Writing For Community

Writing For Community Một dự án Viết vì Cộng đồng giúp lan tỏa lối sống bền vững, tư duy NetZero, hướng tới cuộc sống hòa hợp với nhau và với Hành tinh.

DUNKIRK (PHÁP): CUỘC CÁCH MẠNG XE BUÝT 0 ĐỒNG VÀ LỜI GIẢI CHO BÀI TOÁN ĐÔ THỊ Trạm xe buýt trung tâm ngoài trời ở Dunkir...
06/01/2026

DUNKIRK (PHÁP): CUỘC CÁCH MẠNG XE BUÝT 0 ĐỒNG VÀ LỜI GIẢI CHO BÀI TOÁN ĐÔ THỊ

Trạm xe buýt trung tâm ngoài trời ở Dunkirk mang lại cảm giác giống như một làn dừng kỹ thuật của giải đua Công thức 1. Chỉ trong vòng vài phút, hàng chục chiếc xe buýt màu hồng, xanh lá và xanh dương lao nhanh ra vào, với hành khách lên xuống tấp nập qua tất cả các cửa xe hiện có. Khi chiếc xe buýt tuyến C4 tấp vào bến, một cô gái tuổi teen đeo tai nghe loại lớn và một người mẹ đẩy con nhỏ trong xe nôi nằm trong số những người bước lên xe. Nhưng không hề có tiếng bíp xác nhận thẻ, cũng không có tiếng leng keng của tiền xu dùng để trả vé. Bởi vì tại thành phố miền Bắc nước Pháp này, không hành khách nào phải trả tiền.

“Nó không tệ, thực sự không tệ chút nào,” Theo, một thợ làm vườn 23 tuổi trong thành phố và là người sử dụng dịch vụ hàng ngày, chia sẻ. “Bạn không bao giờ phải chờ đợi lâu. Lưu lượng xe cá nhân ít hơn và nhờ đó ô nhiễm cũng giảm đi. Và nó lại còn miễn phí nữa.”

Vào năm 2014, Dunkirk đã quyết định tham gia vào xu hướng giao thông công cộng miễn phí. Thị trưởng Patrice Vergriete, người có bằng tiến sĩ về quy hoạch đô thị, đã cam kết trong chiến dịch tranh cử của mình rằng thành phố sẽ trở thành nơi lớn nhất ở Pháp bãi bỏ giá vé trên các mạng lưới nội đô. Ngày nay, khoảng 150 phương tiện — được dán nhãn “xe buýt miễn phí 100%, 7 ngày một tuần” — chạy dọc ngang thành phố và các vùng phụ cận, giúp 200.000 cư dân tiếp cận miễn phí với 18 lộ trình.

“Chúng tôi đưa ra quyết định này để ưu tiên quyền tự do [cho cư dân] và thực sự tạo ra một cú hích nhằm cải thiện khả năng di chuyển tại Dunkirk,” Jean-François Montagne, phó thị trưởng Dunkirk và là người đứng đầu nỗ lực chuyển đổi sinh thái của khu vực, cho biết.

Những người ủng hộ như Montagne nói rằng việc miễn phí giao thông công cộng giúp giảm phát thải carbon, ô nhiễm không khí và tắc nghẽn giao thông, đồng thời hỗ trợ các hộ gia đình có thu nhập thấp. Họ cũng lập luận rằng mô hình tài chính dựa trên trợ cấp của chính phủ thay vì tiền vé của hành khách sẽ có khả năng phục hồi tốt hơn trước những cú sốc như đại dịch.

Tại Dunkirk, phải mất bốn năm — từ 2014 đến 2018 — để các nỗ lực chính thức đi vào vận hành. Đầu tiên, chính quyền đã quảng bá chương trình trên các phương tiện truyền thông và trên đường phố, thực hiện các cuộc khảo sát với cư dân, đơn giản hóa và làm mới thời gian biểu, cải thiện chất lượng phương tiện, đặt lại vị trí các điểm dừng xe buýt và tăng quy mô đội xe. Năm 2015, họ bắt đầu triển khai di chuyển miễn phí vào cuối tuần như một giai đoạn thử nghiệm, trước khi triển khai dịch vụ này trọn vẹn bảy ngày một tuần vào tháng 9 năm 2018.

“Bạn không thể chỉ việc biến xe buýt thành miễn phí từ ngày này sang ngày khác,” Montagne nói. “Nếu dịch vụ không được sử dụng hiệu quả, thời gian biểu không được hiểu rõ, nếu xe buýt luôn trễ chuyến, và bạn không thay đổi quan điểm của mọi người về giao thông công cộng, thì nó sẽ không thành công.”

Trọng tâm trong chiến lược của Dunkirk là tái tạo hình ảnh của xe buýt công cộng, vốn thường bị coi là quá tải, không sạch sẽ và không đặc biệt an toàn. Chính quyền hiện làm vệ sinh xe buýt mỗi ngày, và nếu một chiếc ghế bị hỏng, nó sẽ được thay thế trong vòng một ngày. Họ quyết định mỗi lộ trình phải có một chuyến đến theo lịch trình sau mỗi 10 phút. Các ứng dụng điện thoại thông minh cũng cho phép hành khách theo dõi xe buýt của họ đang ở đâu và đã đầy đến mức nào.

Và chỉ sau hơn một thập kỷ kể từ khi Dunkirk khởi động chương trình xe buýt miễn phí, chính sách này đã đạt được tốc độ tối đa. Theo tòa thị chính Dunkirk, số lượng hành khách đi xe buýt đã tăng 165% kể từ khi sáng kiến này được giới thiệu.

Một nghiên cứu năm 2019 của Đài quan sát các Thành phố Giao thông Miễn phí, một cơ quan độc lập, đã phát hiện ra rằng chính sách này giúp cư dân thực hiện nhiều chuyến đi hơn đến trung tâm thành phố, khoảng một nửa số hành khách đi xe buýt mới là những người trước đây di chuyển bằng ô tô, và sức hấp dẫn cũng như hình ảnh của thành phố đã được cải thiện.

Nghiên cứu riêng biệt vào năm 2021 cho thấy xe buýt miễn phí đang giúp giới trẻ ở Dunkirk thoát khỏi hình ảnh “lý tưởng hóa” về việc sở hữu ô tô cá nhân. Thật vậy, theo Montagne, các số liệu từ tòa thị chính cho thấy 10% người dùng xe buýt ở Dunkirk đã từ bỏ ô tô của họ kể từ năm 2018, giúp cắt giảm việc sử dụng các bãi đậu xe trong thành phố xuống 30%.

Tại Pháp, nơi ngành giao thông vận tải chiếm 34% lượng phát thải khí nhà kính, ngày càng có nhiều chính quyền địa phương tham gia vào xu hướng giao thông công cộng miễn phí. Hiện nay, hơn 45 chính quyền địa phương đã thực hiện một số hình thức giao thông công cộng miễn phí cho tất cả hành khách, bao gồm Aubagne, Compiègne và Montpellier.

Và trong khi Dunkirk triển khai giao thông miễn phí hoàn toàn, những nơi khác lại áp dụng các mô hình khác, chẳng hạn như tiêu chí dựa trên độ tuổi — ví dụ ở Lille và Strasbourg, việc đi xe buýt là miễn phí cho những người dưới 18 tuổi. Trong khi đó, việc di chuyển miễn phí vào cuối tuần được cung cấp cho tất cả mọi người ở Nantes, Rouen và Nancy.

MÔ HÌNH GIAO THÔNG CÔNG CỘNG MIỄN PHÍ Ở CHÂU ÂU VÀ THẾ GIỚI

Pháp không phải là quốc gia duy nhất triển khai giao thông công cộng miễn phí.

Theo một báo cáo năm 2025 của các nhà nghiên cứu Ý, giao thông công cộng không thu phí đã được triển khai ở 100 địa điểm trên khắp thế giới, đáng chú ý là ở Hoa Kỳ, Brazil và các quốc gia châu Âu như Ba Lan. Thủ đô Tallinn của Estonia đã áp dụng giao thông miễn phí cho 450.000 cư dân vào năm 2013, và Luxembourg đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới thực hiện miễn phí tất cả phương tiện giao thông công cộng (ngoại trừ hạng nhất trên tàu hỏa) vào năm 2020.

Một số ví dụ lâu đời nhất về việc xóa bỏ giá vé có từ Hoa Kỳ. Thành phố Commerce ở California đã tiên phong với xe buýt miễn phí vào năm 1962. Một đạo luật liên bang năm 1974 đã cung cấp 40 triệu đô la cho các chương trình thử nghiệm ở Denver và Trenton, New Jersey. Gần đây hơn, Thành phố Iowa đã loại bỏ giá vé xe buýt vào tháng 8 năm 2023 — được chi trả bằng việc tăng 1% thuế tiện ích và tăng gấp đôi hầu hết các mức phí đậu xe công cộng. Chương trình thử nghiệm kéo dài hai năm đã dẫn đến lượng hành khách vượt mức trước đại dịch là 18%, với lượng phát thải giảm 778 tấn carbon dioxide mỗi năm.

Tuy nhiên, các ý kiến vẫn còn chia rẽ về việc liệu một thành phố lớn như Paris, London hay thực sự là Thành phố New York có thể triển khai thành công mô hình không thu phí hay không.

Nhưng chính quyền Dunkirk bảo vệ phương án này. Montagne nói rằng chi phí hàng năm 17 triệu Euro (19,9 triệu USD) — trong tổng ngân sách hàng năm 500 triệu Euro của thành phố — để vận hành xe buýt miễn phí là một khoản đầu tư xã hội quan trọng. “Số tiền này phục vụ người dân, nó giúp ích cho người lao động, cũng như các gia đình, cho việc giải trí, để tiếp cận chăm sóc sức khỏe.”“[Kiểm toán Nhà nước] cho rằng nó làm mất giá trị dịch vụ, nhưng hoàn toàn ngược lại — chúng tôi có ít tội phạm và vấn đề hơn trước đây.”

Các cuộc khảo sát trong cuộc bầu cử thành phố năm 2020 của Dunkirk thậm chí còn cho thấy 99% người được hỏi đã xếp hạng dịch vụ xe buýt miễn phí là chính sách công quan trọng nhất.

Nhưng liệu xe buýt miễn phí có thể hoạt động ở nơi khác hay không còn phụ thuộc vào các yếu tố khác như năng lực của mạng lưới trong việc đối phó với sự gia tăng hành khách và các nguồn tài trợ, theo Huré. Tại Pháp, các hệ thống giao thông công cộng đã được tài trợ một phần bởi versement mobilité, hay thuế di động, dựa trên một tỷ lệ phần trăm đóng góp an sinh xã hội do các chủ doanh nghiệp Pháp chi trả.

Con đường phía trước dường như cho thấy ngày càng có nhiều nơi coi xe buýt và khả năng di chuyển là một loại hàng hóa công cộng chứ không phải là một đặc quyền phải trả tiền. Vào ngày 1 tháng 1 năm nay, xe buýt và tàu hỏa khu vực đã trở nên miễn phí trên khắp các khu vực đô thị Lens-Liévin, Hénin-Carvin và Béthune-Bruay của Pháp, biến đây trở thành mạng lưới giao thông công cộng không thu phí lớn nhất ở Pháp. Có lẽ Thị trưởng New York Mamdani, người có thành phố vốn đã chứng kiến 1,4 triệu chuyến xe buýt mỗi ngày, có thể đưa xu hướng này lên một tầm cao mới.

“Có một nhu cầu mạnh mẽ đối với giao thông miễn phí,” Huré nói, “và tôi tin rằng nó sẽ tiếp tục.”

LÊ MINH lược dịch

Nguồn bài và ảnh: https://reasonstobecheerful.world/city-where-free-buses-changed-everything-mamdani-new-york-dunkirk/




6/1/2026

4 THÀNH TỰU LỚN NHẤT VỀ KHÍ HẬU TOÀN CẦU TRONG NĂM 2025Thành thật thì bản tin gốc có 5 thành tựu, nhưng sau khi cân nhắc...
25/12/2025

4 THÀNH TỰU LỚN NHẤT VỀ KHÍ HẬU TOÀN CẦU TRONG NĂM 2025

Thành thật thì bản tin gốc có 5 thành tựu, nhưng sau khi cân nhắc, mình đã bỏ đi một thành tựu liên quan đến việc tăng trưởng kinh tế mà không đánh đổi bằng khí thải (còn gọi là quá trình tách rời GDP khỏi tăng trưởng), dựa trên những quan sát và nghiên cứu cá nhân, mọi người có thể đọc tin gốc tiếng Anh nhé.

Dạo này tin tức về hành động khí hậu không có nhiều tin vui, nên mình chỉ chọn những góc nhìn lạc quan nhất, thắp chút niềm hy vọng để bước sang năm mới.

1. PHÁN QUYẾT LỊCH SỬ CỦA TÒA ÁN CÔNG LÝ QUỐC TẾ (ICJ) VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Tháng 7 vừa qua, cơ quan xét xử cao nhất của Liên Hợp Quốc đã đưa ra một ý kiến pháp lý mang tính bước ngoặt, xác định rõ trách nhiệm của các quốc gia đối với vấn đề khí hậu theo luật pháp quốc tế. Đây là vụ thực thi pháp lý quy mô nhất trong lịch sử ICJ, thu về hơn 150 bản kiến nghị từ các quốc gia, tổ chức quốc tế và các nhóm dân sự.

Trong bản tư vấn dài 133 trang, ICJ khẳng định quyền được sống trong một "môi trường sạch, lành mạnh và bền vững" là một quyền con người cơ bản, tương tự như quyền được tiếp cận nguồn nước, lương thực và nơi ở. Dù phán quyết này không có tính cưỡng chế thi hành, nó đã tạo ra nền tảng pháp lý vững chắc để buộc các tác nhân gây ô nhiễm lớn phải chịu trách nhiệm, đồng thời tiếp thêm sức mạnh cho những cộng đồng đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu.

Cú hích này nối tiếp tinh thần của vụ kiện Urgenda kinh điển – lần đầu tiên trên thế giới, một tòa án ra lệnh cho chính phủ phải quyết liệt hơn trong hành động vì khí hậu. Ông Dennis van Berkle, cố vấn pháp lý tại Urgenda, nhận định: “Chưa bao giờ chúng ta có vị thế thuận lợi như hiện nay trong việc sử dụng luật pháp làm vũ khí bảo vệ con người và hành tinh.”

2. HIỆP ƯỚC BIỂN KHƠI: "LÁ CHẮN" MỚI CHO ĐẠI DƯƠNG

Vào tháng 5 vừa qua, Liên minh Châu Âu cùng 6 quốc gia thành viên đã chính thức phê chuẩn Hiệp ước của Liên Hợp Quốc về bảo vệ biển khơi. Đây được coi là một "bước tiến lịch sử" trong nỗ lực bảo tồn các đại dương trên toàn cầu.

Việc phê chuẩn này đồng nghĩa với việc các quốc gia đã cam kết đưa hiệp ước trở thành luật quốc tế có tính ràng buộc, thường đi kèm với việc điều chỉnh hệ thống luật pháp trong nước sao cho tương thích với các tiêu chuẩn chung.

Hiệp ước Biển khơi mở đường cho việc bảo vệ các loài sinh vật biển tại những vùng nước nằm ngoài phạm vi quản lý của bất kỳ quốc gia nào — khu vực chiếm tới gần 2/3 diện tích đại dương toàn cầu. Hiện nay, những vùng biển này đang đối mặt với hiểm họa ngày càng lớn từ ô nhiễm, khai thác quá mức, biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học.

Điểm cốt lõi của hiệp ước là cho phép thiết lập các khu bảo tồn biển, trực tiếp hỗ trợ mục tiêu toàn cầu: bảo vệ ít nhất 30% diện tích đại dương vào năm 2030.

Bà Nathalie Rey từ Liên minh Biển khơi (High Seas Alliance) nhận định: “Vai trò dẫn dắt của EU là yếu tố then chốt để đối phó với cuộc khủng hoảng khí hậu và đa dạng sinh học. Hành động quyết đoán này gửi đi một thông điệp đanh thép rằng: bảo vệ đại dương không còn là lựa chọn tự nguyện, mà là ưu tiên hàng đầu của toàn nhân loại.”

3. NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO BÙNG NỔ MẠNH MẼ

Bất chấp việc các quốc gia dầu mỏ gây cản trở lộ trình loại bỏ hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch tại COP30, sản lượng điện mặt trời và điện gió toàn cầu năm nay vẫn tăng trưởng vượt mức nhu cầu tiêu thụ. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử, năng lượng tái tạo đã chính thức "vượt mặt" than đá về tổng sản lượng điện năng.

Theo báo cáo từ tổ chức tư vấn Ember, sản lượng điện mặt trời toàn cầu đã tăng kỷ lục 31% chỉ trong nửa đầu năm, trong khi điện gió cũng tăng trưởng 7,7%. Tổng cộng, hai nguồn năng lượng này đã cung cấp thêm hơn 400 terawatt giờ (TWh), con số này thậm chí còn lớn hơn mức tăng trưởng nhu cầu điện của toàn thế giới trong cùng kỳ.

Những tín hiệu lạc quan này sẽ là tiền đề quan trọng cho tiến trình từ bỏ nhiên liệu hóa thạch tại Hội nghị Toàn cầu về Loại bỏ Nhiên liệu Hóa thạch, dự kiến diễn ra tại Colombia vào tháng 4 năm tới, do nước này và Hà Lan đồng chủ trì.

4. SỰ HỒI SINH KỲ DIỆU CỦA LOÀI RÙA XANH

Năm 2025 dù còn nhiều thách thức đối với thế giới động vật hoang dã, nhưng những nỗ lực bảo tồn biển suốt nhiều thập kỷ qua cuối cùng đã gặt hái "trái ngọt". Vào tháng 10, loài rùa xanh (vích) đã chính thức được đưa ra khỏi danh sách các loài "nguy cấp" và chuyển sang nhóm "ít lo ngại".

Từng xuất hiện phổ biến tại các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn cầu, quần thể rùa xanh đã sụt giảm đến mức báo động vào những năm 1980 do tình trạng săn bắt vô tội vạ. Chúng từng bị sát hại hàng loạt để làm món súp rùa và các đặc sản thượng hạng khác, trong khi trứng của chúng thường bị tận thu để làm đồ trang trí ở một số nền văn hóa.

Tuy nhiên, sau hơn 40 năm nằm trong "Sách Đỏ" của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), loài rùa này đã có một màn lội ngược dòng ngoạn mục. Trên thực tế, số lượng rùa xanh trên toàn thế giới đã tăng khoảng 28% so với thập niên 1970.

Sự hồi sinh này là thành quả của những nỗ lực bền bỉ trong việc bảo vệ rùa mẹ và bãi đẻ trên các bờ biển, siết chặt việc khai thác trứng và thịt rùa quá mức, đồng thời triển khai các giải pháp ngăn chặn rùa bị mắc kẹt vào ngư cụ của ngư dân.

LÊ MINH lược dịch

Bài và ảnh: https://www.euronews.com/green/2025/12/25/from-historic-rulings-to-the-green-energy-boom-here-are-the-climate-wins-of-2025-worth-cel




25/12/2025

NHỮNG ĐIỂM SÁNG MÔI TRƯỜNG VÀ KHÍ HẬU TIÊU BIỂU NĂM 2025 Trải qua một năm nhiều thiên tai gây thiệt hại kinh hoàng, cảm ...
16/12/2025

NHỮNG ĐIỂM SÁNG MÔI TRƯỜNG VÀ KHÍ HẬU TIÊU BIỂU NĂM 2025

Trải qua một năm nhiều thiên tai gây thiệt hại kinh hoàng, cảm giác bất an, bi quan, thậm chí là nỗi tuyệt vọng trước cuộc chiến chống biến đổi khí hậu là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, vẫn có chỗ cho niềm hy vọng. Như nhà hoạt động khí hậu Tori Tsui từng nói: "Điều tuyệt vời của hành động vì khí hậu là bất kỳ ai cũng có một vai trò riêng, dù đóng góp đó có hình dáng như thế nào đi nữa”

Dưới đây là những câu chuyện tích cực tiêu biểu của năm do EuroNews Green tổng hợp: từ những nỗ lực nhỏ bé tại địa phương, những câu chuyện bình dị khiến bạn mỉm cười, cho đến những bước ngoặt mang tầm vóc thay đổi thế giới.

1. Tham vọng về giải Nobel đầu tiên dành cho Khí hậu và Sức khỏe Hành tinh

Hội đồng Nobel đang đứng trước sức ép phải vinh danh những nỗ lực giải quyết "cuộc khủng hoảng lớn nhất thời đại" bằng một giải thưởng chuyên biệt. Để hiện thực hóa điều này, Ecosia – công cụ tìm kiếm nổi tiếng với dự án trồng rừng – đã ký gửi 1 triệu Euro tại Berlin, sẵn sàng đóng góp vào quỹ hình thành giải thưởng danh giá này.

2. Những "Bà mẹ Thái dương" thắp sáng vùng quê Zanzibar.

Tại quần đảo Zanzibar (Tanzania), nơi một nửa trong số 2 triệu dân vẫn sống trong cảnh thiếu điện, những phụ nữ địa phương đang được đào tạo để trở thành kỹ thuật viên điện mặt trời. Những "solar mamas" này đang tận dụng nguồn năng lượng dồi dào từ nắng gió Ấn Độ Dương để mang ánh sáng đến từng hộ gia đình, thay đổi hoàn toàn cuộc sống của những cộng đồng xa xôi.

3. Đảo Giáng Sinh: Người dân dùng dụng cụ làm vườn hộ tống hàng triệu "vị khách đỏ".

Trong cuộc di cư thường niên, hàng chục triệu con cua đỏ đang tràn xuống đại dương tại Đảo Giáng Sinh (Úc). Những người dân bản địa đã cùng nhau sử dụng máy thổi lá và cào cỏ để dọn đường, giúp đàn cua di chuyển an toàn và tránh bị giẫm đạp.

4. Cáp quang biển: "Chiếc micro" khổng lồ bảo vệ loài cá voi sát thủ.

Thí nghiệm tại biển Salish đã biến hệ thống cáp quang dưới đáy đại dương thành những thiết bị thu âm nhạy bén. Công nghệ giám sát thời gian thực này giúp các nhà khoa học theo dõi sát sao và bảo vệ loài cá voi sát thủ đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

5. Rùa xanh thoát án "tuyệt chủng": Kỳ tích sau 4 thập kỷ bảo tồn.

Sau hơn 40 năm nằm trong Sách Đỏ của IUCN, rùa xanh đã có màn lội ngược dòng ngoạn mục khi được chuyển từ mức "nguy cấp" sang "ít được quan tâm". Đây là thành quả xứng đáng cho những nỗ lực bảo vệ đại dương bền bỉ trong nhiều thập kỷ qua.

6. Các trang trại điện mặt trời: "Cứu cánh" cho loài ong nghệ tại Anh.

Nghiên cứu mới trên tạp chí Global Change Biology cho thấy các trang trại điện mặt trời nếu được quản lý tốt sẽ trở thành môi trường sống lý tưởng, giúp khôi phục quần thể ong nghệ đang sụt giảm nghiêm trọng do biến đổi khí hậu.

7. Bước ngoặt năng lượng: Điện gió và mặt trời chính thức vượt mặt than đá.

Lần đầu tiên trong lịch sử, sản lượng điện từ gió và mặt trời đã vượt qua nhu cầu tiêu thụ điện năng toàn cầu và soán ngôi than đá để trở thành nguồn phát điện lớn nhất thế giới. Đại học Surrey khẳng định điện mặt trời hiện là "đầu tàu" của quá trình chuyển đổi xanh nhờ chi phí cực thấp, vượt xa cả điện gió lẫn các nguồn năng lượng truyền thống như than đá và khí đốt.

8. Heilbronn (Đức) trở thành Thủ đô Xanh của Châu Âu.

Vượt qua nhiều ứng viên, thành phố Heilbronn đã giành danh hiệu "Thủ đô Xanh châu Âu 2027" nhờ những cam kết mạnh mẽ về biến đổi khí hậu, nhận được khoản hỗ trợ bền vững trị giá 1 triệu Euro.

9. "Rừng biển" Bồ Đào Nha: Kho lưu trữ Carbon khổng lồ.

Các nhà khoa học phát hiện ra rằng những cánh rừng tảo bẹ dọc bờ biển phía Bắc Bồ Đào Nha có khả năng hấp thụ và lưu trữ trữ lượng carbon cực kỳ lớn, mở ra hy vọng mới cho các giải pháp chống biến đổi khí hậu dựa vào đại dương.

10. Tảo thực vật: Giải pháp thay thế phân bón hóa học.

Bằng cách nuôi tảo trên nước thải ngành sữa, các nhà nghiên cứu đã tạo ra loại phân bón sinh học giúp giảm 25% lượng phân bón khoáng, vừa giảm ô nhiễm vừa giúp châu Âu bớt phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

11. Rong biển thay thế nhựa

Công ty Notpla đã thay thế hơn 21 triệu vật dụng nhựa dùng một lần bằng bao bì từ rong biển tại các sân vận động lớn ở Anh, hướng tới mục tiêu 1 tỷ sản phẩm vào năm 2030.

12. Phán quyết lịch sử tại The Hague

Tòa án Hà Lan ủng hộ lệnh cấm quảng cáo nhiên liệu hóa thạch, tạo tiền lệ cho các thành phố khác ngăn chặn việc quảng bá xe xăng và máy bay.

13. Lego khánh thành nhà máy 1 tỷ USD tại Việt Nam

Nhà máy tại Bình Dương đặt mục tiêu vận hành hoàn toàn bằng năng lượng sạch từ đầu năm 2026, sản xuất đồ chơi không phát thải.

14. Nấm biển "ăn" nhựa

Các nhà khoa học Hawaii đang huấn luyện các loại nấm biển để phân hủy rác thải nhựa đại dương, một giải pháp đầy hứa hẹn cho cuộc khủng hoảng ô nhiễm trắng.

15. Ngôn ngữ ký hiệu về khí hậu

Đại học Edinburgh đã bổ sung các thuật ngữ như "khí nhà kính", "dấu chân carbon" vào ngôn ngữ ký hiệu Anh để giúp cộng đồng người khiếm thính tham gia vào cuộc thảo luận về môi trường.

LÊ MINH lược dịch

Bài và ảnh:
https://www.euronews.com/green/2025/12/15/solar-grazing-tile-whipping-and-whisky-positive-environmental-stories-from-2025




16/12/2025

NHIỆT ĐỘ TĂNG CAO GÂY TỔN HẠI ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRẺ NHỎ NHƯ THẾ NÀO Các nhà nghiên cứu vừa đưa ra lời cảnh báo nghiê...
10/12/2025

NHIỆT ĐỘ TĂNG CAO GÂY TỔN HẠI ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRẺ NHỎ NHƯ THẾ NÀO

Các nhà nghiên cứu vừa đưa ra lời cảnh báo nghiêm trọng: những đợt nắng nóng gay gắt do biến đổi khí hậu gây ra có thể dẫn đến trẻ chậm phát triển trong giai đoạn đầu đời.

Theo một nghiên cứu mới từ Đại học New York, trẻ em tiếp xúc với nhiệt độ cao hơn mức bình thường có nguy cơ bị chậm trễ trong các giai đoạn phát triển sớm so với những trẻ sống ở khu vực có nhiệt độ thấp hơn. Các nhà khoa học khẳng định rằng trẻ em cần được bảo vệ "khẩn cấp" khỏi các đợt nắng nóng quá mức khi cuộc khủng hoảng khí hậu ngày càng gay gắt.

Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh các nhà khoa học EU từ Copernicus dự báo năm 2025 có thể là năm nóng thứ hai hoặc thứ ba trong lịch sử, với nhiệt độ toàn cầu đã cao hơn mức tiền công nghiệp trung bình là 1.48 độ C tính đến tháng 11.

Nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Tâm lý và Tâm thần học Trẻ em đã phân tích dữ liệu của 19.607 trẻ em 3 và 4 tuổi từ sáu quốc gia (Gambia, Georgia, Malawi, Madagascar, Palestine và Sierra Leone).

Kết quả cho thấy những trẻ em tiếp xúc với nhiệt độ tối đa trung bình trên 30 độc C có khả năng thấp hơn từ 5 đến 6.7% trong việc đạt được các cột mốc phát triển cơ bản về khả năng đọc viết và tính toán so với trẻ em tiếp xúc với nhiệt độ dưới 26 độc C trong cùng khu vực và mùa.

Đáng chú ý, những tác động này rõ rệt hơn ở trẻ em đến từ:

• Các hộ gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn.
• Các hộ gia đình ít được tiếp cận với nước sạch.
• Khu vực thành thị.

Tác giả chính, Jorge Cuartas, nhấn mạnh: "Chúng ta cần nghiên cứu khẩn cấp hơn để xác định các cơ chế giải thích những tác động này, cũng như các yếu tố bảo vệ trẻ em hoặc làm tăng tính dễ bị tổn thương của chúng."

Ông cảnh báo rằng sự phát triển sớm là nền tảng cho việc học tập suốt đời, sức khỏe thể chất, tinh thần và hạnh phúc tổng thể. Do đó, những phát hiện này phải là hồi chuông cảnh tỉnh cho các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và chuyên gia về "nhu cầu cấp thiết phải bảo vệ sự phát triển của trẻ em trong một thế giới đang ấm lên."

Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm tăng tần suất và cường độ của các đợt nắng nóng kể từ những năm 1950.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy, trong mùa hè vừa qua, biến đổi khí hậu đã làm tăng nhiệt độ thêm tới 3.6 độ C tại 854 thành phố ở châu Âu. Khoảng 24.400 người đã tử vong do nhiệt độ cực đoan, và nếu không có sự nóng lên do hoạt động của con người, 16.500 ca tử vong (chiếm 68%) có thể đã được ngăn chặn.

Tiến sĩ Clair Barnes từ Đại học Hoàng gia London cho biết, mặc dù con số vài độ nghe có vẻ không nhiều, nhưng nghiên cứu cho thấy chỉ một chút khác biệt về nhiệt độ cũng có thể là ranh giới giữa "sự sống và cái chết cho hàng nghìn người." Bà kết luận rằng đây là lời nhắc nhở rằng "biến đổi khí hậu không phải là vấn đề chúng ta có thể giải quyết ở một thời điểm nào đó trong tương lai," mà là vấn đề hiện tại.

LÊ MINH dịch

Bài và ảnh: https://www.euronews.com/green/2025/12/09/excessive-heat-warning-how-rising-temperatures-are-harming-young-childrens-developm




10/12/2025

VI SINH VẬT THAY ĐỔI CUỘC CHƠI: GIẢM 85% MÊ-TAN CHUỒNG TRẠI, MỞ RA TƯƠNG LAI NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG Các nhà nghiên cứu từ ...
02/12/2025

VI SINH VẬT THAY ĐỔI CUỘC CHƠI: GIẢM 85% MÊ-TAN CHUỒNG TRẠI, MỞ RA TƯƠNG LAI NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG

Các nhà nghiên cứu từ một công ty công nghệ ở Vùng Vịnh (Bay Area) đã đến trang trại bò sữa rộng lớn phía bắc San Francisco để thử nghiệm một giải pháp mới nổi nhằm giải quyết khí thải gây nóng lên toàn cầu: các sinh vật màu hồng siêu nhỏ có khả năng ăn khí mê-tan, một loại khí nhà kính mạnh.

Ông Kenny Correia (35 tuổi) của Trang trại Bò sữa Gia đình Correia đã quan sát nhóm nghiên cứu từ công ty Windfall Bio làm việc gần các hồ chứa phân từ vài trăm con bò của trang trại. Các nhà nghiên cứu đã lắp đặt một hệ thống trông như trong tương lai, bao gồm bồn, ống, và các giá đỡ kim loại sáng bóng. Sau khi lắp ráp xong, họ đổ chất lỏng màu hồng vào một trong các bồn. Correia kể lại: "Họ trông như những nhà khoa học điên rồ đang làm việc ngoài đó."

Ông thừa nhận ban đầu đã nghĩ đó là một "ý tưởng điên rồ" khi đưa một phòng thí nghiệm ngoài trời vào hoạt động ngay trong trang trại. Ông lo lắng đàn bò có thể "xúm lại phá hết—liếm láp, kéo dây điện và gãi ngứa vào đó."

Tuy nhiên, các trang trại chăn nuôi là một nguồn phát thải mê-tan đáng kể, và Windfall muốn xem các vi sinh vật này có thể giúp ích được bao nhiêu. Sau khi dựng hàng rào xung quanh để tránh bò, vào tháng 6, Windfall báo cáo rằng cuộc thử nghiệm kéo dài khoảng một tháng đã thành công. Các vi sinh vật đã hấp thụ hơn 85% lượng khí mê-tan thoát ra từ một trong các hồ chứa.

Khí mê-tan thoát ra từ các trang trại chăn nuôi, bãi rác, nhà máy xử lý nước thải, hoạt động khai thác khí đốt tự nhiên và dầu mỏ, ruộng lúa, vùng đất ngập nước, tầng đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy, và thậm chí cả ụ mối. Mặc dù mê-tan phân hủy nhanh hơn carbon dioxide nhưng khả năng giữ nhiệt của nó mạnh hơn gấp 80 lần trong 20 năm đầu tiên sau khi phát thải.

Các vi sinh vật ăn mê-tan này có thể giúp phá vỡ quá trình đó. Chúng đặc biệt hữu ích nếu được triển khai tại nhiều địa điểm phân tán chịu trách nhiệm cho các nguồn phát thải mê-tan nhỏ, mà tổng cộng lại có thể trở thành một vấn đề lớn trong bầu khí quyển.
Windfall ước tính rằng nếu công nghệ vi sinh vật của họ được áp dụng trên quy mô lớn trong các ngành công nghiệp năng lượng, chất thải và nông nghiệp tại Hoa Kỳ, nó có thể cắt giảm tới 1,6 gigaton đương lượng CO2 hàng năm—một lượng tương đương với khí thải từ hơn 370 triệu ô tô chạy bằng xăng trong một năm.

Một nhóm nghiên cứu khác, tại Đại học Washington (UW), cho biết nếu vi sinh vật của họ được triển khai rộng rãi, chúng có thể thu giữ khoảng 420 triệu tấn đương lượng CO2 mỗi năm.

Bà Mary Lidstrom, kỹ sư hóa học và nhà vi trùng học đang dẫn đầu dự án UW, cho biết: "Lượng mê-tan chất thải này là một nguồn tài nguyên khổng lồ. Nhiều công nghệ giải quyết vấn đề khí hậu chỉ tập trung vào khí hậu, nhưng công nghệ này có lợi ích kép."

NGUỒN GỐC CỦA VI SINH VẬT 'NGÔI SAO'

Vi sinh vật yêu thích của Lidstrom đến từ đáy một hồ nước ở miền đông Siberia. Khoảng 20 năm trước, một nghiên cứu sinh sau tiến sĩ người Nga đã mang mẫu Methylotuvimicrobium buryatense đến Đại học Washington và đề nghị bà xem xét.

Lidstrom đã làm việc ba thập kỷ với các vi sinh vật tiêu thụ khí mê-tan, còn gọi là methanotrophs. Bà chưa từng thấy chủng nào như chủng này: vi sinh vật hình que này có thể phát triển nhanh chóng trong nhiều điều kiện khác nhau và đặc biệt "háu ăn" mê-tan—chúng có khả năng xử lý và sử dụng khí này để tái tạo năng lượng ngay cả khi nồng độ mê-tan trong không khí rất thấp. Chủng này nhanh chóng trở thành "công cụ chủ lực" trong các thí nghiệm của phòng thí nghiệm.

Ông Silverman của Windfall Bio tìm kiếm vi sinh vật ăn mê-tan (mà ông gọi thân mật là "mems") ngay tại địa phương. Ông thu thập mẫu từ các đống phân trộn và đất gần nơi ông sống ở Palo Alto, California. Ông không chỉ lấy các vi sinh vật mà còn lấy cả các vi sinh vật khác cùng tồn tại với chúng và giúp chúng tiêu thụ mê-tan trong tự nhiên—ông gọi chúng là "bạn bè và người giúp đỡ." Các mẫu này sau đó được ủ trong lò nướng BBQ phía sau nhà ông, với nguồn mê-tan được cung cấp từ đường ống dẫn khí đốt tự nhiên.
Kết quả, mẫu từ chiếc lọ dán nhãn số 6 đã giành chiến thắng.

Chủng "Lọ 6" này là cơ sở cho khoảng một chục lần nuôi cấy mới hơn mà Windfall đang thử nghiệm. Trong phòng thí nghiệm của công ty ở San Mateo, California, một chiếc tủ lạnh lớn chứa đầy các lọ, chai và đĩa petri đựng các "mems."

Silverman vừa cầm một chai nhỏ chứa chất lỏng màu hồng như thạch ướt vừa nói: "Chúng càng hồng, thì chúng thường càng vui vẻ và khỏe mạnh." Lidstrom, người coi vi sinh vật của mình như con cái, cũng có thể đánh giá tình trạng của chúng chỉ bằng cách nhìn: các tế bào phải phát triển thành một màng dày có độ đặc như chất nhầy và có màu hồng cá hồi.

ĐƯA VI SINH VẬT VÀO THỬ NGHIỆM

Khi các nhà nghiên cứu tiếp tục tinh chỉnh và nhân giống các chủng vi sinh vật, họ đang tìm ra sự kết hợp và phương pháp nào hoạt động tốt nhất để loại bỏ khí mê-tan trong các bối cảnh khác nhau. Ví dụ, hồ chứa phân ở trang trại bò sữa có thể cần một phương pháp khác so với bãi rác.

Mục tiêu là loại bỏ càng nhiều khí gây ô nhiễm càng tốt. Silverman cho biết trên lý thuyết, vi sinh vật của Windfall có thể ăn hơn 99% lượng mê-tan phát thải. Tuy nhiên, các điều kiện như nhiệt độ ngoài trời có thể làm giảm con số đó.

Ông nhấn mạnh: "Từ góc độ khí hậu, hiện tại không có phần trăm mê-tan nào được thu giữ cả, vì vậy bất kỳ sự giảm thiểu nào cũng là một lợi ích ròng. Việc chúng tôi có thể đạt được khả năng chuyển đổi cao như vậy bằng một phương pháp rẻ, quy mô nhỏ và khả thi tại trang trại đã lấp đầy một chỗ trống vốn là một lĩnh vực rất khó giải quyết."

Có một số phương pháp đã được thiết lập để thu giữ lượng lớn khí mê-tan. Ví dụ, các bãi rác thường khai thác mê-tan bằng hệ thống giếng và ống dẫn. Khí này sau đó có thể được xử lý để tạo ra điện hoặc biến thành khí sinh học tái tạo. Một lượng đáng kể mê-tan cũng có thể được đốt (flaring), biến nó thành CO2.

Tuy nhiên, tại các bãi rác và những nơi khác, một số khí vẫn có thể thoát ra ngoài không khí. Việc tìm ra một phương pháp chi phí phải chăng để kiểm soát các nguồn phát thải nhỏ hơn vẫn khó khăn.

Mặc dù có vẻ lạ khi một dự án thân thiện với khí hậu lại thải ra CO2 các nhà khoa học cho rằng sự đánh đổi này là xứng đáng. Rob Jackson, một nhà khoa học khí hậu tại Đại học Stanford, ủng hộ bất kỳ phương pháp nào phá hủy mê-tan, ngay cả khi nó tạo ra carbon dioxide, vì đó là những gì xảy ra với tất cả mê-tan trong khí quyển theo thời gian. Bằng cách phá hủy mê-tan, "bạn đã bỏ qua phần gây hại nhất trong vòng đời của phân tử, đó là 10 hoặc 15 năm nó sẽ tồn tại dưới dạng mê-tan trong không khí trước khi biến thành carbon dioxide," Jackson nói.

Windfall Bio cũng đang xem xét việc áp dụng vi sinh vật trực tiếp lên đất nơi mê-tan rò rỉ. Chiến lược này có thể được triển khai tại các bãi rác, nguồn phát thải mê-tan lớn thứ ba liên quan đến hoạt động của con người ở Mỹ. Windfall gần đây đã tiến hành thử nghiệm thực địa tại một bãi rác lớn gần Los Angeles.

Eugene Tseng, cố vấn kỹ thuật cho cơ quan giám sát môi trường địa phương, cho biết: "Chúng tôi đang xem xét tất cả các giải pháp khác nhau để giảm mê-tan và mùi hôi từ bãi rác, và vi sinh vật học là một trong những biên giới cuối cùng... Tác động tiềm ẩn là rất lớn."

Mặc dù Lidstrom cho biết vẫn còn những cải tiến cần thực hiện, nhưng tầm nhìn dài hạn của bà là triển khai từ 100.000 đến 200.000 đơn vị xử lý kích thước bằng container vận chuyển để thu giữ và xử lý mê-tan. Mục tiêu là bắt đầu đưa các đơn vị này ra thực địa vào năm 2030.

GIÁ TRỊ CỦA CHẤT THẢI

Các vi sinh vật ăn mê-tan là những nhà tái chế tự nhiên. Khi chúng lấy năng lượng từ mê-tan, chúng phát triển và nhân lên, tạo ra sinh khối (biomass), một vật liệu hữu cơ chứa đầy protein và các chất dinh dưỡng khác.

Các nhà nghiên cứu đang cố gắng tận dụng khả năng này để làm cho công việc của họ thậm chí còn có lợi hơn, thu hút nhiều khách hàng hơn và đủ lợi nhuận để đạt được quy mô lớn.

Lidstrom muốn tái sử dụng sinh khối làm thực phẩm bổ sung giàu protein cho cá nuôi. Bà dự đoán rằng biến đổi khí hậu và các yếu tố khác dẫn đến sự suy giảm quần thể cá hoang dã có thể làm tăng nhu cầu nuôi trồng thủy sản.

Windfall đã bắt đầu sản xuất phân bón làm từ mems. Các vi sinh vật được sấy khô, nghiền thành bột và ép thành các viên hình trụ màu nâu phấn, có mùi thoang thoảng của thịt khô. Silverman cho biết công ty cũng đang nghiên cứu phát triển phân bón lỏng. Ý tưởng là các trang trại sử dụng vi sinh vật của họ để kiểm soát mê-tan có thể nhận lại phân bón, mà người nông dân có thể tự sử dụng hoặc bán. Ông nói: "Nếu bạn yêu cầu mọi người trả thêm tiền cho một giải pháp khí hậu, điều đó sẽ không xảy ra. Chúng tôi cần những thứ này có thể mang lại lợi nhuận cho chính người vận hành."

LÊ MINH lược dịch

Bài và ảnh: https://www.washingtonpost.com/climate-solutions/interactive/2025/methane-emissions-microbes/?itid=hp-top-table-main_p001_f007

2/12/2025


Address

41 Triệu Quang Phục, P10, Q. 5
Quận 5
084

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Writing For Community posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category