29/05/2026
เมื่อ “ห้องเย็น” ไม่ได้เป็นแค่ห้องเย็น: U-PIN กับภารกิจสร้างอนาคตใหม่ให้ Cold Chain ไทยด้วยพลังงานใต้ดิน
จากต้นทุนพลังงานที่พุ่งสูง สู่การใช้ข้อมูลและนวัตกรรมเพื่อยกระดับอุตสาหกรรมอาหารทะเลไทย
ประเทศไทยเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกอาหารทะเลรายสำคัญของโลก แต่เบื้องหลังความสำเร็จนั้น มีโครงสร้างพื้นฐานที่คนส่วนใหญ่มองไม่เห็นกำลังทำงานตลอด 24 ชั่วโมง นั่นคือ “คลังสินค้าห้องเย็น” และระบบ Cold Chain ที่ทำหน้าที่รักษาคุณภาพอาหารตั้งแต่โรงงานจนถึงผู้บริโภค
ปัญหาคือ ระบบเหล่านี้กำลังเผชิญแรงกดดันครั้งใหญ่จากต้นทุนพลังงานที่เพิ่มขึ้น ความผันผวนของห่วงโซ่อุปทานโลก และข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้นทุกปี
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “จะทำความเย็นได้อย่างไร”
แต่คือ “จะทำความเย็นอย่างยั่งยืนและแข่งขันได้อย่างไร”
พลังงานใต้ดิน อาจเป็นคำตอบใหม่ของอุตสาหกรรม
โครงการ Smart Geothermal Cooling Pre-Pilot Platform and Supply Chain Resilience Development เกิดขึ้นจากความร่วมมือระหว่างนักวิจัยมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ บริษัทเทคโนโลยีด้านพลังงาน และภาคอุตสาหกรรมอาหารทะเล เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ของการนำ “พลังงานความเย็นจากใต้ดิน” หรือ Geothermal Cooling มาใช้กับระบบห้องเย็นในประเทศไทย
หลักการสำคัญคือ การใช้อุณหภูมิที่ค่อนข้างคงที่ของชั้นดินใต้ผิวโลกมาช่วยลดภาระการทำงานของระบบทำความเย็น ส่งผลให้ใช้พลังงานน้อยลง มีประสิทธิภาพมากขึ้น และลดต้นทุนการดำเนินงานในระยะยาว
ผลการศึกษาระดับสากลชี้ว่า เทคโนโลยีดังกล่าวมีศักยภาพในการลดการใช้พลังงานได้ราว 15-25% ซึ่งถือเป็นตัวเลขที่มีนัยสำคัญสำหรับอุตสาหกรรมที่ต้องเปิดระบบทำความเย็นตลอดทั้งปี
แต่โจทย์ที่แท้จริงไม่ใช่แค่ “ค่าไฟ”
แม้ต้นทุนพลังงานจะเป็นภาระสำคัญของผู้ประกอบการ แต่ในความเป็นจริง ปัญหาของอุตสาหกรรม Cold Chain มีความซับซ้อนกว่านั้น
การสูญเสียสินค้า การบริหารสินค้าคงคลังที่ไม่มีประสิทธิภาพ ความล่าช้าในการขนส่ง รวมถึงความเสี่ยงจากเหตุการณ์ไม่คาดคิดในห่วงโซ่อุปทาน ล้วนส่งผลต่อความสามารถในการแข่งขันของธุรกิจไทย
ด้วยเหตุนี้ โครงการจึงไม่ได้มุ่งพัฒนาเทคโนโลยีความเย็นเพียงอย่างเดียว แต่เลือกมองภาพรวมของระบบทั้งหมด ตั้งแต่ต้นทุนโลจิสติกส์ ความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทาน ไปจนถึงผลกระทบด้านคาร์บอน
เป้าหมายคือการสร้างต้นแบบใหม่ของ “Smart Cold Chain Ecosystem” ที่สามารถลดต้นทุน เพิ่มความยืดหยุ่น และตอบโจทย์ด้านความยั่งยืนไปพร้อมกัน
U-PIN จากแพลตฟอร์มข้อมูลเมือง สู่แพลตฟอร์มข้อมูลอุตสาหกรรม
หนึ่งในหัวใจสำคัญของโครงการคือ U-PIN Urban Platform
แพลตฟอร์มข้อมูลที่ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อเชื่อมโยงข้อมูลจากหลายแหล่งเข้าสู่ระบบเดียว ไม่ว่าจะเป็นข้อมูลพลังงาน ข้อมูลคาร์บอน ข้อมูลต้นทุนโลจิสติกส์ หรือข้อมูลความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทาน
ข้อมูลทั้งหมดจะถูกแสดงผลผ่าน Dashboard แบบ Real-Time ช่วยให้ผู้บริหารและผู้ประกอบการสามารถมองเห็นสถานการณ์จริง และตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลได้อย่างแม่นยำมากขึ้น
ในอนาคต U-PIN อาจไม่ได้เป็นเพียงแพลตฟอร์มสำหรับการบริหารจัดการเมือง แต่กำลังก้าวสู่การเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลสำหรับภาคอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจสีเขียวของประเทศ
สมุทรสาคร: พื้นที่ต้นแบบของการเปลี่ยนผ่าน
โครงการเลือกจังหวัดสมุทรสาครเป็นพื้นที่นำร่อง เนื่องจากเป็นหนึ่งในศูนย์กลางอุตสาหกรรมอาหารทะเลและระบบห้องเย็นที่สำคัญของประเทศไทย
หากการศึกษาระยะ Pre-Pilot ประสบความสำเร็จ จะนำไปสู่การพัฒนาระบบต้นแบบระดับอุตสาหกรรม และต่อยอดสู่การขยายผลในพื้นที่อื่น ๆ ของประเทศ
เป้าหมายในระยะถัดไปคือการสร้างโมเดลธุรกิจใหม่ในรูปแบบ Cooling-as-a-Service (CaaS) รวมถึงการพัฒนาระบบบริ
จัดการความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทานที่สามารถใช้งานได้จริงในภาคธุรกิจ
เมื่อความยั่งยืนไม่ใช่ต้นทุน แต่คือความสามารถในการแข่งขัน
ในโลกที่มาตรการด้านสิ่งแวดล้อมและคาร์บอนกำลังกลายเป็นเงื่อนไขสำคัญทางการค้า ความสามารถในการลดการใช้พลังงาน ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และบริหารจัดการความเสี่ยงของห่วงโซ่อุปทาน จะกลายเป็นข้อได้เปรียบทางธุรกิจมากกว่าภาระต้นทุน
โครงการ Smart Geothermal Cooling จึงไม่ใช่เพียงงานวิจัยด้านพลังงาน
แต่คือความพยายามในการออกแบบอนาคตใหม่ให้กับอุตสาหกรรม Cold Chain ไทย ผ่านการบูรณาการเทคโนโลยี พลังงานสะอาด และข้อมูลอัจฉริยะเข้าด้วยกัน
เพราะในอนาคต การแข่งขันจะไม่ได้วัดกันว่าใคร “ทำความเย็นได้มากกว่า”
แต่จะวัดกันว่าใคร “ทำความเย็นได้อย่างยั่งยืนกว่า”
:::
