20/07/2026
စာမဖတ်တော့သောလူ့အဖွဲ့အစည်း
စာဖတ်ယဉ်ကျေးမှုလွန်ခေတ်တွင် လူ့ယဉ်ကျေးမှု ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ဦးမည်လော။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်သုံးရာကျော်ခန့်က ဒဏ္ဍာရီတစ်ပုဒ်အရ အီဂျစ်ဘုရင် ပတိုလမီ ပထမသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ စာအုပ်စာတမ်းအားလုံးကို တစ်နေရာတည်းတွင် စုစည်းထားမည့် မဟာစာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခု တည်ထောင်ရန် သူ၏ နန်းတွင်းပညာရှင်များအား အမိန့်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
အလက်ဇန္ဒားမဟာ၏ လက်အောက်တွင် စစ်မှုထမ်းခဲ့ဖူးသော ပတိုလမီသည် လူသားမျိုးနွယ်၏ အသိပညာဗဟုသုတအားလုံးကို ထာဝစဉ် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းပေးမည့် စာကြည့်တိုက်တစ်ခုကို စိတ်ကူးအိပ်မက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သူ့ကို ဆက်ခံသည့် ဘုရင်များကလည်း ထိုအမွေအနှစ်တာဝန်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အလက်ဇန္ဒြီးယားဆိပ်ကမ်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် သင်္ဘောတိုင်းကို တော်ဝင်စစ်သားများက စစ်ဆေးပြီး ပါရှိသမျှ စာလိပ်များကို သိမ်းယူကြသည်။ ထိုစာလိပ်များကို အရစ္စတိုတယ်၏ လိုက်ဆီယမ် ကျောင်းတော်ကို နမူနာယူတည်ဆောက်ထားသော၊ ပညာရှင်များဗိမာန်ဟု ခေါ်သည့် မူဆီယွန် တွင် စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အရစ္စတိုတယ်ကိုယ်တိုင် စုဆောင်းခဲ့သည့် ကိုယ်ပိုင်စာအုပ်အချို့ပင် ထိုနေရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
အလက်ဇန္ဒြီးယား စာကြည့်တိုက်၏ သမိုင်းအစအနအများစုမှာ ယနေ့ခေတ်တွင် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုနေရာသည် ခေတ်မီသိပ္ပံပညာရပ်များ မထွန်းကားမီ ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံးသော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများ ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်ကြောင်းကိုမူ အားလုံးက လက်ခံထားကြသည်။ ဘုရင်သည် ပညာရှင်များအား ထိုစာကြည့်တိုက်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်၍ သုတေသနပြုနိုင်ရန် လစာရိက္ခာ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ထိုစာအုပ်စုဆောင်းမှုကြီးကိုလည်း “ပညာသင်လိုသူ မည်သူမဆို လွတ်လပ်စွာ လေ့လာနိုင်စေရန်နှင့် မြို့တော်တစ်မြို့လုံး ပညာဗဟုသုတ ကြွယ်ဝစေရန်” ဖွင့်လှစ်ပေးထားခဲ့ကြောင်း ဂရိအဟောအပြောပညာရှင်တစ်ဦးက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင်ပင် အာရတိုစသီးနီးစ်က ကမ္ဘာ့အချင်းဝက်ကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။ ဇီနိုဒိုးတပ်စ်က ဟိုးမား၏ မော်ကွန်းကဗျာရှည်များကို ရှေးအကျဆုံး မူရင်းလက်ရာများအတိုင်း ပြန်လည်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ဂျီဩမေတြီ၏ အခြေခံကျမ်းကြီးဖြစ်သော အခြေခံ မူလကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သည့် သင်္ချာပညာရှင် ယူကလစ်လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့ဖွယ် ရှိသည်။
သို့သော် ထိုကဲ့သို့ ပညာရပ်များ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် ကာလသည် ကြာရှည်မခံခဲ့ပါ။ ခရစ်နှစ် ၄၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ထိုစာကြည့်တိုက်ကြီးသည် သမိုင်းထဲမှ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ ပညာရှင်အများစုက ထိုပျက်စီးမှုကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လူသားတို့၏ အသိပညာဆုံးရှုံးမှု အကြီးမားဆုံးသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု၊ သို့မဟုတ် အမှောင်ခေတ် ၏ အစပြုခြင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ရာစုနှစ်များစွာတစ်လျှောက် သမိုင်းပညာရှင်များသည် ပေပီရပ်စာရွက်အပိုင်းအစများကို စုဆောင်းဖတ်ရှုပြီး ထိုကဲ့သို့သော နှမြောဖွယ်ရာ ပျက်စီးခြင်းမျိုး ဘာကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်ကို နားလည်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။
ရိုးရာသမိုင်းအမြင်အရ စစ်ပွဲများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ ၄၈ ခုနှစ် အလက်ဇန္ဒြီးယားမြို့ ဝိုင်းရံခံရချိန်တွင် ဂျူးလိယက် ဆီဇာ၏ စစ်တပ်က မီးရှို့မှုကြောင့် စာလိပ်ပေါင်း လေးသောင်းကျော် ပြာကျခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စာကြည့်တိုက်သည် ခရစ်နှစ် ၄ ရာစုအထိ အစိတ်အပိုင်းအချို့ ကျန်ရှိနေသေးသော်လည်း၊ နောက်ဆုံးတွင် အလက်ဇန္ဒြီးယား ဘုန်းတော်ကြီး၏ နောက်လိုက်များက ကျန်ရှိနေသော စာမူများကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် စပေဗိမာန်ကို ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ် သမိုင်းပညာရှင်များက ထိုကဲ့သို့သော စစ်မီးများထက် ပိုမိုရိုးရှင်းသည့် အကြောင်းရင်းတစ်ခုကို ပို၍ ယုံကြည်လာကြသည်။ အဲဒါကတော့ "လျစ်လျူရှုမှု" ပင် ဖြစ်သည်။
စာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခုကို ရေရှည်ထိန်းသိမ်းရန် ကုန်ကျစရိတ်မှာ အလွန်ကြီးမားလှသည်။ စိုထိုင်းဆ၊ ကြွက်များနှင့် ပိုးမွှားများက ပေပီရပ်စာလိပ်များကို တဖြည်းဖြည်း တိုက်စားဖျက်ဆီးကြသည်။ စာကူးသူများသည် စာမူဟောင်းများ လုံးဝပျက်စီးမသွားမီ အမြဲတမ်း ပြန်လည်ကူးရေးနေရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ထိုစာကြည့်တိုက်ကြီးကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုသည့် ဆန္ဒထက်၊ ထိန်းသိမ်းရသည့် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးနှင့် အခက်အခဲက ပိုမိုကြီးမားလာခဲ့တော့သည်။
ဂန္ထဝင်စာပေပညာရှင် ရော်ဂျာ ဘက်ဂနဲလ်က “စာကြည့်တိုက်တစ်ခု ပျောက်ကွယ်သွားလို့ အမှောင်ခေတ် ရောက်လာတာ မဟုတ်သလို၊ စာကြည့်တိုက်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ရင်လည်း အဲဒီခေတ်ကို ပြောင်းလဲပစ်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး။ စာကြည့်တိုက်ကို သေဆုံးခွင့်ပေးလိုက်နိုင်တာကိုယ်တိုင်က အမှောင်ခေတ်ကို ရောက်နှင့်ပြီးသားဆိုတာကို ပြသနေတာပဲ” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်ကျော်အကြာ ယနေ့ခေတ်တွင် အခြေအနေများ မတူညီတော့သော်လည်း၊ ထိုအမှောင်ထုသည် တစ်ဖန် ပြန်လည်စုဝေးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။
တစ်ချိန်က မိမိတို့၏ စာဖတ်တတ်မှုနှုန်းကို ဂုဏ်ယူခဲ့ကြသော အမေရိကန်လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ယခုအခါ ယခင်ကထက် စာဖတ်မှုနှုန်း သိသိသာသာ လျော့နည်းကျဆင်းလာသည်။အမျိုးသား အနုပညာ မြှင့်တင်ရေး ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ ထက်ဝက်မပြည့်သော အရေအတွက်သာ လွန်ခဲ့သော တစ်နှစ်အတွင်း မည်သည့်စာအုပ်မျိုးမဆို (တစ်အုပ်တည်းဖြစ်ပါစေ) ဖတ်ခဲ့ကြောင်း ဖြေဆိုခဲ့သည်။ ဝတ္ထုရှည် သို့မဟုတ် ဝတ္ထုတို ဖတ်ရှုသူမှာ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိတော့သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသားပေါင်း ၂၃၆,၀၀၀ ၏ အချိန်အသုံးပြုမှုကို လေ့လာထားသော စစ်တမ်းတစ်ခုအရ မိမိတို့အစီအစဉ်ဖြင့် အပျော်ဖတ် စာဖတ်သူအချိုးအစားမှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ရာမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ (ဤစစ်တမ်းတွင် စာအုပ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာ၊ အသံစာအုပ် သို့မဟုတ် e-book တစ်မျိုးမျိုး ဖတ်ခဲ့သူအားလုံးကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။)
ယနေ့ခေတ်တွင် လောင်းကစားပြုလုပ်ခြင်းသည် စာဖတ်ခြင်းထက် ပိုမိုလူကြိုက်များသော အပန်းဖြေလှုပ်ရှားမှု ဖြစ်လာသည်။ မနှစ်က အမေရိကန်လူဦးရေ၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ်မျှ လောင်းကစားပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
စာဖတ်မှုကျဆင်းခြင်းသည် အသက်အရွယ်၊ ကျားမ၊ ပညာရေးအဆင့် မရွေး အားလုံးတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ယခင်က စာအများဆုံးဖတ်လေ့ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသော အငြိမ်းစားများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် တက္ကသိုလ်ဘွဲ့ရများတွင်ပင် စာဖတ်နှုန်းမှာ ထိုးဆင်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
လူများဖတ်ရှုနေကြသည့် စာအုပ်များသည်လည်း ယခင်ကထက် ပို၍ ရိုးရှင်းလွယ်ကူလာသည်။ ယနေ့ New York Times ၏ အရောင်းရဆုံးစာအုပ်စာရင်းဝင် စာအုပ်များ၏ ဝါကျအရှည်သည် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်က စာအုပ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ပိုတိုလာသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဝါကျရှည်လျားခြင်းက အမြဲတမ်း ပိုကောင်းသည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း၊ ယခင်ခေတ်က ရှုပ်ထွေးရှည်လျားသော ဝါကျများကို လူအများ ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့ခြင်းသည် ထိုခေတ်က အမေရိကန်ပြည်သူများတွင် လေးနက်သော စာပေကို ဖတ်ရှုနားလည်နိုင်စွမ်းနှင့် စိတ်ရှည်သည်းခံမှု အပြည့်အဝရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘောရစ် ပါစတာနက် ၏ ဒေါက်တာဇီဗာဂိုဝတ္ထုကြီး၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်သည် ထိုနှစ်၏ အရောင်းရဆုံး ဝတ္ထုဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် အရောင်းရဆုံး ဝတ္ထုမှာ Sunrise on the Reaping ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် The Hunger Games လူငယ်စာအုပ်စီးရီး၏ နောက်ဆုံးထွက် စာအုပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။
New York Public Library ၏စာကြည့်တိုက်မှူးချုပ် ဘရိုင်ယန်ဘန်နွန်က ယနေ့ခေတ်တွင် လူငယ်ဝတ္ထု များသည် စာကြည့်တိုက်တွင် လူအများဆုံး ငှားဖတ်ကြသည့် စာအုပ်များ ဖြစ်နေကြောင်း ပြောသည်။ ထိပ်တန်းစာရင်းထဲတွင် ကလေးစာအုပ်များဖြစ်သည့် Diary of a Wimpy Kid စီးရီးနှင့် Dog Man ကဲ့သို့သော စာအုပ်များသာ လွှမ်းမိုးထားသည်။ လူကြီးများအတွက် အရောင်းရဆုံး ဝတ္ထုဆိုလျှင်လည်း စိတ်ကူးယဉ်အချစ်စွန့်စားခန်း ဝတ္ထုဖြစ်သည့် Onyx Storm ကဲ့သို့ စာအုပ်မျိုး ဖြစ်နေသည်။
အမေရိကန်များသည် သတင်းအချက်အလက်များကိုလည်း ယခင်ကဲ့သို့ စာဖတ်ခြင်းမှ မရယူကြတော့ပါ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် အသက်နှစ်ဆယ်ဝန်းကျင် လူငယ်တစ်ဝက်ခန့်သည် နေ့စဉ် သတင်းစာဖတ်ကြသည်ဟု ဖြေဆိုခဲ့သော်လည်း၊ ယနေ့တွင် ထိုအချိုးအစားသည် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ ယနေ့ အမေရိကန်အများစုသည် သတင်းများကို ဖုန်းနှင့် လက်ပ်တော့များမှတစ်ဆင့် သိရှိကြပြီး ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းက သတင်းကို ဖတ်ရှုခြင်းထက် ဗီဒီယိုကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် နားထောင်ခြင်းကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။
ဤအပြောင်းအလဲကို လူအများက “စာဖတ်စွမ်းရည် အကျပ်အတည်း” ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသည်။ တကယ်လည်း အမေရိကန်ပြည်သူများ၏ အခြေခံစာဖတ်စွမ်းရည်သည် ကျဆင်းနေသည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။ စတုတ္ထတန်းနှင့် အဋ္ဌမတန်း ကျောင်းသားများ၏ စာဖတ်စွမ်းရည် ရမှတ်များသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလုံး ဆက်တိုက် ကျဆင်းလာခဲ့သည်။
အမေရိကန် စာကြည့်တိုက်မှူးများအသင်း၏ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အမန်ဒါ ကိုဒီလစ်စကီက ကျောင်းသားများ၏ စာဖတ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာမှုနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရန်အတွက် စာကြည့်တိုက်များတွင် စာအုပ်အသစ်များ ဝယ်ယူရာ၌ပင် ပြောင်းလဲဝယ်ယူနေရကြောင်း ပြောသည်။ ယနေ့ခေတ် လူကြိုက်များသော စာအုပ်များတွင် ရုပ်ပြဝတ္ထုများ၊ ကလေးများအတွက် ရိုးရှင်းအောင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ထားသော ဂန္ထဝင်စာအုပ်များနှင့် မန်ဂါရုပ်ပြများသာ ပါဝင်လာတော့သည်။
၂၀၂၄ ခုနှစ် အမျိုးသားအဆင့် စစ်တမ်းအရ အထက်တန်းနောက်ဆုံးနှစ် ကျောင်းသား ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှုပ်ထွေးသော စာပေဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ပြီး၊ စာရေးသူ၏ အကြောင်းပြချက်များကို ဝေဖန်သုံးသပ်နိုင်သည့် အဆင့် သို့ ရောက်ရှိကြသည်။ အလားတူ အရေအတွက်ရှိသော အခြားကျောင်းသားထက်ဝက်နီးပါးမှာမူ “အခြေခံအောက်” အဆင့်တွင်သာ ရှိနေကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ စာသားထဲတွင် တိုက်ရိုက်ဖော်ပြမထားသော အယူအဆများကို ကောက်ချက်ချနိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ဘဲ၊ မသိသော စကားလုံးများကို ရှေ့နောက်အခြေအနေအရ ခန့်မှန်းနားလည်နိုင်ခြင်း မရှိတော့လောက်အောင် အခက်အခဲ ကြုံတွေ့နေရခြင်း ဖြစ်သည်။
အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ စာဖတ်စွမ်းရည်မှာလည်း ထိုနည်းတူပင် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးသည် စာပိုဒ်များစွာပါသော စာတစ်ပုဒ်ကို ဖတ်ပြီးနောက် အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်ဖော်ပြထားသော အချက်များကို ကောက်ချက်ချခြင်း မပြုနိုင်ကြတော့ပါ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ထိုကဲ့သို့ စာမဖတ်နိုင်သူ အချိုးအစားမှာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းပင် မပြည့်ခဲ့ချေ။
သို့သော် ထူးဆန်းသည်မှာ ယနေ့ခေတ် အမေရိကန်များသည် ယခင်ကထက် စကားလုံးများကို ပိုမိုဖတ်ရှုနေရခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြောင်းလဲသွားသည်မှာ "ဘာကို ဖတ်သလဲ" နှင့် "ဘယ်လို ဖတ်သလဲ" ဆိုသည့် အချက်သာ ဖြစ်သည်။
အီးမေးလ်များ၊ စာတိုများ၊ X (Twitter) ပို့စ်များ၊ Reddit ပို့စ်နှင့် မှတ်ချက်များ ၊ Instagram စာတန်းတိုများ စသည်တို့က လူတို့ကို နေ့စဉ်ဝန်းရံထားသည်။ ဤကဲ့သို့ အတိုကောက် စာသားစိပ်စိပ်လေးများ အလွန်များပြားလာခြင်းကြောင့် ရှည်လျားသော စာပေများကို အာရုံစူးစိုက်၍ ဆက်တိုက်ဖတ်ရှုနိုင်သည့် အလေ့အထ လျော့နည်းလာခဲ့သည်။
UCLA မှ ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောသိပ္ပံပညာရှင် မာရီယန် ဝုဖ်က ယနေ့လူများသည် စာကို နက်နက်နဲနဲ တွေးတောနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးလာနေကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအဓိပ္ပာယ်မှာ စကားလုံးများကို မဖတ်တတ်တော့ခြင်း မဟုတ်ပါ။ အဓိပ္ပာယ်ကို ပေါင်းစပ်နားလည်နိုင်ခြင်း၊ ဝေဖန်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ခြင်းနှင့် အတွေးအခေါ်များကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်နိုင်ခြင်း စသည့် အဆင့်မြင့် ဉာဏ်ရည်စွမ်းရည်များ လျော့နည်းလာနေခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် အမေရိကသည် စာမတတ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်း မဟုတ်တော့ဘဲ၊ “စာဖတ်ပြီးလည်း စာပေယဉ်ကျေးမှု ပျောက်ဆုံးလာသော လူ့အဖွဲ့အစည်း”ဖြစ်လာနေခြင်း ဖြစ်သည်။
အခြေအနေက ရှေ့လျှောက် ပိုမိုဆိုးရွားလာရန်သာ ရှိတော့သည်။ ယနေ့ ကလေးများသည် သူတို့မိဘများ ငယ်စဉ်ကထက် စာကို အဖတ်အမှတ်ပို၍နည်းပါးလလာနေသည်။ သူငယ်တန်းဆရာ၊ ဆရာမများ၏ အဆိုအရ ကလေးအများစုသည် ကလေးချော့တေးများနှင့် အခြေခံ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကိုပင် မသိကြတော့ဟု ဆိုကြသည်။
Yale နှင့် University of Connecticut တို့၏ ဟက်စကင်း ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စာဖတ်/စာရေးစွမ်းရည် မြှင့်တင်ရေး ဗဟိုဌာန"မှ ဘင်ဂျမင် ပါဝါစ်က—လူပေါင်း ၂၃၆,၀၀၀ ကို လေ့လာထားသော စစ်တမ်းအရ ကလေးတစ်ယောက်အား တစ်နေ့လျှင် စာဖတ်ပြလေ့ရှိသော မိဘမှာ ၂ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိတော့ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၈၄ မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ ကာလအတွင်း ၁၃ နှစ်အရွယ် ကလေးများထဲတွင် “အပျော်ဖတ်စာကို မဖတ်သလောက်ဖြစ်သည်” ဟု ဖြေဆိုသူများမှာ ၈ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၉ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
ကလေးများသည် အသက်ကြီးလာလေလေ စာဖတ်ချင်စိတ် ပိုမိုလျော့နည်းလာလေလေ ဖြစ်သည်။ “အမေရိကန် အနုပညာနှင့် သိပ္ပံ အသင်းကြီး" မှ ရောဘတ် တောင်းဆန်းက အထက်တန်းကျောင်းသားများနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့ရာ သူတို့အများစုသည် “စာဖတ်ခြင်းကို ကိုယ်နဲ့မသက်ဆိုင်တဲ့ ထူးဆန်းတဲ့ အလေ့အထတစ်ခု” ကဲ့သို့ ရှုမြင်နေကြကြောင်း ပြောပြသည်။
စာဖတ်ခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပညာအမြင့်ဆုံးသော ထိပ်သီးအလွှာများအတွက်ပင် မလိုအပ်တော့သည့် အရာတစ်ခုကဲ့သို့ ဖြစ်လာနေသည်။ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှ လူမှုသိပ္ပံနှင့် လူ့ဘောင်ပညာရေးဌာန လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး မာဂရက် ရက်နစ်စ်က ကျောင်းသားတစ်ဦးသည် အင်္ဂလိပ်ရှေးဟောင်းဘာသာစကားဖြင့် ရေးထားသော စာအုပ်ကို မဖတ်နိုင်သဖြင့် အန်သိုနီ ဘားဂျက်စ် ၏ A Clockwork Orange ကို ChatGPT သုံးပြီး ပိုမိုလွယ်ကူသော ခေတ်ပေါ်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြန်ဆိုခိုင်းခဲ့သည်ဟု ပြောပြသည်။
မကြာသေးမီက ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှ လူမှုဗေဒ ပါမောက္ခတစ်ဦးသည် ကျောင်းသားများက “ဖတ်စရာစာများလွန်းသည်” ဟု တိုင်ကြားကြသဖြင့်၊ ရက်နစ်စ်အား ၎င်း၏အတန်းတွင် “စာဖတ်ခြင်းကို ဘာကြောင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရသလဲ” ဟူသည့် ခေါင်းစဉ်ဖြင့် သွားရောက်ဟောပြောပေးရန် ဖိတ်ကြားခဲ့ရသည်။ ရက်နစ်စ်က ကျောင်းသားများအား—စာတစ်ပိုဒ်ကို အနှစ်ချုပ်၊ အကျဉ်းချုပ် သို့မဟုတ် AI က လုပ်ပေးသည့် အနှစ်ချုပ်များသည် မူရင်းစာပေ၏ နက်နဲမှု၊ အလှတရားနှင့် အတွေးအခေါ်များကို မည်သို့မျှ အစားမထိုးနိုင်ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့သည်။ သို့သော် ကျောင်းသားအချို့ကမူ စာဖတ်ခြင်းကို အသိပညာရရှိရန် မလိုအပ်ဘဲ အချိန်ဖြုန်းရသော ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတစ်ခုအဖြစ်သာ မြင်နေကြဆဲဖြစ်သည်။
ရက်နစ်စ်က “သူတို့ကို စာဖတ်ခိုင်းတာဟာ ဆရာတွေက အချက်အလက်တွေကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖုံးကွယ်ထားပြီး၊ ပိုခက်ခဲတဲ့ နည်းလမ်းကနေသာ အပင်ပန်းခံ ရယူခိုင်းနေတာလို့ ကျောင်းသားတချို့က ယူဆနေကြတယ်” ဟု ဆိုသည်။
စာရေးသူတစ်ဦးအနေဖြင့် အသက် (၁၆၉) နှစ်ရှိပြီဖြစ်သော မဂ္ဂဇင်းကြီးတစ်စောင်တွင် စာဖတ်ခြင်းကို ရှေ့နေလိုက် ကာကွယ်ပြောဆိုနေခြင်းသည် ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်နေသလို ထင်ရနိုင်သည်။ သို့သော် ဤသည်မှာ စာလုံးများဖြင့် အသက်မွေးသူများသာ ဆုံးရှုံးရမည့် ကိစ္စမဟုတ်ပါ။ စာဖတ်မှုနောက်ကျသွားသော လူ့အဖွဲ့အစည်း တွင် ဆုံးရှုံးရမည့်အရာသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူသားအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။
စာဖတ်ခြင်းသည် ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုမျှသာ မဟုတ်သလို၊ လူအချင်းချင်း ဆက်သွယ်သည့် နည်းလမ်းများစွာထဲမှ သာမန်နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း မဟုတ်ပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ အသုံးပြုသည့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာများက ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်ရာ ကမ္ဘာကြီးကို ပုံဖော်ပေးနေခြင်း ဖြစ်သည်။
လူသားတို့သည် နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ၍ အသံ (နှုတ်ပြော) ဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။ စာဖတ်ခြင်းနှင့် စာရေးခြင်း ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ လူတို့၏ အသိစိတ်၊ နိုင်ငံရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဉာဏ်ရည်စွမ်းရည်များပင် လုံးဝပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စာဖတ်မှု ကျဆင်းလာခြင်းသည်လည်း ထိုအတိုင်း အရွယ်အစားတူညီသော ပြောင်းလဲမှု (သို့မဟုတ်) ဆုတ်ယုတ်မှုများကို ဧကန်မုချ ယူဆောင်လာမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည်—
• ကျွန်ုပ်တို့၏ အတွင်းအကျဆုံးသော အတွေးအခေါ်များကို ပြောင်းလဲပစ်မည်။
• လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစနစ်ကို ပြောင်းလဲပစ်မည်။
• ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းကို ပြန်လည်ပြောပြသည့် နည်းလမ်းများကိုပါ ပြောင်းလဲပစ်မည်။
အနီးကပ် စောင့်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် ထိုပြောင်းလဲမှုဆိုးများသည် ယခုကတည်းက စတင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။
စာဖတ်ခြင်းသည် သဘာဝအလျောက် ရရှိသော စွမ်းရည်မဟုတ်ပါ
လူသားဦးနှောက်သည် စာလုံးများကို အလိုအလျောက် ဖတ်တတ်ရန် ဖန်တီးတည်ဆောက်ထားခြင်း မဟုတ်ပါ။ စာဖတ်နိုင်ရန်အတွက် လူသားသည် မူလက စကားပြောခြင်းနှင့် အရာဝတ္ထုများကို မှတ်မိခြင်းတို့အတွက် အသုံးပြုသော ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းများကို အသစ်ပြန်လည် အသုံးချခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ စာရေးစာဖတ်ခြင်းသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခြောက်ထောင်ခန့်က မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း၊ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီကြာအောင် လူအများစုမှာ စာမတတ်ခဲ့ကြချေ။ စာတတ်မြောက်မှုသည် လူထုတစ်ရပ်လုံး၏ အတွေ့အကြုံဖြစ်လာသည်မှာ ဂျိုဟန်နက်စ် ဂူတင်ဘာ့ဂ်က ၁၄၄၀ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်စက်ကို တီထွင်ပြီးနောက်ပိုင်းမှသာ ဖြစ်သည်။
စာရေးခြင်းက လူ့အတွေးအခေါ်ကို ဘာကြောင့် ပြောင်းလဲစေသနည်း
ရေးသားထားသော စကားလုံးသည် နှုတ်မှပြောသော စကားနှင့် အခြေခံအားဖြင့် ကွဲပြားသည်။ စာရေးခြင်းသည် အကြောင်းအရာကို ပြောဆိုသူနှင့် သီးခြားခွဲထုတ်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သတင်းအချက်အလက်များကို ပို၍ အေးဆေးတည်ငြိမ်စွာ၊ ယုတ္တိရှိရှိ ဖြန့်ဝေနိုင်သည်။ စာရေးရန်အတွက် အချိန်ယူရသဖြင့် ရေးသားသူသည် အလိုလို နှေးကွေးစွာနှင့် လေးနက်စွာ စဉ်းစားရသည်။ အရေးဘာသာစကားသည် ပြောစကားထက် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ကြွယ်ဝသော ဝေါဟာရများကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
ပြောစကားသည် အသံထွက်ပြီးသည်နှင့် ပျောက်ကွယ်သွားသော်လည်း၊ စာသည် ကမ္ဘာတည်သရွေ့ ကျန်ရှိနေသည်။ စာဖတ်သူသည် မူရင်းစာကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လှန်ဖတ်ရှုနိုင်ပြီး အဓိပ္ပာယ်အသစ်များကို ရှာဖွေနိုင်သည်။ စာရေးထားသောအရာသည် ပျောက်ကွယ်မသွားသောကြောင့် ရေးသားသူသည်လည်း မိမိရေးထားသည့်အချက်ကို ခဏမေ့လျော့ထားနိုင်ပြီး၊ ထိုအရာ ပျောက်ဆုံးမသွားနိုင်ဟု ယုံကြည်စိတ်ချနိုင်သည်။ ထိုယုံကြည်မှုက ဦးနှောက်ကို အခြားသော အတွေးသစ်များ ဖန်တီးရန် လွတ်လပ်ခွင့် ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
“စာရေးခြင်းသည် လူ့အသိစိတ်ကို အခြားသော တီထွင်မှုအားလုံးထက် ပိုမိုပြောင်းလဲစေခဲ့သည်” ဟု သမိုင်းပညာရှင်နှင့် ဂျေဆူးအစ်ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီး ဝေါလ်တာ ဂျေ အောင့်က ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော “စကားပြောနည်းလမ်းနှင့် စာရေးစွမ်းရည်" စာအုပ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ အောင့်၏ အဆိုအရ စာတတ်မြောက်မှုသည်—အတွင်းစိတ် အာရုံစူးစိုက်မှု၊ ရေရှည်အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်းနှင့် ယုတ္တိဗေဒအရ ဆင်ခြင်သုံးသပ်နိုင်စွမ်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ၎င်းသည် လူသားကို အစဉ်လိုက်၊ ယုတ္တိကျကျ၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သော အတွေးပုံစံအသစ်တစ်ခုဆီသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အောင့်သည် စိတ်အာရုံကြောပညာရှင် အလက်ဇန္ဒား လူရီယာ ၏ သုတေသနကို ကိုးကားထားသည်။ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် လူရီယာသည် ဥဇဘက်ကစ္စတန်နှင့် ကာဂျစ်စတန် ကျေးရွာများသို့ သွားရောက်ပြီး စာမတတ်သူများနှင့် စာတတ်သူများ၏ အတွေးပုံစံကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခဲ့သည်။ သူက မေးခွန်းတစ်ခု မေးခဲ့သည်။
“မြောက်ဘက်ဒေသတွင် ဝက်ဝံအားလုံးသည် အဖြူရောင်ဖြစ်သည်။ နိုဗာယာ ဇင်းမလျာသည် မြောက်ဘက်ဒေသတွင် ရှိသည်။ ဒါဆိုလျှင် နိုဗာယာ ဇင်းမလျာက ဝက်ဝံများသည် ဘာအရောင် ဖြစ်မလဲ။”
စာတတ်သူများက “အဖြူရောင်” ဟု ချက်ချင်း ဖြေဆိုကြသည်။ စာမတတ်သူများကမူ “ကျွန်တော် အဲဒီနေရာကို မရောက်ဖူးဘူး။ ဒါကြောင့် မမြင်ဖူးလို့ မသိဘူး” ဟု ပြန်ဖြေကြသည်။ သူတို့သည် သီအိုရီ ယုတ္တိဆိုင်ရာ ကောက်ချက်ချရန် ငြင်းဆန်ပြီး ကိုယ်တိုင်မြင်ဖူးသည့် လက်တွေ့အတွေ့အကြုံပေါ်တွင်သာ အခြေခံ၍ ဖြေဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။
လူရီယာ၏ လေ့လာမှုက သက်သေပြခဲ့သည်မှာ—စာတတ်မြောက်ခြင်းသည် စကားလုံးများကို ရွတ်ဖတ်နိုင်ရုံသာမကဘဲ၊ ယုတ္တိကျကျနှင့် စိတ်ကူးစိတ်သန်းအဆင့် တွင် တွေးခေါ်မြော်မြင်နိုင်သော စွမ်းရည်ကို ဖွံ့ဖြိုးစေသည်ဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်သည်။
နေလ် ပို့စ်မန်းက ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင်—“စာရေးခြင်းသည် ပြောစကားကို အေးခဲစေပြီး၊ ထိုအေးခဲနေသော စကားလုံးများကို ပြန်လည်စဉ်းစားသုံးသပ်နိုင်အောင် လုပ်ပေးသည်။ ထိုအရာမှတစ်ဆင့် သဒ္ဒါပညာရှင်၊ ယုတ္တိဗေဒပညာရှင်၊ ဟောပြောပညာရှင်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် အနုပညာဝေဖန်ရေးသမားတို့ မွေးဖွားလာကြခြင်းဖြစ်သည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
သူ့အမြင်အရ စာဖတ်ခြင်းနှင့် စာရေးခြင်း မရှိလျှင် ဒဿနဗေဒ၊ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ၊ သမိုင်းပညာ၊ တက္ကသိုလ်ပညာရေးနှင့် အနုပညာဝေဖန်မှုတို့သည် ယနေ့ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိထားသည့် ပုံစံအတိုင်း မည်သို့မျှ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
စာရေးစာဖတ်ယဉ်ကျေးမှု ပျံ့နှံ့လာခြင်းသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အလွန်ကြီးမားစွာ လှုပ်ခတ်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ စာဖတ်တတ်သူများပြားလာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံရေးအုံကြွမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးများလည်း ဆက်တိုက် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန် ကိုလိုနီခေတ်တွင် လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်များသည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် အတွေးအမြင်များ ဖြန့်ဝေရန် သတင်းစာများနှင့် လက်ကမ်းစာစောင်များကို အားကိုးခဲ့ကြသည်။
ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်က ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင်—“ရှေးရောမနှင့် ဂရိခေတ် ဟောပြောပညာရှင်များသည် သူတို့ရှေ့တွင် စုဝေးနေသော လူအနည်းငယ်ကိုသာ စကားပြောနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ယခုမူ ပုံနှိပ်စက်ကြောင့် လူမျိုးတစ်မျိုးလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် စကားပြောနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။ စာအုပ်များနှင့် စာစောင်များသည် အလွန်ကြီးမားသော သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ရရှိလာပြီဖြစ်သည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သော ဖခင်ကြီးများသည်လည်း စာရွက်စာတမ်းများပေါ်တွင် နိုင်ငံကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ သူတို့က နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခု ကောင်းစွာ အလုပ်လုပ်နိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံသားများသည် စာဖတ်နိုင်ပြီး အသိပညာရှိသူများ ဖြစ်ရမည်ဟုရည်သန် ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
ဖရန်ကလင်ကိုယ်တိုင် သတင်းစာထုတ်ဝေသူတစ်ဦး ဖြစ်သကဲ့သို့ အမေရိကန်၏ ပထမဆုံးသော စာအုပ်အငှားတိုက်ကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူ၏ ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိတွင်—“ဤစာကြည့်တိုက်များသည် အမေရိကန်တို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုအဆင့်အတန်းကို မြှင့်တင်ပေးခဲ့သည်။ ကုန်သည်နှင့် လယ်သမားများကို အခြားနိုင်ငံများရှိ ပညာတတ် လူကြီးလူကောင်းများနှင့် တန်းတူ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးရှိသူများ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်” ဟု ဂုဏ်ယူစွာ ရေးသားခဲ့သည်။
အစောပိုင်း အမေရိကန်လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် သတင်းအချက်အလက် မှန်ကန်စွာ ရရှိထားခြင်းသည် နိုင်ငံသားတစ်ဦး၏ အခွင့်အရေးသာမက၊ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ရပ် ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုခေတ်သည်လည်း ပြီးပြည့်စုံသော ခေတ်ကား မဟုတ်ခဲ့ပါ။ စာဖတ်ခွင့်သည် လူတိုင်းအတွက် တန်းတူမရရှိခဲ့ချေ။ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်တောင်ပိုင်းတွင် လူမည်းများ စာတတ်မြောက်လာခြင်းကို ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားပြီး၊ သူတို့ကို စာမတတ်အောင် ပိတ်ပင်ထားခြင်းဖြင့် လူဖြူတို့၏ အာဏာစိုးမိုးမှုကို ထိန်းသိမ်းသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးချခဲ့ကြသည်။
အစကတည်းကပင် စာပေသည် အသိပညာပေးသည့် အရာတစ်ခုသာ မဟုတ်ဘဲ ဖျော်ဖြေရေး၊ ဘဝ၏အဓိပ္ပာယ်နှင့် လူမှုရေးချိတ်ဆက်မှုများကိုပါ ပေးစွမ်းခဲ့သည်။ လူများသည် သမ္မာကျမ်းစာနှင့် အင်္ဂလိပ်စာပေကို အတူတကွ ဖတ်ရှုကြသောကြောင့် တူညီသည့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့တစ်ခုကို မျှဝေခံစားနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ချားလ်စ် ဒစ်ကင်းစ် သည် အမေရိကန်တွင် အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သဖြင့် ၁၈၄၂ ခုနှစ်က နယူးယောက်သို့ သူရောက်ရှိလာသောအခါ၊ ဆံပင်ညှပ်ဆိုင်တွင် ညှပ်ပြီးကျန်ရစ်ခဲ့သော သူ့ဆံပင်စများကိုပင် အမှတ်တရအဖြစ် လူများ လုယက်စုဆောင်းခဲ့ကြဖူးသည်။
၁၉ ရာစုတွင် စာရေးခြင်းသည် အဆင့်မြင့် အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မိသားစုဝင်များထံ ပေးပို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ရေးစာများပင် လှပသေသပ်သော စကားလုံးများ၊ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော အရေးအသားများဖြင့် ထုံမွှမ်းထားလေ့ရှိသည်။ ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်မှ ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဂျွန် မက်ဝေါတာ (John McWhorter) က ပြောပြသည်မှာ—အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်ကာလက သာမန်စစ်သားတစ်ဦးက ဇနီးထံ ရေးသားခဲ့သောစာကို ယနေ့ခေတ်တွင် ပြန်ဖတ်ကြည့်လျှင် ရှေးဟောင်းရှိတ်စပီးယားရေးသကဲ့သို့ ထင်ရလောက်အောင်ပင် လှပဆန်းပြားနေတတ်သည်။ ယနေ့ခေတ်လူများက “သူ့မိန်းမကို ဒီလောက်တောင် ယဉ်ကျေးလွန်းအောင် ရေးနေဖို့ လိုလို့လား” ဟု တွေးကောင်းတွေးနိုင်သည်။ သို့သော် အမှန်မှာ ထိုခေတ်က လူသားများ ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ခံစားချက်ကို ဖော်ပြသည့် ပုံစံမှာ ထိုမျှအထိ လေးနက်လှပခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာတစ်ခုအနေဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သော စစ်သား ဆင်မြူရယ် ဒီ လောက်ဟိဒ်သည် ၁၈၆၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဇနီးထံသို့ ဤသို့ ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည်။
“သွေးစိုနေသည့် မြေပြင်ပေါ်တွင် မိမိသွေးနှင့်မိမိ လဲလျောင်းပြီး သေဆုံးရမည့်အရေးသည် ဘယ်လောက်ခက်ခဲပါသလဲ။ သေဆုံးနေသူများနှင့် ဒဏ်ရာရသူများကို မရပ်မနား နင်းကျော်သွားသည့် စစ်မြင်းကြီးများကို မြင်ရသည်မှာ ဘယ်လောက် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပါသလဲ။ ချစ်ရပါသော ဇနီးရေ… အဲဒီအချိန်မှာ မင်းကို နှစ်သိမ့်စကားတစ်ခွန်းတောင် ပြောခွင့်မရနိုင်တော့ဘူး။ ဒါဟာ လူသားတို့ရဲ့ သမိုင်းမှာ အဝမ်းနည်းဆုံး နာရီတစ်နာရီပါပဲ။ အိုး… လူသားတို့။ အိုး… စစ်ပွဲရဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းမှုတွေပါတကား…”
မာရှယ် မက်လူဟန်၏ ခန့်မှန်းချက်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် မီဒီယာသီအိုရီပညာရှင် မာရှယ် မက်လူဟန်က အနောက်ကမ္ဘာသည် “စာဖတ်ယဉ်ကျေးမှုလွန် လူ့အဖွဲ့အစည်း” သို့ ရောက်ရှိလာလိမ့်မည်ဟု ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ သူ၏ “ဂူတန်ဘတ် ဂလက်ဆီ" စာအုပ်တွင် အီလက်ထရွန်နစ် မီဒီယာများသည် စာအရေးအသားယဉ်ကျေးမှုကို အစားထိုး နေရာယူလာနေပြီဟု ရေးသားခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က အမေရိကန်အိမ်ထောင်စု ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းတွင် ရုပ်မြင်သံကြား (TV) ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး၊ လွန်ခဲ့သော ဆယ်နှစ်က ၉ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိခဲ့ရာမှ အလျင်အမြန် တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ရုပ်မြင်သံကြားသည် အမေရိကန်တို့၏ အဓိက သတင်းရင်းမြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် လူတစ်ဦးသည် တစ်နေ့လျှင် ငါးနာရီကျော် TV ကြည့်လာကြသည်။
ယနေ့ခေတ်ကနေ ပြန်ကြည့်လျှင် ၁၉၅၀ နှင့် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များသည် စာဖတ်ယဉ်ကျေးမှု ကွယ်ပျောက်နေသော ခေတ်ဟု မထင်ရပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးနောက် အမေရိကန်သည် ပိုမိုချမ်းသာကြွယ်ဝလာပြီး ပညာရေးအဆင့်အတန်းလည်း မြင့်မားလာခဲ့သည်။ စာအုပ်များ၊ မဂ္ဂဇင်းများနှင့် စာရေးဆရာများ၏ မျိုးဆက်သစ်များ အားကောင်းမောင်းသန် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် Time မဂ္ဂဇင်းသည် စာရေးဆရာ ဂျွန် ချီဗာ (John Cheever) ကို မျက်နှာဖုံးတင်ခဲ့ပြီး၊ သူ့အကြောင်း ဆောင်းပါးကို အိုဗစ် (Ovid) ၏ Metamorphoses ကဗျာကျမ်းမှ ကိုးကားချက်ရှည်ကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားခဲ့ဖူးသည်။ ချီဗာ၏ ဝတ္ထုတို The Five-Forty-Eight တွင်လည်း ရထားပေါ်၌ အလုပ်သွားသူများအားလုံး သတင်းစာကိုယ်စီဖြင့် စာဖတ်နေကြသည့် မြင်ကွင်းကို သာမန်ပုံမှန် မြင်ကွင်းတစ်ခုအဖြစ် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။
ဒါပေမယ့် တဖြည်းဖြည်းနှင့် TV သည် အမေရိကန်တို့၏ လူနေမှုဘဝကို အမြစ်တွယ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ နေလ် ပို့စ်မန်းက ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် Amusing Ourselves to Death စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ရုပ်မြင်သံကြားသည် နိုင်ငံရေးနှင့် လေးနက်သော လူမှုကိစ္စများကိုပါ ဖျော်ဖြေရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲပစ်လိုက်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။ သူ၏ နာမည်ကျော်စကားမှာ—“ပြဿနာက ရုပ်မြင်သံကြားက ဖျော်ဖြေရေးတွေကို ပြသနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာကတော့ အရာအားလုံးကို ဖျော်ဖြေရေး ပုံစံမျိုးနဲ့ပဲ တင်ဆက်နေတာပဲ ဖြစ်တယ်” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အဲဒီခေတ်က အမေရိကန်တစ်ယောက်သည် တစ်နေ့လျှင် TV ခုနစ်နာရီကျော် ကြည့်နေခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကိုးနာရီနီးပါးအထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ရုပ်မြင်သံကြားသည် စာဖတ်ရန် လိုအပ်သော တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်သည့် အချိန်များကို လုယူခဲ့သည်ဆိုလျှင်၊ ယနေ့ခေတ် အင်တာနက်နှင့် စမတ်ဖုန်းများသည် ထိုအချိန်များကို လုံးဝဥဿုံ ကွယ်ပျောက်စေခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဖျော်ဖြေရေးသည် သတ်မှတ်ချိန်နှင့် အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း၊ ယနေ့တွင် ဖျော်ဖြေရေးသည် အဆုံးမရှိတော့ပေ။ Netflix တစ်ကား ကြည့်နေစဉ် ဖုန်းကိုင်၍ Social Media ကြည့်သည်။ တစ်ခုပြီးတစ်ခု အဆုံးမရှိ ဆက်သွားနေသည်။ ဤကဲ့သို့သော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စာဖတ်ရန်အတွက် လူတစ်ယောက်သည် တကယ်ကို စိတ်ပိုင်းဖြတ် အားထုတ်မှသာ ဖတ်ရှုနိုင်တော့မည် ဖြစ်သည်။ ကံမကောင်းစွာဖြင့် လူအများစုက ထိုသို့ စိတ်ပိုင်းဖြတ်ခြင်း မရှိကြတော့ပေ။
ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့သည် နေလ် ပို့စ်မန်းနှင့် မာရှယ် မက်လူဟန်တို့ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် ကမ္ဘာထဲတွင် အမှန်တကယ် နေထိုင်နေကြရပြီဖြစ်သည်။ ဒါပေမယ့် သူတို့နှစ်ဦးပင် ကြိုတင်မခန့်မှန်းနိုင်ခဲ့သည့် အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ အဲဒါကတော့ "စမတ်ဖုန်း" ပင် ဖြစ်သည်။
ရုပ်မြင်သံကြားသည် လူများကို အိမ်ထဲတွင်သာ ထိုင်ကြည့်စေခဲ့သော်လည်း၊ စမတ်ဖုန်းသည် လူတစ်ယောက်၏ အာရုံစူးစိုက်မှုကို နေ့လုံးညလုံး၊ နေရာမရွေး လုယူဖျက်ဆီးနိုင်သည်။ ယနေ့ လူအများစုသည် တစ်နေ့လျှင် ဖုန်းကို ရာနှင့်ချီသော အကြိမ်များ ဖွင့်ကြည့်ကြသည်။ အသိပေးချက်အသစ်တစ်ခု ပေါ်လာတိုင်း အာရုံစိုက်မှုသည် ပြတ်တောက်သွားရသည်။
စာဖတ်ခြင်းက တောင်းဆိုသည့်အရာမှာ ရှည်လျားတည်ငြိမ်သော အာရ
