05/06/2026
เมื่อพูดถึง "ยาหอม" ภาพลักษณ์ของยาหอม
อาจนึกยาสำหรับคนมีอายุ
ใช้เมื่อมีอาการท้องอืด เวียนศีรษะ
แต่คุณค่าที่แท้จริงของ "ยาหอม" มีมากกว่านั้น ?
ยาหอม เป็นผลลัพธ์ของศิลปะจากองค์ความรู้วิชาการแพทย์แผนไทยในการบำรุงดูแลรักษาร่างกาย (ขันธ์ ๕ - กายและจิต) ผ่านแนวคิดตรีธาตุสมุฏฐานของหทัย อุทริยะและกรีสะ. สังเกตไหมว่าในการแพทย์แขนงอื่นๆ ก็ไม่ได้กล่าวถึง ยาหอม มากเท่ากับในการแพทย์แผนไทย ก็เพราะมองว่าสุขภาพที่ดีเป็นผลมาจากกายและจิตใจที่ดำรงอยู่ร่วมกันเป็นปกติ นั่นเอง
โครงสร้างของตำรับยาหอม ส่งเสริมสุขภาพ 3 มิติ ดังนี้
1. ดวงจิตสดชื่นแจ่มใส (หทัยดี)
โดยใช้เภสัชวัถตุที่มีกลิ่นหอม (สุคนธบำบัด) ส่วนใหญ่มักฤทธิ์เย็น ช่วยระงับระบบประสาทส่วนกลาง แต่ในทฤษฎีของแพทย์แผนไทยอธิบายว่า มีผลทำให้ดวงจิตสงบเย็นลง มีสติสัมปะชัญญะเพิ่มขึ้น (มีความเป็นพุทธจริต)
2. กายแข็งแรง มีกำลังเนื่องจากได้รับสารอาหารเพียงพอ (อุทริยะดี)
โดยใช้เภสัชวัตถุที่มีฤทธิ์ร้อน กระตุ้นระบบย่อยอาหารและการเผาผลาญ การบีบตัวของลำไส้ ความดันโลหิตในหลอดเลือด เป็นต้น
3. ร่างกาย สามารถหมุนเวียนและขับถ่ายของเสียได้เป็นปกติ (กรีสะดี)
โดยใช้เภสัชวัตถุที่มีฤทธิ์สุขุม ส่งเสริมระบบไหลเวียนโลหิต ระบบประสาทส่วนปลาย ระบบขับถ่าย เป็นต้น
ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่า ตำรับยาหอมมีฤทธิ์ไปทางสุขุมร้อน (ตำรับยาเน้นข้อที่ 2 หรือ 3 ) หรือสุขุมเย็น (ตำรับยาเน้นข้อที่ 1 มากสุด)
ปล. ในทัศนะของ Admin ที่เป็นแพทย์แผนไทย ยาหอมควรเป็น Soft power ในเทรนด์การดูแลรักษาสุขภาพ (Wellness) ด้วยตำรับยาสมุนไพรในยุคปัจจุบัน เพราะเป็นตำรับยาที่ดูแลรักษาทั้งร่างกายและดวงจิต
