Xanana ba Ema Hotu

Xanana ba Ema Hotu Informações para nos contactar, mapa e direções, formulário para nos contactar, horário de funcionamento, serviços, classificações, fotos, vídeos e anúncios de Xanana ba Ema Hotu, Criador de conteúdos digitais, Dili.

🇵🇹Xanana é Para Todos
🇬🇧Xanana for Everyone
🇻🇦Xanana per tutti
🇮🇩Xanana Untuk Semua
🇰🇷모든 것을 위한 자나나
🇯🇵ザナナ・ウントゥク・セムア
زانانا للجميع🇸🇦

PM XANANA PARTISIPA MISA IHA KAPELA KOMUNIDADE ADM LOSPALOSLAUTÉM, 20 Setembru 2026 — Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala X...
19/09/2026

PM XANANA PARTISIPA MISA IHA KAPELA KOMUNIDADE ADM LOSPALOS

LAUTÉM, 20 Setembru 2026 — Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, partisipa iha selebrasaun Misa Santa iha Kapela Komunidade Relijioza Amalkasih Darah Mulia (ADM), iha Lospalos, munisípiu Lautém, domingu (20/09).

Iha selebrasaun liturjia Domingu ne’e, leitura sira ko'alia kona-bá “Maromak nia Domin”, ne’ebé konvida fiéis atu moris tuir domin Maromak nian no hatudu domin bá malu iha moris loroloron.

Partisipasaun PM Xanana iha Misa Santa ne’e mós nu’udár momentu atu hametin relasaun ho Maromak no fiéis Katólika iha Lautém, antes hala’o programa no atividade sira seluk iha munisípiu ne’e.

(Média-GPM)

19/09/2026

DILI, 18 Setembru 2026 — Livru Mauberíadas, obra literária hosi Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, sai nu’udár obra ne’ebé lori leitór sira atu haree fila-fali bá memória, kultura, identidade no esperiénsia povu Timor-Leste iha períodu importante ida hosi istória nasaun nian.

Aprezentasaun livru ne’e hala’o iha Embaixada Portugal iha Díli, ho prezensa Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, Embaixadór Portugal iha Timor-Leste, Duarte Bué Alves, membru Governu, reprezentante korpu diplomátiku, reprezentante instituisaun no parseiru sira, eskritór, poeta no konvidadu sira.

Mauberíadas mak poema ne’ebé Xanana Gusmão hakerek iha tinan 1975, bainhira nia sei jovem no servisu nu’udár jornalista. Obra ne’e hetan Primeiru Prémiu iha Konkursu Literáriu 1975, ho tema “Cultura é a Liberdade do Povo”. Lansamentu edisaun Porto Editora nian akontese iha sede CPLP, Lisboa, iha 17 Outubru 2024, aprezenta hosi Luís Amado, eis-Ministru Negósiu Estranjeiru Portugal nian.

Iha obra ne’e, autór uza tradisaun poétika lian Portugés nian, inklui referénsia bá Os Lusíadas, hodi hato’o reflesaun kona-bá Timor, povu Timoroan, sofrimentu, esperansa, identidade no destinu nasaun nian.

Iha intervensaun, PM Xanana hateten katak iha momentu ne’ebá Timor-Leste tama iha períodu transformasaun boot, no liafuan “Maubere” iha signifikadu importante bá identidade no dignidade povu Timoroan.

Kultura no literatura iha kapasidade atu oferese lia bá povu, tanba literatura la’ós de’it kona-bá lia-fuan, maibé bele sai hanesan espellu ne’ebé reflete moris, esperansa, sofrimentu no mehi ema sira nian.

Tanba nee, Mauberíadas iha ligasaun ho tradisaun literária Portugál, liu-liu Os Lusíadas, maibé obra ne’e buka hato’o esperiénsia no realidade povu Timor nian.

Ohin Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal Akonpaña husi Autoridade, Lansa Fatuk Dahuluk ba Projetu Rehabitasaun Estrad...
19/09/2026

Ohin Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal Akonpaña husi Autoridade, Lansa Fatuk Dahuluk ba Projetu Rehabitasaun Estrada Lolotoe - Bobonaro.

🏁🏁🏁🛣🛣🛣👷‍♂️👷‍♂️👷‍♂️👷‍♂️

18/09/2026

Díli, 18 Setembru 2026 (RAFA)- Xefe Suku Comoro, Eligio José Marça, halo alerta ba komunidade atu labele halo uma iha foho lolon tanba risku ba dezastre no área sira foho lolon ne´e konsidera mós hanesan área protejidu. Xefe Suku Comoro, Eligio José Marçal, ba RAFA iha nia kna’ar fatin, S...

𝗠𝗔𝗨𝗕𝗘𝗥𝗜́𝗔𝗗𝗔𝗦 𝗛𝗔𝗥𝗜’𝗜 𝗠𝗘𝗠𝗢́𝗥𝗜𝗔 𝗞𝗨𝗟𝗧𝗨𝗥𝗔 𝗡𝗢 𝗜𝗗𝗘𝗡𝗧𝗜𝗗𝗔𝗗𝗘 𝗧𝗜𝗠𝗢𝗥-𝗟𝗘𝗦𝗧𝗘DILI, 18 Setembru 2026 — Livru Mauberíadas, obra literária...
18/09/2026

𝗠𝗔𝗨𝗕𝗘𝗥𝗜́𝗔𝗗𝗔𝗦 𝗛𝗔𝗥𝗜’𝗜 𝗠𝗘𝗠𝗢́𝗥𝗜𝗔 𝗞𝗨𝗟𝗧𝗨𝗥𝗔 𝗡𝗢 𝗜𝗗𝗘𝗡𝗧𝗜𝗗𝗔𝗗𝗘 𝗧𝗜𝗠𝗢𝗥-𝗟𝗘𝗦𝗧𝗘

DILI, 18 Setembru 2026 — Livru Mauberíadas, obra literária hosi Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, sai nu’udár obra ne’ebé lori leitór sira atu haree fila-fali bá memória, kultura, identidade no esperiénsia povu Timor-Leste iha períodu importante ida hosi istória nasaun nian.

Aprezentasaun livru ne’e hala’o iha Embaixada Portugal iha Díli, ho prezensa Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, Embaixadór Portugal iha Timor-Leste, Duarte Bué Alves, membru Governu, reprezentante korpu diplomátiku, reprezentante instituisaun no parseiru sira, eskritór, poeta no konvidadu sira.

Mauberíadas mak poema ne’ebé Xanana Gusmão hakerek iha tinan 1975, bainhira nia sei jovem no servisu nu’udár jornalista. Obra ne’e hetan Primeiru Prémiu iha Konkursu Literáriu 1975, ho tema “Cultura é a Liberdade do Povo”. Lansamentu edisaun Porto Editora nian akontese iha sede CPLP, Lisboa, iha 17 Outubru 2024, aprezenta hosi Luís Amado, eis-Ministru Negósiu Estranjeiru Portugal nian.

Iha obra ne’e, autór uza tradisaun poétika lian Portugés nian, inklui referénsia bá Os Lusíadas, hodi hato’o reflesaun kona-bá Timor, povu Timoroan, sofrimentu, esperansa, identidade no destinu nasaun nian.

Iha intervensaun, PM Xanana hateten katak iha momentu ne’ebá Timor-Leste tama iha períodu transformasaun boot, no liafuan “Maubere” iha signifikadu importante bá identidade no dignidade povu Timoroan.

Kultura no literatura iha kapasidade atu oferese lia bá povu, tanba literatura la’ós de’it kona-bá lia-fuan, maibé bele sai hanesan espellu ne’ebé reflete moris, esperansa, sofrimentu no mehi ema sira nian.

Tanba nee, Mauberíadas iha ligasaun ho tradisaun literária Portugál, liu-liu Os Lusíadas, maibé obra ne’e buka hato’o esperiénsia no realidade povu Timor nian.

Bainhira haree fila-fali bá obra ne’e depois de liu tinan barak, Xanana Gusmão kompriende katak hakerek kultura mós sai forma ida atu rai no prezerva memória.

“Timor-Leste liu-hosi períodu istóriku naruk, inklui konflitu, sofrimentu, okupasaun, rezisténsia no luta bá independénsia. Iha prosesu ne’e, kultura, lian, poezia no istória ajuda povu atu la haluha nia identidade no dalan istóriku ne’ebé liu ona,” PM Xanana hateten.

Xefe Governu ne’e hato’o apresiasaun bá Porto Editora no ema hotu ne’ebé kontribui bá publikasaun no divulgasaun edisaun foun Mauberíadas, no enkoraja juventude Timor-Leste atu kontinua lee, hakerek no aprende.

“Nasaun ida la bele harii de’it ho estrada, edifísiu no infraestrutura. Nasaun ida tenke harii mós ho memória, kultura, edukasaun no kapasidade rasik atu hanoin,” PM Xanana subliña.

Valór obra ne’e la’ós tanba naran autór nian, maibé tanba Kay Rala Xanana Gusmão bele ajuda jerasaun foun komprende liután istória no identidade Timor-Leste.

Iha fatin hanesan Diretór Plural Editores Timor-Leste, Helder de Carvalho hato’o agradese bá PM Xanana tanba konfiansa ne’ebé fó bá Grupu Porto Editora, ne’ebé Plural Editores Timor-Leste halo parte, kona-bá publikasaun no divulgasaun bá ninia obra.

Helder de Carvalho mós hato’o apresiasaun bá Embaixadór Portugal, Duarte Bué Alves, no ekipa Embaixada nian bá apoiu no kooperasaun ne’ebé fó bá promosaun lian Portugés iha Timor-Leste.

Portugés bele sai hanesan memória ida kona-bá rezisténsia, instrumentu bá koñesimentu no ponte ne’ebé halibur povu sira iha Komunidade Países de Língua Portuguesa (CPLP).

Instituisaun ne’e servisu ona iha Timor-Leste durante tinan sanulu-resin-rua, no kontinua enfrenta dezafiu atu promove leitura iha país.

“Esperiénsia ne’e reforsa nesesidade atu iha kooperasaun besik entre instituisaun públika no privada hodi promove leitura, koñesimentu no kultura eskrita,” nia hateten.

Helder de Carvalho mós refere bá kooperasaun Plural Editores ho instituisaun sira iha Timor-Leste, inklui Ministériu Edukasaun, Ministériu Ensinu Superiór, Gabinete Primeiru-Ministru, Gabinete Fronteira Terrestre no Marítima, Universidade Nasionál Timor Lorosa’e no instituisaun parseiru sira seluk.

Embaixadór Portugal iha Timor-Leste, Duarte Bué Alves, hateten katak aprezentasaun Mauberíadas fó oportunidade atu valoriza literatura, kultura no memória istórika Timor-Leste, no mós reforsa ligasaun kulturál no linguístika entre Timor-Leste ho Portugal.

Literatura bele sai ponte entre povu sira no ajuda jerasaun sira komprende liután istória no identidade.

“Mauberíadas lori leitór sira fila-fali bá momentu ida importante iha istória Timor-Leste, bainhira autór sei joven no hakerek obra ne’e iha tinan 1975,” nia afirma.

Tanba ne’e, nia hato’o apresiasaun bá PM Xanana Gusmão no ema hotu ne’ebé kontribui bá publikasaun no divulgasaun obra ne’e, no enkoraja atu literatura no leitura kontinua sai parte importante hosi dezenvolvimentu kultura no edukasaun iha Timor-Leste.

Aprezentasaun Mauberíadas ne’e sai mós oportunidade atu hametin kooperasaun kulturál entre Timor-Leste ho Portugal, liu-liu iha área literatura, lian no promosaun leitura.

(Média-GPM)

18/09/2026

TR Vistu, Estrada Troso
Letefoho - Atsabe - Lourba

𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔 𝗚𝗨𝗦𝗠𝗔̃𝗢 𝗡𝗢 𝗦𝗜𝗚𝗡𝗜𝗙𝗜𝗞𝗔𝗗𝗨 𝗗𝗢𝗖𝗧𝗢𝗥 𝗛𝗢𝗡𝗢𝗥𝗜𝗦 𝗖𝗔𝗨𝗦𝗔: 𝗛𝗨𝗦𝗜 𝗟𝗨𝗧𝗔 𝗕𝗔́ 𝗜𝗡𝗗𝗘𝗣𝗘𝗡𝗗𝗘́𝗡𝗦𝗜𝗔 𝗧𝗢’𝗢 𝗟𝗜𝗗𝗘𝗥𝗔𝗡𝗦𝗔 𝗣𝗢́𝗦-𝗞𝗢𝗡𝗙𝗟𝗜𝗧𝗨 𝗜𝗻𝘁𝗿𝗼𝗱𝘂𝘀𝗮𝘂...
17/09/2026

𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔 𝗚𝗨𝗦𝗠𝗔̃𝗢 𝗡𝗢 𝗦𝗜𝗚𝗡𝗜𝗙𝗜𝗞𝗔𝗗𝗨 𝗗𝗢𝗖𝗧𝗢𝗥 𝗛𝗢𝗡𝗢𝗥𝗜𝗦 𝗖𝗔𝗨𝗦𝗔: 𝗛𝗨𝗦𝗜 𝗟𝗨𝗧𝗔 𝗕𝗔́ 𝗜𝗡𝗗𝗘𝗣𝗘𝗡𝗗𝗘́𝗡𝗦𝗜𝗔 𝗧𝗢’𝗢 𝗟𝗜𝗗𝗘𝗥𝗔𝗡𝗦𝗔 𝗣𝗢́𝗦-𝗞𝗢𝗡𝗙𝗟𝗜𝗧𝗨

𝗜𝗻𝘁𝗿𝗼𝗱𝘂𝘀𝗮𝘂𝗻
Universitas Hasanuddin (Unhas), Makassar, Indonézia, fó títulu Doctor Honoris Causa bá Primeiru-Ministru Repúblika Demokrátika Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão, nu’udár rekoñesimentu bá nia trajetória lideransa, kontribuisaun bá konstrusaun Estadu Timor-Leste, no papél iha promosaun rekonsiliasaun no dame.

Títulu ne’e atribui husi Programa Doutoramentu Administrasaun Públika, Fakuldade Siénsias Sosiais no Polítikas Unhas, iha serimónia ne’ebé hala’o iha Baruga A.P. Pettarani, Kampus Unhas Tamalanrea, Makassar, iha 5 Setembru 2026.

Doctor Honoris Causa mak títulu onoráriu ne’ebé universidade ida fó bá ema ida nu’udár forma rekoñesimentu bá nia kontribuisaun no trajetória ne’ebé universidade konsidera iha valór boot bá sosiedade, nasaun, koñesimentu, páz, diplomasia, siénsia, kultura, direitu umanu ka área importante sira seluk.

Liafuan Doctor refere bá títulu doutor, enkuantu Honoris Causa, husi liafuan Latin, signifika “tanba onra” ka “bá razaun onoráriu”.

Tanba ne’e, Doctor Honoris Causa la’ós hanesan doutoramentu regulár, hanesan PhD, ne’ebé estudante tenke tuir programa akadémiku, hala’o peskiza, hakerek disertasaun ka teze no defende nia rezultadu peskiza.

Iha Doctor Honoris Causa, universidade hala’o prosesu akadémiku no institusionál atu avalia trajetória no kontribuisaun kandidatu, antes atribui títulu nu’udár rekoñesimentu onoráriu.

Nune’e, bainhira Unhas fó títulu ne’e bá Xanana Gusmão, ida-ne’e la signifika katak Xanana remata programa doutoramentu Administrasaun Públika iha Unhas. Signifika katak universidade konsidera nia trajetória no kontribuisaun iha área sira ne’ebé relevante bá estudu Administrasaun Públika no lideransa pós-konflitu.

𝗛𝘂𝘀𝗶 𝗹𝗶́𝗱𝗲𝗿 𝗹𝘂𝘁𝗮 𝗯𝗮́ 𝗸𝗼𝗻𝘀𝘁𝗿𝘂𝘁𝗼́𝗿 𝗱𝗮𝗺𝗲

Iha fundamentasaun atribuisaun títulu ne’e, Promotór Unhas, Prof. Dr. Hafid Abbas, identifika razaun prinsipál haat.

Primeiru, Xanana Gusmão konsideradu nu’udár figura importante iha luta ne’ebé lori bá harii Repúblika Demokrátika Timor-Leste.

Husi kampu Rezisténsia to’o espasu diplomátiku internasionál, Xanana partisipa iha luta bá autodeterminasaun Timoroan no, depois, iha prosesu harii nasaun foun.

Segundu, Unhas destaka nia papél iha transformasaun hosi konflitu bá rekonsiliasaun entre Timor-Leste ho Indonézia.

Hafoin tinan 24 hosi konflitu no okupasaun, Timor-Leste enfrenta dezafiu atu harii dame, rekonstrui relasaun no loke dalan bá futuru ne’ebé bazeia bá diálogu no kooperasaun.

Iha perspetiva Unhas, rekonsiliasaun la’ós signifika haluha pasadu. Rekonsiliasaun signifika enfrenta istória, rekoñese kanek no, iha tempu hanesan, loke oportunidade atu harii relasaun foun.

Terseiru, Xanana Gusmão hala’o tranzisaun husi líder Rezisténsia bá estadista no konstrutór instituisaun Estadu.

Depois restaurasaun independénsia, responsabilidade lideransa muda husi luta bá libertasaun sai responsabilidade atu harii no hametin instituisaun, demokrasia, governasaun no dezenvolvimentu nasionál.

Iha nasaun pós-konflitu, konstrusaun Estadu la depende de’it bá lideransa pesoál, maibé mós presiza instituisaun ne’ebé forte, lei, servisu públiku, konfiansa sidadaun no kapasidade atu fó resposta bá nesesidade povu.

Kuartu, Unhas haree iha trajetória Xanana Gusmão valór sira ne’ebé liga ho páz no umanidade, inklui rekonsiliasaun, diálogu no kooperasaun.

𝗥𝗲𝗸𝗼𝗻𝘀𝗶𝗹𝗶𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗧𝗶𝗺𝗼𝗿-𝗟𝗲𝘀𝘁𝗲 𝗵𝗼 𝗜𝗻𝗱𝗼𝗻𝗲́𝘇𝗶𝗮

Transformasaun relasaun Timor-Leste ho Indonézia sai parte importante husi fundamentasaun akadámika ne’ebé Unhas aprezenta.

Iha diskursu simu títulu, Xanana Gusmão rasik fó-hanoin kona-bá mudansa husi relasaun konflitu bá relasaun amizade no viziñansa.

Timor-Leste la bele harii nasaun ida bazeia bá vingansa no ódiu, maibé presiza harii aliserse rekonsiliasaun no esperansa.

Ohin loron, Timor-Leste ho Indonézia servisu hamutuk iha área oioin, inklui edukasaun, komérsiu, saúde, fronteira no kooperasaun rejionál. Xanana mós destaka katak jovem timoroan barak agora mai Indonézia atu estuda, halo amizade no prepara sira-nia futuru.

𝗦𝗼𝗯𝗲𝗿𝗮𝗻𝗶𝗮 𝗻𝗼 𝗿𝗲𝘇𝗶𝗹𝗶𝗲́𝗻𝘀𝗶𝗮 𝗻𝗮𝘀𝗶𝗼𝗻𝗮́𝗹

Iha nia diskursu iha Unhas, ho títulu “Sovereignty and National Resilience in a Contested World”, Xanana Gusmão foka mós bá soberania no reziliénsia nasionál.

Tuir Xanana Gusmão, independénsia polítika presiza suporta husi kapasidade ekonómika no institusionál atu bele sustenta nasaun iha longu prazu.

Bá Timor-Leste, soberania la remata iha rai. Nia mós involve direitu soberanu iha tasi, delimitasaun fronteira marítima, jestaun rekursu naturál no kapasidade atu halo desizaun kona-bá futuru nasaun.

Xanana hateten katak, Timor-Leste kontinua negosiasaun ho Indonézia kona-bá fronteira marítima, bazeia bá diálogu, UNCLOS no direitu internasionál.

Subliña mós kona-bá nesesidade atu harii ekonomia produtiva, kria oportunidade bá juventude, hadi’a seguransa ai-han no uza rekursu naturál bá benefísiu povu.

𝗔𝗦𝗘𝗔𝗡 𝗻𝗼 𝗿𝗲𝘀𝗽𝗼𝗻𝘀𝗮𝗯𝗶𝗹𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗿𝗲𝗷𝗶𝗼𝗻𝗮́𝗹

Timor-Leste nia integrasaun iha ASEAN mós sai parte husi diskusaun kona-bá futuru nasaun pós-konflitu.

Depois prosesu naruk, Timor-Leste tama ASEAN nu’udár membru-11 iha 2025. Iha 2029, Timor-Leste sei iha responsabilidade atu lidera ASEAN.

Bá Xanana Gusmão, integrasaun rejionál la diminui soberania nasionál. Envezde ne’e, nasaun soberanu bele hili livremente oinsá atu servisu hamutuk ho nasaun sira seluk.

Nasaun ki’ik no dezenvolvimentu presiza kooperasaun multilaterál, instituisaun rejionál no respeitu bá direitu internasionál atu bele responde bá dezafiu sira ne’ebé nasaun ida la bele rezolve mesak.

𝗘𝗱𝘂𝗸𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗻𝘂’𝘂𝗱𝗮́𝗿 𝗽𝗼𝗻𝘁𝗲 𝗲𝗻𝘁𝗿𝗲 𝗻𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗿𝘂𝗮

Unhas mós tau atensaun bá edukasaun nu’udár ponte entre Timor-Leste ho Indonézia. Iha nia diskursu, Xanana Gusmão hateten katak estudante timoroan sira ne’ebé estuda iha Indonézia sai parte husi ligasaun foun entre nasaun rua.

Iha Unhas rasik, estudante timoroan sira estuda ona iha área pós-graduasaun, no iha Setembru 2026, estudante timoroan na’in-57 tama iha intake pós-graduasaun foun.

Unhas haree interkámbiu edukasaun no kooperasaun akademika nu’udar forma ida atu hametin relasaun entre povu rua, liuhosi estudante, dosente, peskiza no rede profisionál.

𝗣𝗮𝗻𝘁𝗲 𝗠𝗮𝗰𝗮𝘀𝘀𝗮𝗿 𝗻𝗼 𝗽𝗼𝗻𝘁𝗲 𝗸𝗼𝗻̃𝗲𝘀𝗶𝗺𝗲𝗻𝘁𝘂

Iha fundamentasaun Unhas, relasaun entre Makassar ho Timor mós liga ho istória marítima. Naran Pante Macassar, iha Oecusse, sai marka ida ne’ebé fó-hanoin kona-bá ligasaun istórika entre Timor ho komunidade Bugis-Makassar.

Iha tempu uluk, tasi sai dalan bá komérsiu no interasaun entre komunidade. Iha tempu agora, Unhas hakarak transforma ligasaun istórika ne’e sai ponte foun liuhosi koñesimentu, edukasaun, peskiza no amizade.

Iha perspetiva ida-ne’e, tasi la’ós de’it espasu ne’ebé fahe territóriu, maibé mós bele sai dalan ne’ebé liga ema, universidade no nasaun sira.

𝗨𝗻𝗶𝘃𝗲𝗿𝘀𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗻𝗼 𝗸𝗮𝗽𝗮𝘀𝗶𝗱𝗮𝗱𝗲 𝗻𝗮𝘀𝗶𝗼𝗻𝗮́𝗹

Papél universidade sai mós tema importante iha diskursu Xanana Gusmão nian. Nia hatete katak nasaun ida presiza ema ho koñesimentu, abilidade no kapasidade atu kompriende opsaun sira no halo desizaun kona-bá nia futuru.

Iha era intelijénsia artifisiál, nia subliña katak edukasaun no pensamentu krítiku sai importante liután, tanba teknolojia bele ajuda ema asesu bá koñesimentu, maibé bele mós fasilita kriasaun no distribuisaun informasaun falsu.

Tanba ne’e, universidade tenke prepara ema sira ne’ebé bele husu fonte, haree evidénsia no halo sira-nia julgamentu rasik.

Tuir Xanana Gusmão, koñesimentu ajuda ema kompriende mundu. Julgamentu ajuda ema deside saida mak tenke halo kona-bá mundu ne’e.

𝗗𝗼𝗰𝘁𝗼𝗿 𝗛𝗼𝗻𝗼𝗿𝗶𝘀 𝗖𝗮𝘂𝘀𝗮 𝗻𝗼 𝘁𝗿𝗮𝗷𝗲𝘁𝗼́𝗿𝗶𝗮 𝗮𝗸𝗮𝗱𝗲́𝗺𝗶𝗸𝗮 𝗫𝗮𝗻𝗮𝗻𝗮

Atribuisaun husi Unhas mós aumenta lista rekoñesimentu Doctor Honoris Causa ne’ebé Xanana Gusmão simu ona hosi universidade 19 husi nasaun oioin.

Tuir lista ofisiál Governu Timor-Leste nian ne’ebé eskritór uza iha matéria ne’e, atribuisaun ne’e inklui universidade sira iha Portugal, Austrália, Coreia do Súl, Japão, Malázia, Xina, Kambodja, Brazil no Indonézia.

Entre atribuisaun sira ne’ebé iha fonte ofisiál, Universidade do Porto konfirma Xanana Gusmão nu’udár Doutor Honoris Causa iha 31 Outubru 2000, enkuantu Universidade Presbiteriana Mackenzie fó títulu ne’e iha 29 Agostu 2025.

Unhas sai atribuisaun foun liu iha 5 Setembru 2026, ho área Administrasaun Públika no foku bá lideransa pós-konflitu, rekonsiliasaun, konstrusaun Estadu no kooperasaun rejionál.

Tuir fonte ofisiál Universidade Hasanuddin (Unhas), to’o 2026, iha lider polítiku ka líder Estadu na’in-tolu ne’ebé dokumentadu simu títulu Doctor Honoris Causa hosi Unhas: Soekarno iha 1963, Nelson Mandela iha 2005, no Kay Rala Xanana Gusmão iha 2026.

Xanana Gusmão sai líder polítiku ka líder Estadu da-toluk iha lista ne’e, hafoin Soekarno no Mandela. Unhas fó títulu bá Xanana iha área Administrasaun Públika, ho rekoñesimentu bá nia lideransa, konstrusaun Estadu, rekonsiliasaun, dame no kooperasaun rejionál.

Unhas mós fó Doctor Honoris Causa bá Dr. Bruce Michael Alberts iha 2022, maibé nia mak siénsista biokimia no la’ós líder polítiku ka líder Estadu.

𝗛𝘂𝘀𝗶 𝗹𝘂𝘁𝗮 𝗯𝗮́ 𝗶𝗻𝗱𝗲𝗽𝗲𝗻𝗱𝗲́𝗻𝘀𝗶𝗮 𝘁𝗼’𝗼 𝗹𝗶𝗱𝗲𝗿𝗮𝗻𝘀𝗮 𝗽𝗼́𝘀-𝗸𝗼𝗻𝗳𝗹𝗶𝘁𝘂

Iha ikus, signifikadu Doctor Honoris Causa ne’ebé Unhas fó bá Xanana Gusmão bele kompriende liuhusi trajetória ida: hosi luta bá independénsia, bá rekonsiliasaun; hosi rekonsiliasaun, bá konstrusaun dame; no hosi dame, bá harii no hametin Estadu.

Ba Unhas, trajetória ne’e iha valór atu estuda no aprende, liu-liu kona-bá oinsá lideransa iha nasaun pós-konflitu bele enfrenta dezafiu harii instituisaun, hametin relasaun entre povu sira, garante soberania no loke oportunidade bá kooperasaun rejionál.

Títulu ne’e, la’ós de’it símbolu onra akadémiku. Iha kontestu atribuisaun Unhas, nia mós sai ponte entre memória istórika, rekonsiliasaun, edukasaun, diplomasia no futuru kooperasaun Timor-Leste–Indonézia.

Iha lia-fuan ne’ebé sai tema iha fundamentasaun akadémika Unhas, trajetória husi konflitu bá rekonsiliasaun no husi rekonsiliasaun bá amizade bele sai matéria aprendizajen bá jerasaun foun.

Nune’e, Doctor Honoris Causa ne’ebé Unhas fó bá Xanana Gusmão iha 5 Setembru 2026 marka ida husi rekoñesimentu akadémiku bá nia trajetória, maibé mós sai momentu atu haree fali bá papél koñesimentu, edukasaun no universidade sira iha prosesu harii nasaun no hametin dame iha rejiaun.

𝗛𝘂𝘀𝗶: 𝗖𝗶𝗽𝗿𝗶𝗮𝗻𝗼 𝗖𝗼𝗹𝗼
𝗥𝗲𝘃𝗶𝘇𝗼́𝗿 𝗶𝗵𝗮 𝗗𝗶𝗿𝗲𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗠𝗲́𝗱𝗶𝗮 𝗻𝗼 𝗞𝗼𝗺𝘂𝗻𝗶𝗸𝗮𝘀𝗮𝘂𝗻 𝗚𝗮𝗯𝗶𝗻𝗲𝘁𝗲 𝗣𝗿𝗶𝗺𝗲𝗶𝗿𝘂-𝗠𝗶𝗻𝗶𝘀𝘁𝗿𝘂

𝗛𝗘𝗥𝗖𝗨𝗟𝗘𝗦 𝗛𝗔𝗟𝗔’𝗢 𝗔𝗨𝗗𝗜𝗘́𝗡𝗦𝗜𝗔 𝗛𝗢 𝗣𝗠 𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔DILI, 17 Setembru 2026 — Rosario de Marshall ne’ebé koñesidu ho naran Hercules, h...
17/09/2026

𝗛𝗘𝗥𝗖𝗨𝗟𝗘𝗦 𝗛𝗔𝗟𝗔’𝗢 𝗔𝗨𝗗𝗜𝗘́𝗡𝗦𝗜𝗔 𝗛𝗢 𝗣𝗠 𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔

DILI, 17 Setembru 2026 — Rosario de Marshall ne’ebé koñesidu ho naran Hercules, hala’o audiénsia ho Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, iha Palásiu Governu, Dili, kinta (17/09).

Enkontru ne’e realiza iha vizita Hercules mai Timor-Leste, no oportunidade ida atu hasoru-malu ho PM Xanana Gusmão.

Timoroan Hercules ne’ebé agora daudaun hela iha Indonézia, koñesidu liu-hosi nia atividade sira iha Jakarta.

Nia naran iha tempu liu-bá mós asosia ho área Tanah Abang, Jakarta, antes nia muda bá atividade iha área organizasaun sosiedade sivil.

Agora, Hercules lidera organizasaun sosiedade sivíl ida iha Indonézia ho naran Gerakan Rakyat Indonesia Bersatu (GRIB) Jaya.

Audiénsia ho PM Xanana ne’e mós sai parte hosi interasaun entre Timor-Leste ho nia sidadaun sira ne’ebé hela no hala’o atividade iha liur, liu-liu iha Indonézia.

(Média-GPM)

==============

𝗛𝗘𝗥𝗖𝗨𝗟𝗘𝗦 𝗕𝗘𝗥𝗧𝗘𝗠𝗨 𝗣𝗠 𝗫𝗔𝗡𝗔𝗡𝗔

DILI, 17 September 2026 — Rosario de Marshall, yang dikenal sebagai Hercules, melakukan pertemuan dengan Perdana Menteri (PM) Kay Rala Xanana Gusmão di Istana Pemerintah, Dili, pada hari Kamis (17/09).

Pertemuan tersebut berlangsung di sela-sela kunjungan Hercules ke Timor-Leste, sekaligus menjadi kesempatan baginya untuk bertemu dengan PM Xanana Gusmão.

Hercules, yang berasal dari Timor dan saat ini menetap di Indonesia, lebih dikenal luas karena berbagai kegiatannya di Jakarta.

Di masa lalu, namanya juga kerap dikaitkan dengan kawasan Tanah Abang, Jakarta, sebelum ia beralih ke kegiatan di lingkup organisasi masyarakat sipil.

Saat ini, Hercules memimpin sebuah organisasi masyarakat sipil di Indonesia yang bernama Gerakan Rakyat Indonesia Bersatu (GRIB) Jaya.

Pertemuan dengan PM Xanana ini juga merupakan bagian dari interaksi antara Timor-Leste dan warganya yang tinggal serta bekerja di luar negeri, khususnya di Indonesia.

𝗗𝗘𝗭𝗘𝗡𝗩𝗢𝗟𝗩𝗜𝗠𝗘𝗡𝗧𝗨 𝗘𝗞𝗢𝗡𝗢́𝗠𝗜𝗞𝗨 𝗧𝗟 𝗡𝗢 𝗝𝗘𝗦𝗧𝗔𝗨𝗡 𝗙𝗨𝗡𝗗𝗨 𝗣𝗘𝗧𝗥𝗢𝗟𝗜́𝗙𝗘𝗥𝗨: 𝗜𝗛𝗔 𝗝𝗨𝗡̃𝗨 𝟮𝟬𝟮𝟲 𝗥𝗘𝗝𝗜𝗦𝗧𝗔 𝗦𝗔𝗟𝗗𝗨 𝗕𝗜𝗟𝗜𝗔𝗨𝗡 $𝟭𝟴,𝟰𝟯 DILI, 17 Setemb...
17/09/2026

𝗗𝗘𝗭𝗘𝗡𝗩𝗢𝗟𝗩𝗜𝗠𝗘𝗡𝗧𝗨 𝗘𝗞𝗢𝗡𝗢́𝗠𝗜𝗞𝗨 𝗧𝗟 𝗡𝗢 𝗝𝗘𝗦𝗧𝗔𝗨𝗡 𝗙𝗨𝗡𝗗𝗨 𝗣𝗘𝗧𝗥𝗢𝗟𝗜́𝗙𝗘𝗥𝗨: 𝗜𝗛𝗔 𝗝𝗨𝗡̃𝗨 𝟮𝟬𝟮𝟲 𝗥𝗘𝗝𝗜𝗦𝗧𝗔 𝗦𝗔𝗟𝗗𝗨 𝗕𝗜𝗟𝗜𝗔𝗨𝗡 $𝟭𝟴,𝟰𝟯

DILI, 17 Setembru 2026 — Fundu Petrolíferu Timor-Leste iha finál-Juñu 2026 rejista saldu maizumenus biliaun $18,43 aumenta kompara ho biliaun $18,31 iha trimestre da-huluk nia rohan, tuir relatóriu kona-bá dezenvolvimentu ekonómiku no jestaun Fundu Petrolíferu ne’ebé Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL) aprezenta iha Konsellu Ministrus, kuarta (16/09).

Informasaun ne’e Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, relata bá Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta durante reuniaun semanál iha Palásiu Prezidensiál, Bairru-Pité, Dili, kinta (17/09).

PM Xanana hateten katak durante reuniaun Konsellu Ministrus, Governadór BCTL, Hélder Lopes, aprezenta relatóriu kona-bá dezenvolvimentu ekonómiku Timor-Leste durante semestre da-huluk tinan 2026 no jestaun Fundu Petrolíferu.

“Ha’u informa bá Prezidente Repúblika katak horiseik iha Konsellu Ministrus, Governadór Banku Sentrál aprezenta relatóriu kona-bá Timor-Leste nia dezenvolvimentu ekonómiku durante fulan-neen ikus no mós kona-bá jestaun Fundu Petróliu nian,” PM Xanana hateten.

Tuir aprezentasaun BCTL, iha trimestre da-ruak tinan 2026, investimentu Fundu Petrolíferu rejista retornu maizumenus millaun $719, ne’ebé liuliu impulsiona hosi dezempeñu investimentu iha merkadu asaun.

Durante semestre da-huluk, Governu transfere ona millaun $800 hosi Fundu Petrolíferu hodi finansia despeza iha Orsamentu Jerál Estadu.

Aprezentasaun BCTL mós destaka redusaun reseita petrolífera no importánsia ne’ebé aumenta hosi rendimentu investimentu bá sustentabilidade no prezervasaun patrimóniu Fundu Petrolíferu.

Aleinde jestaun Fundu Petrolíferu, Konsellu Ministrus analiza mós rezultadu Avaliasaun Mútua ne’ebé hala’o hosi Grupu Ázia-Pasífiku kona-bá Brankeamentu Kapitál (APG), kona-bá grau kumprimentu Timor-Leste bá normas internasionais hodi kombate brankeamentu kapitál no finansiamentu terrorizmu.

Avaliasaun ne’e konklui katak Timor-Leste kumpre kompletamente ka iha parte boot hosi rekomendasaun 22 hosi rekomendasaun 40 Grupu Asaun Finanseira (GAFI), enkuantu rekomendasaun 12 seluk kumpre parsialmente.

Avaliasaun ne’e mós identifika área sira ne’ebé presiza reforsu, liuliu iha supervizaun, prevensaun, investigasaun, rekuperasaun no konfiskasaun ativus, no aplikasaun sansaun finanseira.

Hodi hatán bá rekomendasaun sira-ne’e, Governu sei kontinua reforsa kuadru legál no institusionál, hala’o Avaliasaun Nasionál bá Risku, hametin koordenasaun entre entidade kompetente sira no implementa planu estratéjiku nasionál.

Relatóriu Kona-bá Ki’ak

PM Xanana mós relata katak Ministériu Finansas aprezenta relatóriu kona-bá situasaun ki’ak iha Timor-Leste, ne’ebé iha diferensa balun ho dadus ka análize hosi Banku Mundiál.

Tuir PM Xanana, Konsellu Ministrus husu bá Ministériu Finansas atu aprezenta no esplika relatóriu ne’e ho kle’an, inklui halo komparasaun ho informasaun hosi Banku Mundiál, atu Governu bele prepara informasaun adekuadu antes debate Orsamentu Jerál Estadu iha Parlamentu Nasionál.

“Ministériu Finansas aprezenta relatóriu ida kona-bá ki’ak iha Timor. Relatóriu ne’e diferente oitoan ho Banku Mundiál nian. Iha Konsellu Ministrus, husu bá Ministériu Finansas atu aprezenta didi’ak relatóriu ne’e no halo komparasaun ho saida mak Banku Mundiál tau,” PM Xanana haktuir.

PM Xanana mós hateten katak relatóriu Banku Mundiál ne’ebé refere iha reuniaun ne’e bazeia bá dadus hosi tinan 2014, no informasaun kona-bá matéria ne’e aprezenta ona bá PR Horta.

Iha enkontru semanál ne’e, PR José Ramos-Horta mós informa bá PM Xanana katak iha 18 Setembru sei hala’o viajen bá Nova Iorke, Estadus Unidus Amérika, hodi partisipa iha reuniaun altu-nível Organizasaun Nasoins Unidas (ONU).

PR Horta sei hato’o diskursu iha ONU kona-bá situasaun mundu no pozisaun Timor-Leste iha kontestu internasionál.

“Aban Prezidente sei bá Nova Iorke no sei hato’o diskursu iha ONU. Ita husu bá Prezidente bá iha Nova Iorke ne’e reprezenta duni Timor. Nia sei hato’o diskursu kona-bá situasaun mundu nian agora,” PM Xanana subliña.

PM Xanana mós haktuir katak iha fulan-Outubru tinan ne’e sei hala’o vizita ofisiál bá Tailândia, ne’ebé sei inklui partisipasaun iha semináriu ida kona-bá Fundu Petrolíferu.

(Média-GPM)

Endereço

Dili

Website

Notificações

Seja o primeiro a saber: enviamos-lhe um e-mail quando Xanana ba Ema Hotu publicar novidades e promoções. O seu endereço de e-mail não será utilizado para nenhum outro fim e pode cancelar a subscrição a qualquer momento.

Atalhos

Partilhar