21/05/2026
#မြန်မာ့သမိုင်းအစတိုင်းပြည်တည်ထောင်ခြင်း (အပိုင်း - ၁)
ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ်ခြေချနေထိုင်ပြီး "မြန်မာနိုင်ငံ" လို့ ခေါ်ဆိုနေတဲ့ ဒီမြေပြန့်လွင်ပြင်နဲ့ မြစ်ဝှမ်းဒေသကြီးဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီက ဘယ်လိုပုံစံ ရှိခဲ့မလဲ။ လူအများစုက မြန်မာ့သမိုင်းဟာ ပုဂံခေတ် ရာစုနှစ် ၁၁ ခုလောက်ကမှ စတင်ခဲ့တာလို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ့်လက်တွေ့မှာတော့ ဒီမြေပေါ်မှာ ပုဂံထက် အဆပေါင်းများစွာ ရှေးကျတဲ့၊ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီတဲ့ ရှေးဦးယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်တဲ့ မြို့ပြနိုင်ငံတွေ ခိုင်ခိုင်မာမာ တည်ရှိခဲ့ဖူးပါတယ်။ အိန္ဒိယနဲ့ တရုတ်ဆိုတဲ့ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး ယဉ်ကျေးမှုနှစ်ခုကြားမှာ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသား၊ ကိုယ်ပိုင်စာပေနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့တဲ့ မြန်မာ့မြေပေါ်က ရှေးဦးလူသားတွေရဲ့ သမိုင်းအစပြုပုံကို သုတေသနအထောက်အထား တိတိကျကျနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်လည်ဆန်းစစ်ကြည့်ကြရအောင်။
သမိုင်းမတင်မီခေတ်နှင့် ဆမုန်လွင်ပြင် လျှို့ဝှက်ချက် (Prehistory)
ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားတွေအရ မြန်မာ့မြေပေါ်မှာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၁၃,၀၀၀ ကျော်၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၁၁,၀၀၀ ဝန်းကျင် ကျောက်ခေတ်ဦးကာလကတည်းက လူသားတွေ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် အလယ်ပိုင်း အပူပိုင်းဇုန်တွေမှာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့တဲ့ ကျောက်ခေတ်ဦး လူသားတွေရဲ့ ရုပ်ကြွင်းနဲ့ ကိရိယာတွေကို သမိုင်းမှာ "အညာသားယဉ်ကျေးမှု" (Anyathian) လို့ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။
ပိုပြီး အံ့ဩဖို့ကောင်းတာက ဘီစီ ၁၅၀၀ ဝန်းကျင် ကြေးခေတ် (Bronze Age) ကို ရောက်တဲ့အခါမှာ မြန်မာ့မြေပေါ်က ရှေးဦးလူသားတွေဟာ ကမ္ဘာမှာ အစောဆုံးအဖြစ် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ကြက်၊ ဝက် မွေးမြူခြင်းနဲ့ ကြေးနီကို ကြေးဝါအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခြင်းတွေကို စတင်လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြတာပါ။
မန္တလေးမြို့တောင်ဘက် ဆမုန်လွင်ပြင်တစ်ဝိုက် (Samon Valley) မှာ တူးဖော်ရရှိမှုတွေအရ အဲဒီခေတ်က လူသားတွေဟာ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုးရှိတဲ့ မြေအိုးတွေထဲမှာ ကလေးငယ်တွေကို မြှုပ်နှံတဲ့ ထူးခြားတဲ့ သင်္ဂြိုဟ်မှုဓလေ့တွေ ရှိခဲ့ပြီး အိန္ဒိယနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံတို့လို အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုကြီးတွေနဲ့ပါ အဆင့်မြင့်ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားတွေ တွေ့ရှိရပါတယ်။ ဒါဟာ မြန်မာ့မြေပေါ်က လူသားတွေရဲ့ အဆင့်မြင့်မားတဲ့ ရှေးဦးအသိဉာဏ်ကို ပြသနေတဲ့ သက်သေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူသားများ (Pyu City-States)
ဘီစီ ၂ ရာစုဝန်းကျင်မှာတော့ သမိုင်းအထောက်အထား တိတိကျကျနဲ့ မြန်မာ့မြေပေါ်မှာ ပထမဆုံး မြို့ပြနိုင်ငံတွေကို တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ "ပျူလူမျိုးတွေ" ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ဟာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် (ယနေ့ ကွင်ဟိုင်းဒေသ) ကနေ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းထဲကို စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ပျူလူမျိုးတွေဟာ တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယကြား ကုန်းလမ်းကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းပေါ်မှာ တည်ရှိနေတာကြောင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းကနေတစ်ဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုကို စတင်သက်ဝင် ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး စာပေ၊ အနုပညာနဲ့ ဗိသုကာပညာရပ်တွေမှာ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပါတယ်။ ရှေးဟောင်း တရုတ်မှတ်တမ်းတွေအရ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်မှာ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံပေါင်း ၁၈ ခု ရှိခဲ့ပြီး အကြီးဆုံးနဲ့ အရေးအပါဆုံးမြို့ကတော့ ယနေ့ ပြည်မြို့အနီးက "သရေခေတ္တရာ" (Sri Ksetra) ဖြစ်ပါတယ်။
ပျူလူမျိုးတွေရဲ့ စရိုက်ဟာ အလွန်ထူးဆန်းပြီး ငြိမ်းချမ်းတဲ့ လူမျိုးတွေလို့ တရုတ်မှတ်တမ်းတွေမှာ ချီးမွမ်းထားပါတယ်။ သူတို့ဟာ ပိုးကောင်တွေကို မသတ်ချင်တဲ့အတွက် ပိုးစစ်စစ်ကို မဝတ်ဘဲ လျှော်ဖွတ်လို့ရတဲ့ ချည်ပိုးကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်း လုံးဝမရှိသလောက် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြတာပါ။ ဒါ့အပြင် အခု ကျွန်တော်တို့ အသုံးပြုနေတဲ့ "မြန်မာသက္ကရာဇ် (မြန်မာပြက္ခဒိန်)" ဟာလည်း အေဒီ ၆၃၈ ခုနှစ်မှာ သရေခေတ္တရာ ပျူမင်းကြီးကနေ စတင်ဆန်းသစ် တီထွင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
နန်ချောင်ကျူးကျော်မှုနှင့် ပျူတို့ကွယ်ပျောက်ခြင်း
နှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်နီးပါး ကြာရှည်ခဲ့တဲ့ ပျူယဉ်ကျေးမှုကြီးဟာ အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းမှာတော့ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုနဲ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ တရုတ်ပြည် ယူနန်နယ်ဘက်က အင်အားကြီး "နန်ချောင်" (Nanzhao) နိုင်ငံတော်ဟာ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံတွေကို အဆက်မပြတ် တိုက်ခိုက်လာခဲ့ပါတယ်။ အေဒီ ၈၃၂ ခုနှစ်မှာတော့ နန်ချောင်တပ်တွေဟာ ပျူတို့ရဲ့ အဓိကမြို့တော်ဖြစ်တဲ့ "ဟန်လင်းကြီး" ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးပြီး ပျူလူမျိုး ၃,၀၀၀ ကျော်ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။
ဒီလို နန်ချောင်တပ်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုနဲ့အတူ မြောက်ဘက်ကနေ "မြန်မာ" (ဗမာ) လို့ခေါ်တဲ့ ကျွမ်းကျင်မြင်းစီးစစ်သည်တွေဟာ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း အထက်ပိုင်းကို အရှိန်အဟုန်နဲ့ ဝင်ရောက်လာကြပါတယ်။ စစ်ဒဏ်ကြောင့် အားနည်းသွားတဲ့ ပျူလူမျိုးတွေဟာ အသစ်ဝင်ရောက်လာတဲ့ ဗမာလူမျိုးစုတွေနဲ့ ရောနှောသွားပြီး၊ နောက်ပိုင်း ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပဲ ပျူစာပေနဲ့ ပျူလူမျိုးဆိုတာ သမိုင်းစာမျက်နှာပေါ်ကနေ ဗမာလူမျိုးစုတွေထဲကို တဖြည်းဖြည်း အသွင်ကူးပြောင်း ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့ပါတော့တယ်။
ပုဂံအင်ပါယာ ထူထောင်ခြင်းနှင့် အနော်ရထာမင်းစော (The Bagan Dynasty)
အေဒီ ၈၄၉ ခုနှစ်မှာ ဗမာလူမျိုးစုတွေဟာ ဧရာဝတီမြစ်နဲ့ ချင်းတွင်းမြစ်ဆုံရာ မဟာဗျူဟာကျတဲ့ နေရာမှာ "ပုဂံ" မြို့တော်ကို တံတိုင်းတိုင်ရံခတ်ပြီး စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ အစပိုင်းမှာ သာမန်မြို့ပြအဆင့်သာ ရှိခဲ့ပေမဲ့ အေဒီ ၁၀၄ ခုနှစ်မှာတော့ မြန်မာ့သမိုင်းရဲ့ အထူးခြားဆုံးနဲ့ အပြောင်မြောက်ဆုံး မင်းတစ်ပါးဖြစ်တဲ့ "အနော်ရထာမင်းစော" နန်းတက်လာခဲ့ပါတယ်။ အနော်ရထာမင်းကြီးဟာ ပုဂံရဲ့ စစ်အင်အား၊ စီးပွားရေးနဲ့ နယ်မြေကို ကြီးမားကျယ်ပြန့်အောင် စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။
သူ့ရဲ့ အကြီးမားဆုံးသော သမိုင်းဝင်လုပ်ရပ်ကတော့ အေဒီ ၁၀၅၇ ခုနှစ်မှာ မွန်တို့ရဲ့ "သထုံနိုင်ငံတော်" ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီး၊ ပုဂံပြည်ကို စစ်မှန်တဲ့ "ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ" ယဉ်ကျေးမှုအောက် သွတ်သွင်းပေးခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အနော်ရထာမင်းကြီးဟာ တကွဲတပြားဖြစ်နေတဲ့ မြစ်ဝှမ်းဒေသတစ်ခုလုံးနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်က ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၊ ရခိုင်မြောက်ပိုင်းဒေသတွေကိုပါ ပထမဆုံးအကြိမ် တစ်စုတစ်စည်းတည်းဖြစ်အောင် စည်းရုံးပြီး "ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး (ပုဂံအင်ပါယာ)" ကို ထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။
ပုဂံပြည်ဟာ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အိန္ဒိယက ချိုလာမင်းဆက်၊ တရုတ်ပြည်က ဆုန်းမင်းဆက်တို့နဲ့ တန်းတူဆက်ဆံရတဲ့အထိ ဩဇာကြီးမားခဲ့ပါတယ်။ ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်က ဆည်မြောင်းစနစ်တွေကြောင့် စီးပွားရေး အလွန်တောင့်တင်းလာပြီး၊ မင်းနဲ့ ပြည်သူအပေါင်းဟာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုအဖြစ် ပုဂံမြေပေါ်မှာ စေတီပုထိုးပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါဟာ မြန်မာ့စာပေ၊ မြန်မာ့အနုပညာနဲ့ ဗိသုကာပညာရပ်တွေ အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်ရှိခဲ့တဲ့ သမိုင်းဝင် ရွှေခေတ်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ကျော်တိုင်အောင် အရှေ့တောင်အာရှမှာ ရွှေရောင်တောက်ပခဲ့တဲ့ ပုဂံအင်ပါယာကြီးဟာ ဘာကြောင့် ရုတ်တရက် ပျက်စီးသွားခဲ့ရတာလဲ။ ကမ္ဘာ့အင်အားအကြီးဆုံး ကူဗလိုင်ခန်ရဲ့ "မွန်ဂိုမြင်းတပ်ကြီး" ရဲ့ ကျူးကျော်မှုကို ပုဂံပြည် ဘယ်လိုရင်ဆိုင်ခဲ့ရသလဲဆိုတာကတော့ တကယ်ကို စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းပါတယ်။
ပုဂံခေတ် ပျက်စီးပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာမယ့် အင်းဝ၊ ဟံသာဝတီ စတဲ့ ဘုရင်နိုင်ငံငယ်လေးတွေရဲ့ အားပြိုင်မှုနဲ့ မြန်မာ့သမိုင်းရဲ့ ဒုတိယအလှည့်အပြောင်း အကြောင်းအရာတွေကိုတော့ လာမယ့် "အပိုင်း (၂)" မှာ အသေးစိတ် ဆက်လက်ဖတ်ရှုနိုင်ဖို့ စောင့်မျှော်ပေးကြပါဦးခင်ဗျာ။ တင်ဆက်ပေးခဲ့တဲ့ သမိုင်းအချက်အလက်တွေအပေါ် မိမိတို့ရဲ့ အမြင်တွေကိုလည်း Comment မှာ ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးပေးသွားကြဖို့ ဖိတ်ခေါ်လိုက်ပါတယ်။
#မြန်မာ့သမိုင်း #သမိုင်းအစ #ပျူမြို့ပြ #ပုဂံအင်ပါယာ #အနော်ရထာမင်းကြီး #ရှေးဟောင်းသမိုင်း_အပိုင်း၁