06/03/2026
Wspaniała wiadomość dla czytelników serii „Żydzi. Polska. Autobiografia” – ukazał się jej kolejny tom:
Berthold Haase, Max Kollenscher, "Codzienność i polityka. Wspomnienia poznańskich Żydów", przekład z języka niemieckiego, wstęp i opracowanie krytyczne: Maciej Moszyński.
Książka przynosi dwa niezwykle interesujące świadectwa autobiograficzne autorów należących do tego samego pokolenia poznańskich Żydów – Bertholda Haasego (1874–1938) i Maxa Kollenschera (1875–1937). Obaj byli prawnikami, publicystami i działaczami społecznymi, a ich losy prowadzą przez kluczowe doświadczenia przełomu XIX i XX wieku: epokę modernizacji, przemiany życia wspólnot żydowskich oraz dramatyczne wydarzenia polityczne lat 1918–1920 w Poznańskiem.
Wspomnienia odsłaniają świat poznańskich Żydów widziany od środka – codzienność życia mieszczańskiego, rodzinne tradycje religijne, drogę edukacji i kariery zawodowej, ale także spory ideowe i pytania o żydowską tożsamość w nowoczesnym świecie. Autorzy opisują swoje doświadczenia w kontekście wielokulturowego współistnienia Żydów, Polaków i Niemców, ukazując złożoność relacji społecznych i politycznych w regionie.
Haase i Kollenscher byli przy tym nie tylko obserwatorami, lecz również aktywnymi uczestnikami życia publicznego. Pierwszy z nich związany był ze środowiskami liberalno-konserwatywnymi niemieckich Żydów i przez lata angażował się w działalność społeczną poznańskiej gminy. Drugi należał do pionierów ruchu syjonistycznego w Poznańskiem i w przełomowych latach po I wojnie światowej kierował Żydowską Radą Ludową reprezentującą interesy ludności żydowskiej regionu.
Publikowane w tomie teksty mają również szczególną wartość źródłową. Wspomnienia Haasego, spisane w 1935 roku jako rodzinny przekaz dla wnuczki, nie były dotąd publikowane. Pamiętnik Kollenschera po raz pierwszy ukazuje się w pełnej, krytycznej edycji przygotowanej na podstawie maszynopisów przechowywanych w Centralnym Archiwum Syjonistycznym w Jerozolimie.
Tom ukazuje się w przekładzie, ze wstępem i opracowaniem krytycznym Macieja Moszyńskiego, historyka zajmującego się dziejami społeczno-politycznymi ziem polskich w XIX i XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem historii ludności żydowskiej i dziejów antysemityzmu. Autor głośnej monografii Antysemityzm w Królestwie Polskim. Narodziny nowoczesnej ideologii antyżydowskiej 1864–1914 przygotował edycję, która nie tylko udostępnia ważne źródła autobiograficzne, lecz także osadza je w szerokim kontekście historycznym i kulturowym.
Gratulujemy autorowi, który w "Miasteczku Poznań" zamieścił wiele ciekawych artykułów.
