całej Polsce na inaugurację Dni Wydawnictwa IPN.

17/07/2026

Kamila Sujkowska, Regionalizmy leksykalne w języku mieszkańców Przemyśla, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, Przemyśl 2025, s. 308.

Jurgać, kaparzyć, katulkać czy telemuta i paciuch – słowa dla wtajemniczonych. By szybko poznać ich znaczenie należy sięgnąć po niezwykle ciekawą publikację Regionalizmy leksykalne w języku mieszkańców Przemyśla autorstwa Kamili Sujkowskiej. Autorce bez wątpienia udało się wprowadzić Czytelnika w specyfikę języka, którym posługują się mieszkańcy Przemyśla, traktując go jako regionalną odmianę polszczyzny. Regionalizm językowy widzi w szerszym kontekście, w jego perspektywie historycznej, na tle regionalizmu krakowskiego i lwowskiego oraz w codziennej mowie.
Język to twór żywy, który ulega przeobrażeniom, ale nadal Przemyślanie używają słów i zwrotów, które odróżniają ich od mieszkańców innych części Polski. Ogromnym atutem książki jest Słownik regionalizmów, który „leksykalne”, czyli odnoszące się do zasobu słów, przybliża w sposób zrozumiały dla każdego.
Publikacja ta jest naukowym opracowaniem, z rozbudowaną metodologią i dogłębnymi analizami językowymi. Autorka wykorzystuje wiele źródeł oraz własne badania i obserwacje. Określone wytyczne, którym musiała sprostać praca naukowa sprawiły, że nie jest napisana swobodnym stylem, mimo to czyta się ją z zaciekawieniem. Książka godna polecenia wszystkim, których ciekawi lokalna specyfika języka polskiego i tym, którzy chcą się dowiedzieć, dlaczego na co dzień używamy „przemyskich słów”.

dr Małgorzata Dziura