17/08/2026
Trên bãi biển, có những thứ chẳng ai buồn nhặt. Một mảnh vỏ, một con ốc vỡ. Nhưng nếu ai đó chịu lật mặt bên trong ra, thứ tưởng là "rác biển" ấy lại giấu cả một cầu vồng.
Người ta gọi lớp óng ánh đó là xà cừ. Và ở làng Chuôn Ngọ, bên dòng sông Nhuệ, có một nghề đã gần 1000 năm biến thứ sông biển bỏ đi thành ánh sáng: nghề khảm trai, khảm ốc.
Tương truyền, ông tổ nghề là Trương Công Thành, một vị tướng thời Lý, sau khi lui về ở ẩn đã nhặt những mảnh vỏ trai bên bờ suối và tạo nên những hoa văn đầu tiên. Từ thế kỷ 13, đồ khảm Việt đã từng được chọn làm cống phẩm; đến năm 1877, vượt biển sang tận Pháp dự đấu xảo. Để khảm một mảnh xà cừ vào gỗ cho thật khít, người thợ mất cả đời học cưa, học mài, sai một nét là hỏng cả mảnh trai quý.
Trong tập này, Touch Vietnam về làng Chuôn Ngọ gặp nghệ nhân Nguyễn Đình Hải, người đã hơn 30 năm bên bàn cưa, được công nhận là Nghệ nhân Quốc gia. Và chúng mình đi theo thứ ánh sáng ấy vào tận phương Nam, nơi BluSaigon, để trò chuyện cùng "ông vua nút áo" bác Tôn Thạnh Nghĩa và chị Tôn Nữ Xuân Quyên, đưa xà cừ lên một cây bút, "biến rác biển thành ngoại tệ" để mang một lời chào Việt Nam ra thế giới.
Cùng một mảnh vỏ trai. Cùng một thứ ánh sáng biết đổi màu. Chỉ là nó đang đi tiếp theo những cách khác nhau.
Làng khảm trai Chuôn Ngọ, Xã Chuyên Mỹ, Hà Nội
[ENGLISH]
On a beach, some things aren't worth picking up: a broken shell, a fragment of oyster. But turn it over, and that "sea trash" hides an entire rainbow. They call it mother-of-pearl.
In Chuôn Ngọ, a village by the Nhuệ River, a nearly 1,000-year-old craft turns discarded shells into light: the art of "khảm trai" (mother-of-pearl inlay). In this episode, Touch Vietnam meets master artisan Nguyễn Đình Hải and follows the craft south, where BluSaigon inlays this same shell onto a pen, carrying a Vietnamese greeting out to the world.
