12/07/2026
Insan, arzularının peşinden sürüklendiğinde özgür olduğunu sanır; oysa gerçek özgürlük, arzularına hükmedebilmektir.
Modern insan özgürlüğü çoğu zaman istediğini
yapabilmek olarak tanımlar.
Oysa Platon bunun yalnızca bir yanılsama
olduğunu söyler.
Çünkü insan her arzusunun peşinden
gidiyorsa, seçim yaptığını zannederken aslında dürtülerinin yön verdiği bir hayat yaşıyor olabilir.
İrade zayıfladığında arzular efendi, insan ise farkına varmadan onların hizmetkârı hâline gelir.
Hayatın en sessiz esaretleri dışarıdan görünmez.
Sürekli onay beklemek, öfkesini
dizginleyememek, hazlarını erteleyememek, daha fazlasını istemekten vazgeçememek….
Bunların hiçbiri zincir taşımaz ama insanın
yönünü belirler.
Bu yüzden bazı insanlar dışarıdan tamamen
özgür görünürken, içeride tek bir alışkanlığın veya tek bir arzunun etrafında dönüp dururlar.
Kendini yönetemeyen biri, şartlarını yönetse bile gerçek anlamda özgürleşemez.
Psikolojik olarak her arzu, insana hemen tatmin olmayı vaat eder.
Fakat her anlık tatmin, iradeden küçük bir parça alır.
Zamanla kişi canı ne istiyorsa onu yapan biri
hâline gelir.
ilk bakışta bu rahatlık gibi görünür; gerçekte ise karakterin yavaş yavaş çözülmesidir.
Çünkü güçlü bir karakter, her isteğini yerine getiren değil; hangi isteğin peşinden gidileceğine bilinçle karar verebilen karakterdir.
Platon’un bu sözü, özgürlüğü yeniden tanımlar.
Özgürlük sınırların olmaması değildir; doğru sınırları kendine koyabilmektir.
Çünkü insanın en büyük zaferi başkalarını yönetmek değil, kendi iç dünyasında düzen kurabilmesidir.
Arzularını yöneten kişi, şartlar değişse bile dengesini korur.
Arzularının yönettiği kişi ise en geniş
imkânlara sahip olsa bile içten içe bağımlıdır.
Ve insanın gerçek gücü, istediği her şeyi yapabilmesinde değil; yapabileceği hâlde yapmamayı seçebilmesinde ortaya çıkar.
