21/02/2026
نقش عبدالعلی مزاری در حزب وحدت اسلامی افغانستان را میتوان در چند محور کلیدی خلاصه کرد. بدون درک این نقشها، فهم جایگاه او در سیاست دهه ۷۰ افغانستان تقریباً ناممکن است.
شکلگیری حزب وحدت: پروژه اتحاد
پیش از تأسیس حزب وحدت، گروههای متعدد شیعه و هزاره هرکدام سازمان جداگانه داشتند؛ اختلافات ایدئولوژیک، منطقهای و شخصی شدید بود.
عبدالعلی مزاری یکی از اصلیترین چهرههای پروژه «وحدت» بود.
مزاری:
بر ضرورت اتحاد تأکید میکرد (نه صرفاً ائتلاف موقت)
اختلافات تاریخی گروهها را تهدید وجودی میدید
وحدت را شرط بقا و قدرت سیاسی هزارهها میدانست
در واقع، حزب وحدت تا حد زیادی محصول همین نگاه بود.
تثبیت رهبری و انسجام داخلی
پس از تشکیل حزب، چالش اصلی مدیریت تضادهای درونی بود. حزب وحدت از ابتدا مجموعهای ناهمگون بود.
مزاری در مقام دبیرکل:
✔ تلاش برای ایجاد مرکزیت تصمیمگیری
✔ کاهش رقابتهای جناحی
✔ تعریف هویت مشترک حزبی
✔ جلوگیری از فروپاشی زودهنگام حزب
او بیشتر نقش «چسب سیاسی» را داشت تا صرفاً فرمانده نظامی.
بازتعریف گفتمان حزب
یکی از مهمترین اثرات مزاری، تغییر جهت گفتمانی حزب بود.
پیش از مزاری، بسیاری از گروهها:
گفتمان مذهبی صرف داشتند
تمرکز محدود به مطالبات محلی یا نظامی
مزاری گفتمان را به سمت:
عدالت قومی
مشارکت سیاسی ملی
حقوق برابر اقوام
هویت سیاسی هزاره
منتقل کرد.
این تغییر، حزب وحدت را از یک تشکل صرفاً مذهبی/نظامی به یک بازیگر سیاسی ملیتر تبدیل کرد.
مدیریت درگیریها و سیاست قدرت
دهه ۷۰ افغانستان، دهه جنگهای شهری و رقابتهای خشن قدرت بود، بهویژه در کابل.
مزاری ناگزیر بود:
همزمان سیاستمدار و فرمانده باشد
میان مذاکره و تقابل توازن برقرار کند
در برابر بازیگران متعدد (دولت، تنظیمها، ائتلافها) موضع بگیرد
اینجا یکی از پیچیدهترین ابعاد نقش او شکل میگیرد:
✔ حفظ بقای حزب
✔ دفاع از مناطق تحت نفوذ
✔ ورود به ائتلافهای متغیر
✔ پذیرش هزینههای سنگین سیاسی و انسانی
تقویت هویت سیاسی هزارهها
مزاری حزب وحدت را به ابزار بازسازی هویت سیاسی هزارهها تبدیل کرد.
پیام مرکزی او:
هزارهها فقط یک اقلیت مذهبی نیستند؛ یک نیروی سیاسیاند.
پیامدها:
افزایش خودآگاهی سیاسی
بسیج گستردهتر اجتماعی
شکلگیری گفتمان حقوق قومی
تغییر روانشناسی سیاسی جامعه هزاره
این شاید ماندگارترین اثر او در حزب باشد.
چالشها و محدودیتها
نقش مزاری بدون اشاره به محدودیتها ناقص میماند.
حزب وحدت با مشکلات جدی روبهرو بود:
✖ اختلافات جناحی مداوم
✖ کمبود منابع
✖ فشار شدید نظامی
✖ فضای بیثبات ملی
✖ رقابت رهبران داخلی
حتی با وجود مزاری، حزب هرگز کاملاً یکپارچه نشد.
جمعبندی واقعبینانه
مزاری در حزب وحدت:
✔ معمار اصلی وحدت سیاسی شیعه/هزاره
✔ تثبیتکننده مرکزیت رهبری
✔ بازتعریفکننده گفتمان عدالت قومی
✔ چهره کاریزماتیک بسیج اجتماعی
✔ بازیگر کلیدی در سیاست جنگ داخلی
اما همزمان:
✖ درگیر واقعیتهای خشن جنگ
✖ محدود توسط تضادهای درونی حزب
✖ تحت فشار ساختار بیثبات افغانستان
